Mijn (explosief)

Een militair bezig met antitankmijnen
Een tank met een landmijnenploeg
Zeemijn in het Marinemuseum in Den Helder

Een mijn is een wapen met de specifieke eigenschap dat het ontploft bij een contact of bij nadering. Dit wil zeggen dat een schakelaar of een sensor zal reageren. Dit is meestal een simpele drukschakelaar, maar mijnen kunnen ook zijn uitgerust met magnetische sensoren of trillingssensoren, die de nabijheid van voer- of vaartuigen detecteren. Voor de ontploffing dient de mijn geladen te zijn met een voldoende hoeveelheid explosief materiaal dat door een mechanisme tot ontploffing wordt gebracht bij een aanraking. Mijnen kunnen worden onderverdeeld in landmijnen en zeemijnen.

Van oorsprong is de naam afgeleid van het ondermijnen van een versterking, die door mineurs aangelegd werd en tot ontploffing werd gebracht. Sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog heeft het woord uitsluitend nog betrekking op specifiek hiervoor ontworpen explosieven die zelfstandig worden geactiveerd.

Mijnen kunnen begraven zijn, onder water drijven of op het oppervlakte verstrooid zijn.

Typen mijnen

Er bestaan twee grote groepen van mijnen:

Landmijnen

  • Antipersoonsmijnen worden vlak onder de grond begraven en ontploffen als er een persoon overheen loopt. Men plaatst zoveel explosieven in een mijn dat het slachtoffer verminkt maar niet gedood wordt. Dan moeten twee kameraden hem in veiligheid brengen zodat drie man buiten gevecht gesteld zijn.
  • Antivoertuigmijnen. Dit zijn soms zeer zware mijnen die zo afgesteld zijn dat ze alleen afgaan als er iets overheen gaat dat zwaarder is dan een paar honderd kilo, zoals een auto. Soms reageert de mijn op metaal dat in de buurt komt. Een bijzondere versie is de antitankmijn, die specifiek tegen tanks is gericht.

Zeemijnen

  • Contactmijnen, meestal drijvend vlak onder het wateroppervlak en verankerd aan een ketting;
  • Invloedsmijnen, meestal zich bevindend op de zeebodem, waaronder weer:
    • Magnetische mijnen (worden geactiveerd door verstoring van een magnetisch veld door een schip);
    • Akoestische mijnen (worden geactiveerd door het schroefgeruis van een schip);
    • Mijnen met daarin een torpedo zoals de CAPTOR-mijnen van de NAVO. De mijn heeft een "geheugen" voor het geluid van de schroeven van een bepaald vijandelijk oorlogsschip en de mijn sluimert totdat een specifiek schip langsvaart. Dan wordt de Mark 48-torpedo gelanceerd.
    • Drukgolfmijnen (worden geactiveerd door de drukgolf van een schip)

Combinaties van verschillende werkingsmechanismen komen ook voor. Moderne invloedsmijnen kunnen zelfs reageren op het schroefgeruis van een specifiek type schip óf een aantal schepen ongehinderd laten overvaren, voordat ze tot ontploffing komen.

Opsporing van mijnen

Mijnen blijven ook na de conflicten actief. Dit veroorzaakt veel slachtoffers onder de bevolking en hinderen zij in de wederopbouw. Het opsporen van mijnen gebeuren op verschillende manieren.

Impact op de leefomgeving

Landmijnen en onontplofte munitie maken gebieden vaak decennia na een conflict nog onbruikbaar voor landbouw en bewoning, dit staat in de wetenschap ook wel bekend als 'area denial'. Een bekend voorbeeld hiervan is het grensgebied in Zuid-Libanon. Langs de zogeheten Blue Line liggen ongeveer duizend mijnenvelden met naar schatting 357.000 landmijnen. Daarnaast werd het gebied tijdens de oorlog van 2006 bestookt met miljoenen clusterbommen. doordat veel van deze verouderde munitie niet direct ontplofte, bleef deze achter als feitelijke landmijnen. Boeren en bewoners die dan weer hun land willen bewerken of bewonen komen zo in gevaarlijke posities terecht. Ook kunnen mijnen door hevige regenval op hellingen verschuiven en onopgemerkt in dorpen of op akkers terechtkomen. Er vallen als gevolg regelmatig burgerslachtoffers, en grote delen van het land blijft vervuild door onafgemaakte opruimacties.

Verdrag van Ottawa

Reeds in 1980 werden in Protocol II van de Conventie over bepaalde conventionele wapens beperkingen afgesproken inzake landmijnen en boobytraps. Het Protocol werd in 1996 uitgebreid, maar omdat dit geen volledig verbod inhield, besloot een groep landen verder te gaan. In 1997 tekenden 127 landen het Verdrag van Ottawa, dat een verbod inhoudt op gebruik, productie en overdracht van antipersoonsmijnen. Ook Nederland en België ondertekenden dit verdrag. Een aantal landen hebben het verdrag (nog) niet ondertekend, dit zijn onder andere Rusland, China, Irak, Iran, Cuba, de Verenigde Staten, India en Israël.

Zie ook

Zie de categorie Landmines van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.