De Naald van Waterloo (vroeger ook bekend als de Baarnsche Naald) is een gedenkteken uit 1820 bij de Torenlaan in de Nederlandse stad Baarn. De naald herdenkt de gewonnen Slag bij Waterloo en ligt nabij Paleis Soestdijk. De Naald van Waterloo is sinds 12 oktober 2012 een rijksmonument.
Achtergrond
Tekening van de Naald van Waterloo, gemaakt door de Amsterdamse tekenaar Gerrit Lamberts in 1835.
Na de Slag bij Quatre-Bras op 16 juni1815 (die leidde tot een strategische overwinning voor de Fransen), werd het leger van de Franse keizer Napoleon Bonaparte twee dagen later alsnog verslagen door toepen van de Zevende Coalitie bij de Slag bij Waterloo, waaronder de Nederlanden. Dit lukte omdat Willem Frederik, prins van Oranje en de latere koning Willem II, de Franse troepen bij Quatre-Bras zo lang wist te vertragen dat de troepen van de Zevende Coalitie onder leiding van de Engelse opperbevelhebber Wellington op tijd kwamen om Napoleon bij Waterloo te verslaan.
Al vrij kort na deze gebeurtenis ontstond het idee om een monument op te richten "ter verëering en verëeuwiging van den moed der Nederlanders, op de Slagvelden van Waterloo, en vooral bij Quatre-Bras". Op 29 juni 1815 en 8 juli werd per wet besloten dat "tot vereeuwiging van het manmoedig gedrag der troepen, bij de hardnekkige verdediging van de positie bij Quatre-Bras zo luisterrijk ten toon gesteld er een monument moest komen voor deze daad. Op 16 februari 1816 werd een oproep gedaan in de Utrechtsche courant aan alle Nederlandse kunstenaars om deel te nemen aan een prijsvraag voor dit nieuw op te richten monument. Aan deze prijsvraag deden meerdere architecten mee, waaronder de Haarlemse Jan David Zocher. Toen dit echter geen bruikbare plannen had opgeleverd, besloot de Amsterdamse stadsarchitect en jurylid Abraham van der Hart om zelf een ontwerp te maken voor dit monument. Onder de leiding van architecten Jan de Greef en later Zeger Reyers werd het plan aangepast en uiteindelijk in 1820 opgeleverd.
Honderd jaar na de Slag van Quatre-Bras werden de Nederlandse soldaten van deze slag, evenals de Slag bij Waterloo, op 16 juni 1915 gelauwerd door een groot aantal sympathisanten. Een grote krans van twee meter in de kleuren van de prinsenvlag werd bij de Naald van Waterloo gelegd. De linten droegen het opschrift "Grata Patria".
Beschrijving
De Naald van Waterloo werd geplaatst ter ere van de Nederlandse prins Willem (roepnaam Guillot), de latere koning Willem II. Er werd bewust gekozen voor een strakke, rechte vorm, omdat dit goed zou passen bij het imago van de prins. Het monument werd door het Nederlandse volk geschonken, als dank voor de rol die de prins speelde in de strijd tegen Napoleon, ontworpen door de Amsterdamse stadsarchitect Abraham van der Hart en staat langs de Torenlaan. De Naald van Waterloo is een obelisk die ongeveer 25 meter hoog is. De gedenknaald is opgebouwd uit een gemetselde fundering, een kegelvormigtalud van Escauzijnse hardsteenplaten en een kubus van Bentheimer zandsteen die versierd is met ronde, witte marmeren platen. De obelisk is eveneens van Bentheimer zandsteen gemaakt. In het talud zit een trap van zes treden aan de zijde van de Koningslaan.
De marmeren platen aan iedere kant van de sokkel dragen een inscriptie in respectievelijk het Nederlands (westkant), Frans (zuid), Engels (oost) en Latijn (noordkant). Aan de ene kant van de naald staat 1815 in Arabische cijfers, aan de westkant staat het in Romeinse cijfers. De tekst in het Latijn luidt:
GVLIELMO FREDERICO GEORGIO LUDOVICO
Principi Arausionensi
Quo ducunte viamque laudis praeeunte
Belgicae cohortes
AD XVI iuni a MDCCCXV
Incredibili fortitudine ac constantia
Ad vicinum Bruxellis quadrivium
Ferocissimi hostis primo impetu repulso
Reportatae deinde longe gloriossimae
Apud Waterloam de napoleonte victoriae
Atque adeo servatae ab interitu reip.
Principes auctoresque celebrari meruerunt
Hocce rarae virtutis monumentum
Annuente Gulielmo Frederico rege
Grata posuit patria
Vertaald in het Nederlands luidt de tekst ongeveer als volgt:
VOOR WILLEM FREDERIK GEORGE LODEWIJK
Prins van Oranje
Die voortging langs de weg van eer
de legers van België aanvoerde
En op 16 juni in het jaar 1815
Met ongelooflijke moed en standvastigheid
Op de viersprong in de buurt van Brussel
De eerste aanval van de zeer woeste vijand had tegengehouden,
Voor de daarna meest glorieuze overwinning
behaald bij Waterloo op Napoleon
en zelfs voor de aldus van instorting geredde republiek
De prinsen en grondleggers hebben het verdiend geëerd te worden
Dit monument van zeldzame moed,
heeft, met instemming van koning Willem Frederik,
het dankbare vaderland neergezet
Daarnaast wordt de rand gevormd door een in het marmer uitgehakte slang die zijn eigen staart opeet, als teken van eeuwigheid. Verder naar boven is de Naald versierd met een zespuntige ster en vlak onder de top is de obelisk versierd met een lauwerkrans aan alle zijden. Rondom het terrein staat ten slotte een smeedijzeren hek op een gemetselde ringmuur.
In het verleden stonden twee kanonnen nabij de gedenknaald, die tijdens de Tiendaagse Veldtocht waren buitgemaakt door Nederlandse troepen op de Belgen in augustus 1831. De kanonnen waren zesponders en werden in 1926 overgebracht naar het Armamentarium te Delft. Er stonden ook twee vestingkanonnen van elf centimeter (die nu te bezichtigen zijn in het Nederlands Artillerie Museum in 't Harde) en vijfentwintigponders, maar tijdens een renovatie van het geschut gaf prins Bernhard aan dat hij de kanonnen niet langer terug wilde plaatsen bij de Naald. Dit omdat hij het naoorlogs geschut als 'modern' beschouwde en vond dat het teveel zou misstaan bij de historische uitstraling van de gedenknaald. Sindsdien staan er geen kanonnen meer bij de Naald van Waterloo.
De Naald staat aan het eind van de zichtas recht tegenover Paleis Soestdijk. De afstand tussen de naald en het paleis is precies een kilometer. Volgens kunsthistorici bemoeide de toekomstige koning Willem II zich actief met de locatie van de gedenknaald; het moest recht tegenover zijn toekomstige woning komen, wat uiteindelijk Paleis Soestdijk werd. Tevens moest zijn tweede verloofde, Anna Paulowna van Rusland, de Naald goed kunnen zien vanuit het paleis.
Monumentenstatus
Sinds de oprichting van de gedenknaald is de Nederlandse staat verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud. In 1971 kwam de Naald van Waterloo ook officieel in handen van het Rijk, als onderdeel van het complex Paleis De 'Naald van Waterloo' of de 'Gedenknaald van Quatre Bras'. Sinds 12 oktober 2012 is de Naald van Waterloo als rijksmonument aangeduid en in november 2012 gerestaureerd.
Fotogalerij
Foto's van de Naald van Waterloo
De Nederlandse tekst op de Naald van Waterloo.
De Engelse tekst op de Naald van Waterloo.
De Latijnse tekst op de Naald van Waterloo.
De Franse tekst op de Naald van Waterloo.
Het jaar van oprichting van de Naald en zespuntige ster op de Naald van Waterloo.
