Natuursteen
Natuursteen is in de bouwkunde en civiele techniek een gesteente dat in de natuur voorkomt en (eventueel) na bewerking geschikt is als bouwmateriaal.
Natuursteen treft men overal ter wereld aan in vele variëteiten. Gewoonlijk wordt een onderverdeling gemaakt in:
- stollingsgesteente: onder andere graniet, trachiet en basalt;
- afzettingsgesteente: onder andere kalksteen en zandsteen;
- vulkanisch gesteente zoals tufsteen;
- metamorf gesteente: zoals gneis en marmer.
België
In België worden diverse soorten natuursteen gewonnen, met name lichte en donkere kalksteensoorten (een afzettingsgesteente). Bekende voorbeelden zijn:
- Gobertange, een (5-10%) zandhoudende kalksteen, die op 18 tot 25 meter diep in schollen wordt gedolven
- Balegemse steen of Ledesteen, een eveneens (12-36%) zandhoudende en polijstbare kalksteen, gevonden op geringere diepte dan Gobertange.
Lichte Belgische kalksteen wordt veel toegepast als gevelbekleding (parementwerk), in het geval van de Balegemse steen ook voor geprofileerd werk en beeldhouwwerk, niettegenstaande de beperkte afmetingen.
In de bouw gebruikte donkere Belgische kalksteen is opgebouwd uit vrijwel zuivere kalk, met lichte koolstofverontreiniging ("kolenkalksteen"). De bekendste voorbeelden zijn:
- Doornikse steen, diepzwart van kleur, verwering zilvergrijs, uit de omgeving van Doornik;
- Arduin ofwel Belgische hardsteen, een blauwgrijze kolenkalksteen gewonnen onder andere in de Carrières du Hainaut;
- Namense steen, grijs, verwering zilvergrijs;
- Belgisch zwart marmer, eigenlijk geen marmer maar een kalksteen.
Belgische marmers
Marmers vallen onder de metamorfe gesteenten. Onder andere worden gewonnen:
- Rouge Royal, rood-grijs-wit gevlekt
- Rouge griotte
- Rouge Saint-Rémy
- Bleu Belge, diep blauwzwart met witte aderen
- Saint-Anne, donkergrijs tot zwart met witte en grijze vlekken en aderen
- Marbre noir de Theux
- Marbre noir de Tournai
Nederland
Vindplaats
Mergel, kalksteen en zandsteen zijn de enige in Nederland gewonnen soorten natuursteen. Mergel wordt nu alleen nog gedolven nabij Sibbe. Zandsteen werd in het verleden onder meer gewonnen in het Twentse Losser. Deze groeve is nu gesloten. Over de grens met Duitsland wordt nog wel zandsteen gewonnen, zoals de Bentheimer zandsteen uit Gildehaus. Kalksteen wordt gewonnen in de steengroeve bij Winterswijk.
Gebruik
Het eerste gebruik van natuursteen in de Nederlandse architectuur gaat terug tot de middeleeuwen toen (romaanse) kerken gebouwd werden met tufsteen uit de Eifel. In Zuid-Limburg werd veel mergel gebruikt voor de bouw.
Soorten natuursteen in België en Nederland
Traditioneel:
- Bentheimer en Obernkirchener zandsteen, uit Duitsland, toepassingen: Paleis op de Dam
- blauwe hardsteen, crinoïdenkalksteen uit de Ardennen, diverse toepassingen
- leisteen, Ardennen, dakbedekkingen
- tufsteen, Eifel, diverse toepassingen waaronder middeleeuwse kerken
- mergel, Zuid-Limburg, diverse toepassingen
- basalt, Eifel en later ook India, meestal voor waterkeringen
Modern:
- travertijn, diverse herkomstgebieden, onder andere toegepast voor het Monument op de Dam
- graniet, diverse herkomstgebieden, binnenhuisarchitectuur en als bekleding in de waterbouw
- marmer, diverse herkomstgebieden, binnenhuisarchitectuur
Duitse zandsteen, gescharreerd
Duitse zandsteen, met de grendel bewerkt
Obernkirchener zandsteen, met de vlecht bewerkt
Gepolijst graniet uit Frankrijk
Gepolijst graniet "Azul noce" uit Spanje
Gepolijst graniet uit China
Gepolijst graniet uit Duitsland
Lasnamagi kalksteen uit Estland
Czarnov kalksteen uit Slowakije
Marmer "Griotte Belge" uit België
Zie ook
- ↑ A. Slinger/H. Janse/G. Berends: Natuursteen in Monumenten, Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist/Bosch en Keuning n.v. Baarn, 1982, ISBN 90 246 4337 6
- 1 2 Ceukelaire, Marleen De (2014). Belgisch marmer. Academia Press. ISBN 978-90-382-2311-7.