| Onno Zijlstra | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
Onno Zijlstra in Amersfoort in 2022 | ||||
| Persoonsgegevens | ||||
| Geboren | 14 januari 1949 | |||
| Land | Nederland | |||
| Beroep | filosoof | |||
| Oriënterende gegevens | ||||
| Belangrijkste ideeën | “Kunst biedt houvast om over zin na te denken en biedt vaak een opening om in het leven zin te ervaren. Ze doet hoop leven.” (Kunst en de zin van het bestaan) | |||
| ||||
Onno Klaas Zijlstra (Wassenaar, 14 januari 1949) is een Nederlandse filosoof.
Zijlstra groeide op in Wassenaar. Zijn ouders kwamen uit Friesland. Het gezin telde vijf broers en een zus; een broer was de dichter en predikant Jaap Zijlstra (1933-2015). Een neef van moederskant was de predikant, schrijver en tv-presentator Sipke van der Land (1937-2015), die ook in Wassenaar opgroeide.
Zijlstra promoveerde in 1982 aan de Vrije Universiteit Amsterdam op een proefschrift over de filosofie en cultuurkritiek van de Spaanse filosoof José Ortega y Gasset. In 2022 werkte hij dit voor een groter publiek uit in Het leven als schipbreuk - De crisisfilosofie van Ortega y Gasset. Uitgangspunt van dit boek is dat we te maken hebben met een wooncrisis, een klimaatcrisis, een coronacrisis en een politieke crisis. Maar wat is dat eigenlijk, in tijden van crisis leven? Wat zijn de kenmerken van een cultuur in crisis? Raken we in een crisis van onszelf vervreemd, of komen we juist tot zelfinkeer? Volgens Zijlstra laat de filosofie van José Ortega y Gasset zien wat het leven in crisis typisch menselijk maakt. We moeten crises volgens Zijlstra niet ontwijken, maar juist beleven en doordenken.
Zijlstra doceerde filosofie aan de Vrije Universiteit, ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten te Zwolle en aan de Protestantse Theologische Universiteit. Bij zijn afscheid van ArtEZ en de Protestantse Theologische Universiteit ontving hij De complete Onno (2014), een liber amicorum met als appendix een viertal lezingen toegevoegd, gehouden op het afscheidssymposium op 13 december 2013 in Amsterdam.
In de periode 2020-2025 was Zijlstra moderator van het Filosofisch Café van Tertulia Amersfoort, een platform voor "vrije geesten, makers en kunstliefhebbers".
Zowel als onderdeel van als naast zijn werk als docent schreef Zijlstra diverse boeken. In 1998 kwam het boek Het kunstwerk en de zin van het bestaan uit. Hierin legt hij de relatie tussen kunst en filosofie en geeft er een uitleg over. Dilemma's. Een kortere inleiding in de filosofie (2003) was zijn volgende boek. Het is speciaal geschreven voor diegenen die bijna niets van filosofie weten, maar er wel graag een algemene indruk van willen hebben. De vraag over de zin van het menselijk bestaan staat in dit werk centraal.
Zijn Engelstalige boek Language, Image and Silence. Kierkegaard and Wittgenstein on Ethics and Aesthetics verscheen in 2006. In 2007 gevolgd door Wat doet die rode vlek daar linksboven?, een rijkelijk geïllustreerde inleiding in de esthetica; Zijlstra zorgde voor de tekst, de kunsthistorische bijdrage kwam van Jan Smidt. In 2016 maakte Zijlstra met docent filosofie bij ArtEZ en beeldend kunstenaar Wendy Janssen Reflecties. 25 kunstwerken 24 filosofen.
In 2021 publiceerde hij Authentiek - In tijden van massamedia, egocultuur en consumentisme, waarin hij aangeeft dat authenticiteit in tijden van massamedia, egocultuur en consumentisme niet alleen mogelijk, maar zelfs noodzakelijk is. Tegen de achtergrond van de geschiedenis van het begrip en de felle kritiek op hedendaagse verschijningsvormen ervan voert Zijlstra een pleidooi voor een doordacht, sociaal en moreel idee van authenticiteit.
In Kunst en de zin van het bestaan uit 2022 stelt Zijlstra dat kunst onlosmakelijk verbonden is met de vraag naar de betekenis van ons leven. En in tijden van onzekerheid als de onze wordt de vraag hoe kunst ons kan helpen om na te denken over de zin van wat wij doen, urgenter. In dit boek moedigt Zijlstra het gesprek aan over de zinvraag in samenhang met het denken over kunst. Hiervoor haalt hij zes denkers voor het voetlicht die in de moderne tijd de zinvraag indringend aan de orde hebben gesteld en de kunst nadrukkelijk bij hun reflecties hebben betrokken: Kant, Hegel, Schopenhauer, Kierkegaard, Nietzsche en Wittgenstein.
Denkwerk. Kunstenaars en filosofen (2026) betekende een nieuwe samenwerking met Wendy Janssen. In dit boek worden moderne en hedendaagse kunstwerken in samenhang met een filosofisch perspectief op kunst behandeld: van Plato en Aristoteles tot en met Arendt en Haraway, en van Mondriaan en Picasso tot Warhol en community art. Denkwerk is te beschouwen als een inleiding in de esthetica. Het ideaal van de auteurs is dat hun reflecties "een aanzet zijn tot een open blik en veel en divers te denken geven.". Dagblad Trouw schreef hierover: "De invalshoek is origineel en de koppeling filosoof-kunstenaar werkt verhelderend, want het klopt dat hedendaagse kunst niet zo makkelijk te vatten is. Verder getuigt het van lef dat de auteurs traditionele filosofen koppelen aan hedendaagse kunst. En tot slot is het boeiend en leerrijk dat dit boek geïllustreerd is met de besproken kunstwerken."
In 2026 volgde Ongekend herkenbaar. Over de betekenis van kunst. Hierin bespreekt Zijlstra met persoonlijke voorbeelden en beschouwingen hedendaagse Nederlandse kunstwerken aan de hand van de vragen "Laat kunst ons anders kijken?", "Kunst is expressie van gevoel, of niet soms?", "Is het esthetische een waarde op zich?", "Helpt kunst ons uit de droom?", "Wat kan kunst voor een gemeenschap betekenen?", "Is kunst een toonbeeld van vrijheid?", "Verlicht kunst datgene wat ons niet helder voor de geest staat?", "Maakt kunst ons bewust van wat we niet zien?" en "Kunnen we door kunst boven onszelf uitgroeien?" Uitgangspunt zijn voor Zijlstra (vooral) filosofen met "moderne standpunten, ideeën uit de tijd dat het esthetische 'autonoom' wordt, een relatief zelfstandig gebied, zelfstandig ten opzichte van ethiek, religie en politiek." Desalniettemin behandelt hij ook Plato en Aristoteles vanwege "hun nog altijd boeiende meningsverschil over het belang van kunst" en: "Bij hen wordt ook duidelijk dat het denken over kunst altijd is ingebed in een complete filosofie, in een mens- en wereldbeeld, in het nadenken over waarde, betekenis en zin."
