Een publieke omroep (in Vlaanderenopenbare omroep genoemd) is een organisatie die door de overheid in het leven is geroepen om informatie uit te zenden via een communicatiemiddel naar een breed publiek. Binnen een democratie heeft een publieke omroep vaak tot doel het algemeen nut na te streven, met een (nieuws)redactie onafhankelijk van beïnvloeding van de politiek.
Soms moeten de kijkers kijk- en luistergeld betalen of wordt de omroep bekostigd uit het overheidsbudget. In Nederland werd het kijk- en luistergeld per 1 januari 2000 afgeschaft en wordt de publieke omroep grotendeels met belastinggeld gefinancierd. In België werd het systeem op 1 januari 2002 beëindigd.
Een publieke omroep in een democratie verschilt fundamenteel van een staatsomroep in een dictatuur, waar de (nieuws)redactie wordt gestuurd door politieke machtshebbers. Bij een staatsomroep in een dictatuur wordt de redactionele inhoud volledig beheerst door de regering.
Publieke omroepen besteden doorgaans meer aandacht aan kunst, cultuur en actualiteiten (vaak dure programma’s voor kleine doelgroepen), terwijl commerciële omroepen zich richten op sport, films en amusement (goedkopere programma’s voor grote doelgroepen). Publieke omroepen krijgen vaak van de overheid de taak opgelegd om programma’s te maken voor minderheden, educatie of cultuur.
De financieringsmodellen verschillen per land:
In sommige landen mogen publieke omroepen geen reclame uitzenden, in andere wel.
In Vlaanderen zendt de VRT reclamespots uit voor overheidscampagnes en producten van sponsors.
In Nederland wordt reclame via de Ster uitgezonden op de publieke netten.
Een omroep die niet door de overheid wordt gefinancierd, valt onder commerciële omroepen.
In de Volksrepubliek China is China Central Television (CCTV) de staatsomroep. Het heeft enkele zenders in vreemde talen (Engels, Frans, Spaans, Russisch en Arabisch) die ook buiten de Volksrepubliek te ontvangen zijn. China Radio International (CRI) is de mondiale radio-omroep van de staat.
Duitsland heeft twee landelijke publieke televisiezenders: Das Erste (verzorgd door de ARD) en het ZDF. Het derde televisiekanaal wordt verzorgd door een zender van de deelstaat:
Prasar Bharati is de openbare omroep van India. Het is een autonoom orgaan dat bij wet is opgericht. De organisatie omvat het Doordarshan Television Network en All India Radio, die vroeger media-afdelingen waren van het ministerie van Informatie en Omroep.
Taakomroepen: hebben een door de overheid vastgestelde taak en hebben geen leden. De grootste taakomroep is de NOS, die nieuws, sport en actualiteiten verzorgt. Daarnaast is de NTR een taakomroep.
Aspirant-omroepen zijn ledenomroepen die nog niet volledig erkend zijn omdat deze nog niet voldoende leden hebben (ON!, ZWART).
Daarnaast zendt de Ster reclameblokken uit. Naast landelijke omroepen zijn er. Naast de landelijke omroepen zijn er regionale en lokale publieke omroepen, gefinancierd door provincies en gemeenten.
Nederland en Vlaanderen
BVN (Beste van Nederland, voorheen Beste van Vlaanderen en Nederland) was een samenwerkingsverband tussen de NPO en VRT.
Op 1 juli 2021 stopte de samenwerking, waarna alle VRT-programma’s van BVN verdwenen.
Plannen voor een digitaal cultuurkanaal (NPO-VRT) gingen niet door. De NPO startte wel Cultura als eigen cultuurkanaal.
In het Verenigd Koninkrijk zendt de British Broadcasting Corporation (BBC) uit. Deze omroep werd in 1922 opgericht. De zender verzorgt niet alleen nationale TV en radio, maar heeft ook een groot bereik in de rest van de wereld met BBC World Service radio. De zender BBC World en nog een aantal andere initiatieven van de BBC worden niet uit de publieke middelen gefinancierd.
Verenigde Staten
In de VS bestaat het publieke netwerk PBS, oorspronkelijk deels door de staat gefinancierd. Tegenwoordig komt ~85% van de inkomsten uit vrijwillige bijdragen en donaties, met slechts ~15% uit overheidsubsidies via de Corporation for Public Broadcasting (CPB).
Lijst met publieke omroepen in Europa, die tevens lid zijn van de EBU
