Pandemie

Zie artikelZie Pandemie (spel) voor het bordspel.

Een pandemie is een epidemie op wereldwijde schaal. Het woord is afkomstig uit het Grieks: παν (pan) betekent geheel, δῆμος (dêmos) betekent volk.

Veroorzakers van een pandemie

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) kan een pandemie ontstaan wanneer aan de volgende drie eisen is voldaan:

  • het opkomen van een ziekte die nieuw is voor de populatie
  • de ziekte infecteert mensen en veroorzaakt zware klachten
  • de ziekte verspreidt zich gemakkelijk onder de bevolking

Een ziekte die wijd verspreid is of veel mensen doodt is niet meteen een pandemie; de ziekte moet ook infecterend zijn. Zo is kanker bijvoorbeeld wel een ziekte die veel doden veroorzaakt, maar wordt niet als een pandemie gezien omdat deze ziekte niet overgedragen kan worden.

Toename risico op pandemieën in de 21e eeuw

Volgens viroloog Marion Koopmans (Erasmus MC) loopt de wereld steeds meer risico dat er pandemieën ontstaan. Vanwege de volgende ontwikkelingen kunnen virussen zich namelijk gemakkelijker en beter verspreiden:

Zes pandemische fases, zoals gehanteerd door de WHO

De WHO hanteert zes verschillende 'pandemische fases' om de verspreiding van ziektes te classificeren.

Hieronder een overzicht van die fases, in het geval van griepvirussen:

Pandemie-alarmfases van de WHO
FaseBeschrijving
1Er circuleren geen dierlijke griepvirussen waarvan bekend is dat ze infecties veroorzaken bij mensen.
2Van een dierlijk griepvirus is bekend dat het een infectie heeft veroorzaakt bij een mens. Het virus wordt daarom als een mogelijke veroorzaker van een pandemie gezien.
3Een dierlijk of menselijk-dierlijk griepvirus heeft enkele gevallen of kleine clusters van besmetting veroorzaakt bij mensen. Er is geen sprake van grootschalige overdracht van het virus van mens op mens.
4Van het dierlijke of menselijk-dierlijke griepvirus is bevestigd dat er sprake is van overdracht van mens op mens, wat betekent dat de kans op een uitbraak zeer aanwezig is. Fase 4 betekent een significante verhoging van het risico op een pandemie, maar een pandemie is nog niet onvermijdelijk.
5Hetzelfde griepvirus heeft uitbraken veroorzaakt in twee of meer landen in dezelfde WHO-regio. Deze fase geeft aan dat een pandemie waarschijnlijk is.
6Naast de criteria van fase 5 heeft het griepvirus een uitbraak veroorzaakt in minstens een ander land in een andere WHO-regio. Deze fase geeft aan dat er sprake is van een pandemie.
Post-piekperiodeHet aantal ziektegevallen daalt in de meeste landen. Aangezien pandemieën vaak in golven optreden is het niet ondenkbaar dat het aantal ziektegevallen vervolgens weer gaat stijgen.
Post-pandemische periodeDe activiteit van de virussen is terug op het normale niveau.

Lijst van pandemieën

Een pestdokter uit de 17e eeuw in Rome

Historische pandemieën

Moderne influenza-pandemieën

Hieronder een lijst met de belangrijkste moderne influenza-pandemieën.

Huidige pandemieën

  • COVID-19 - Op 11 maart 2020 stelde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) officieel vast dat de uitbraak van het SARS-CoV-2 virus tot een pandemie heeft geleid. Eind september 2020 waren er wereldwijd 1 miljoen mensen aan de pandemie overleden.
  • Hiv/aids - Hoewel de WHO de term 'wereldwijde epidemie' gebruikt om hiv te beschrijven, gebruiken sommige wetenschappers de term 'pandemie'.

Media

In 2018 zette de Britse wiskundige Hannah Fry voor BBC Four een grootschalig, app-gestuurd sociaal experiment op om de verspreiding van een pandemie in kaart te brengen. Het project resulteerde in de documentaire Contagion! The BBC Four Pandemic ,. Het ontstaan van de coronapandemie vertoonde gelijkenis met haar experiment.

Zie ook

Externe links

Uses material from the Wikipedia article Pandemie, released under the CC BY-SA 3.0 license.