Een pangram (Grieks: pan gramma, "alle letters") of holo-alfabetische zin is een zin waarin alle letters van het alfabet voorkomen. De uitdaging is om een zo kort mogelijke zin te maken die aan deze voorwaarde voldoet.
Een volmaakt pangram bevat elke letter slechts eenmaal.
Het "omgekeerde" van een pangram is het lipogram, waar een bepaalde letter (of meerdere) weggelaten wordt.
Een pangram wordt in letterproeven vaak als voorbeeldzin gebruikt om de letters van een lettertype te tonen.
Bij de opgave een pangram te maken, kan men zich afvragen uit welke letters het alfabet precies bestaat. In het Nederlands wordt soms de ij als een aparte letter beschouwd, en dan moet het pangram dus ij, y, i en j bevatten. Aan de andere kant komen y, q en x in goede Nederlandse woorden niet voor, dus die letters mogen - als de opgave zo gesteld is - ontbreken. Verder is het de vraag of letters met diakrieten apart in het pangram moeten staan.
Op brute wijze ving de schooljuf de quasi-kalme lynx (42 letters, gebruikt als voorbeeld door NetBeans)
Jip: sexy qua lijf, doch bang voor 't zwempak (33 letters)
Typisch kaf bij zo exquis gevormde juwelen (35 letters)
bevat ij, maar beschouwt die als twee letters (anders zou de i en/of de j ontbreken)
Doch Bep, flink sexy qua vorm, zwijgt (29 letters)
Pechdag: sexy quizvrouw blijft mank (30 letters)
Sexy qua lijf, doch bang voor 't zwempak (31 letters)
Filmquiz bracht knappe ex-yogi van de wijs (35 letters, gebruikt als voorbeeld door KDE)
Pa's wijze lynx bezag vroom het fikse aquaduct (38 letters, gebruikt als voorbeeld door Windows en Ubuntu font viewer)
zonder ij
Lynx c.q. vos prikt bh: dag zwemjuf! (volmaakt pangram)
Jufs BMX: zwak c.q. hypervlot ding.
Wazig tv-filmpje rond chique skybox (30 letters)
Quizvraag: bracht wolf sexy mondkapje? (32 letters)
Beginletter-pangram
Een beginletter-pangram is een zin waarin alle letters van het alfabet voorkomen als beginletter van een woord. De uitdaging is om een zo kort mogelijke zin te maken die aan deze voorwaarde voldoet.
Een perfect beginletter-pangram is een zin waarin elke letter van het alfabet precies eenmaal als beginletter voorkomt. Zo'n zin telt dus 26 woorden.
Het meest verfijnde type is een perfect beginletter-pangram waarvan de beginletters in alfabetische volgorde staan.
Voorbeelden
Altijd betekenisvol citeren donkere edelmannen, flanerend gegeven hun idyllische jeugd, kloosterlijke liederen met nagenoeg ontelbare patronen qua ritmisch stemgebruik, terwijl uit vele windstreken xylofonerende yuppen zingen.
Achter Beatrix' charmante Duitse echtgenoot fluisteren geen heiligen in Japanse kimono’s langzaam mantra’s, noch oreren passievol quasiartistieke rijmpjesvertellers Sinterklaasachtige terzines uit versboekjes, wel xylofoneren yogaleraren zangstukken.
Als buitenzintuiglijke chirurgen drugs en fantastische geestverruimende heroïne in jouw kop loslaten, mag Nederland, ondanks protesten, quota regulerend stellen tot uiterlijk voorbij waar xtc-slikkende yuppies zeggen.
Als berekende chaos de eenheid figuurlijk gezien halveert in jaren, kan letterlijke machtsverheffing negatieve of positieve quotiënten rekenkundig symmetrisch tot uitkomst verenigen, waarbij x y zuivert.
Alle burgers contra de eenwording fnuiken geenszins hogere idealen jegens katholieke leden, met name over partijpolitieke queesten rond statutaire traktaten uiten velen, waaronder xenofobische yuppies, zorgen.
Alle beroemde circusartiesten deden even fantastische, gekke, heldhaftige, ingewikkelde judoachtige kunstjes, lenig maar niet onvoorzichtig; prachtig qua ritme speelden trompettisten, uniform vibreerden warme xylofoonklanken; ijskoninginnen zongen.
Met ij in plaats van y. Indien een y gewenst is, kan ijskoninginnen bijvoorbeeld door yogaleraren of yuppies vervangen worden.
Omdat er weinig Nederlandse woorden zijn die met een x beginnen, gebruiken abc-schrijvers vaak xtc, zoals in dit voorbeeld van Louis Bidder:
Amsterdams beruchte clandestiene drugsverkoop eindigde fors geringer, hoewel in Jordanese kringen langzamer, met name omdat pushers qua recreatief slikken telkens uitstekend voorzien welke XTC yuppen zoeken.
Een andere mogelijkheid is het gebruik van uitsluitend bijvoeglijke naamwoorden, zoals in dit voorbeeld, eveneens van Louis Bidder:
Een beginletter-pangram wordt als geslaagd beschouwd wanneer de zin natuurlijk klinkt en niet geforceerd overkomt:
Als beginnend concertist debuteerde een fijngevoelige gitarist, hierna improviseerden jeugdige klankkunstenaars levendig maar notenblind op Peruviaanse quena’s, robuuste slagwerkers trommelden uitzinnige volksmuziek, waarna xylofonisten ‘Yesterday’ zongen.
Een bekend voorbeeld is een gedicht van Drs. P dat ook metrisch correct is en viervoudig rijmt:
Al bakt Charlotte dagelijks een friet / Grof happen in je keuken ligt me niet / Ook peuzelt Quinten rauwe suikerbiet / Te Utrecht, vaak, waar Xerxes yoghurt ziet
In oktober 2010 besteedde de rubriek Spelen met taal in Onze Taal aandacht aan deze taalvorm, onder de naam alfabetzinnen. Een van de gepubliceerde voorbeelden was een ollekebolleke, geschreven door Onze Taal-lezer Max van Velzen:
Actie bij Carpetland! / Droomhuis en flat gepimpt / Hang in je kamer / Lamellenkleur ‘milk’ // Nu ook (per queue) rood spul: / Tulbandtweed-terrakleur / Uw vrouw wil Xenos’ / Yin-yangachtig zwilk
Zelftellend pangram
Er zijn pangrammen die zelf aangeven hoeveel letters in hun eigen tekst zitten. Het oudst bekende 'zelftellende pangram' werd gemaakt door de Nederlandse schrijver Rudy Kousbroek en luidt:
Dit pangram bevat vijf a’s, twee b’s, twee c’s, drie d’s, zesenveertig e’s, vijf f’s, vier g’s, twee h’s, vijftien i’s, vier j’s, een k, twee l’s, twee m’s, zeventien n’s, een o, twee p’s, een q, zeven r’s, vierentwintig s’s, zestien t’s, een u, elf v’s, acht w’s, een x, een y en zes z’s.
Kousbroek daagde de in Nederland wonende Brit Lee Sallows uit dit pangram in het Engels te vertalen. Het resultaat was:
This Pangram contains four a's, one b, two c's, one d, thirty e's, six f's, five g's, seven h's, eleven i's, one j, one k, two l's, two m's, eighteen n's, fifteen o's, two p's, one q, five r's, twenty-seven s's, eighteen t's, two u's, seven v's, eight w's, two x's, three y's, & one z.
The quick brown fox jumps over the lazy dog. (35 letters, ook wel A quick brown.... (33 letters) en The quick brown fox jumped over the lazy dogs - 37 letters)
Stellig het beroemdste pangram. Het wordt gebruikt als controle bij (radio-)telex, tegenwoordig als voorbeeld door Windows.
Bright vixens jump; dozy fowl quack. (29 letters)
Quick wafting zephyrs vex bold Jim. (29 letters)
Quick zephyrs blow, vexing daft Jim. (29 letters)
Sphinx of black quartz, judge my vow. (29 letters)
Waltz, nymph, for quick jigs vex Bud. (28 letters)
Heavy boxes perform quick waltzes and jigs. (36 letters)
Pack my box with five dozen liquor jugs. (32 letters)
Perfecte pangrammen
Blowzy night-frumps vex'd Jack Q.
Glum Schwartzkopf vex'd by NJ IQ.
New job: fix Mr. Gluck's hazy TV, PDQ! (met 5 leestekens)
Flygande bäckasiner söka hwila på mjuka tuvor. (q, x en z ontbreken)
Vliegende snippen zoeken rust op zachte graspollen
Yxskaftbud, ge vår wczonmö iqhjälp
Boodschapper met bijlsteel, geef onze toiletjuffrouw IQ-hulp
Fonetisch pangram
Een fonetisch pangram geeft alle fonemen, dus niet de letters weer.
a, aa, e, è, ee, ə, i, ì, ie, o, ò, oo, u, ù, uu, oe, ei, au, ui, eu, n, ng, m, p, b, t, d, k, de harde g, ch, de zachte g, s, z, f, v, h, j, r, l, w
Jan schiet met de beige honkbal goals, als Willem doet waarvan hij dacht dat ze het eerder bij de ligfiets en -bank zou plaatsen, buiten de dure deur over krukken leunt.
Letters met diakritische tekens
In deze variant probeert men een woord of zin te maken die alle mogelijke diakritische tekens van de desbetreffende taal bevat:
IJslands: Sævör grét áðan því úlpan var ónýt ("Sævör huilde eerder omdat het jasje om zeep was")
Nederlands: Hè, señor, blíȷ́f bij de maîtresse met uw reçu van crêpe, dat u iaë moge tijdens uw geüp en geïn, dan dóé ik à een uur de táú tijdens gým weg.
