Parthisch

Parthisch
Gesproken in Iran, Turkmenistan
Vitaliteit Uitgestorven
Taalfamilie
Alfabet Pahlavi-schriften
Taalcodes
ISO 639-3 xpr
Portaal  Portaalicoon   Taal

Het Parthisch is een uitgestorven oude Noordwest-Iraanse taal die ooit werd gesproken in Parthië, een regio in het huidige noordoosten van Iran en Turkmenistan. Het Parthisch was de staatstaal van het Arsacidische Parthische Rijk (248 v.Chr. - 224 n.Chr.), evenals van de gelijknamige takken van de Arsacidische dynastie van Armenië, de Arsacidische dynastie van Iberië en de Arsacidische dynastie van Kaukasisch Albanië.

Het Parthisch had een aanzienlijke invloed op het Armeens, waarvan een groot deel van de woordenschat gevormd werd door leenwoorden uit het Parthisch, en dat een afgeleide morfologie en syntaxis had die eveneens, zij het in mindere mate, beïnvloed werd door taalcontact. Veel oude Parthische woorden zijn bewaard gebleven en bestaan nu alleen nog in het Armeens. Het Semnani (of Komisenische talen) en het Zazaki hebben vergelijkbare fonologische ontwikkelingen met het Parthisch en stammen mogelijk af van dezelfde voorouderlijke taal als het Parthisch.

Classificatie

Het Parthisch was een West-Midden-Iraanse taal. Door taalcontact deelde het enkele kenmerken met Oost-Iraanse talen, waarvan de invloed vooral terug te vinden is in leenwoorden. Enkele sporen van oostelijke invloed zijn terug te vinden in Parthische leenwoorden in het Armeens. Parthische leenwoorden komen voor in de dagelijkse Armeense woordenschat; zelfstandige naamwoorden, bijvoeglijke naamwoorden, bijwoorden, denominatieve werkwoorden en administratieve en religieuze lexiconen.

Taxonomisch gezien behoort het Parthisch, een Indo-Europese taal, tot de Noordwest-Iraanse taalgroep, terwijl het Middelperzisch tot de Zuidwest-Iraanse taalgroep behoort.

Spelling

Het Parthisch werd weergegeven met behulp van het Pahlavi-schrift, dat twee essentiële kenmerken had. Ten eerste is het schrift afgeleid van het Aramees alfabet, het schrift (en de taal) van de Achaemenidische kanselarij (Keizerlijk Aramees). Ten tweede bevatte het een groot aantal Aramese woorden, die als ideogrammen of logogrammen werden weergegeven: ze werden geschreven als Aramese woorden, maar uitgesproken als Parthische woorden.

Het Parthisch was de taal van de oude satrapie Parthia en werd gebruikt aan de hoven van de Arsaciden. De belangrijkste bronnen voor het Parthisch zijn de weinige overgebleven inscripties uit Nisa en Hekatompylos, manicheïsche teksten, Sassanidische meertalige inscripties en overblijfselen van Parthische literatuur in de daaropvolgende Middelperzische literatuur. De latere manicheïsche teksten, die kort na de ondergang van het Parthische Rijk werden geschreven, spelen een belangrijke rol bij de reconstructie van het Parthisch. Die manicheïsche manuscripten bevatten geen ideogrammen.

Documenten

Documenten van het Parthisch omvatten:

Zie de categorie Parthian language van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.