Premio Strega

De Premio Strega is de meest prestigieuze Italiaanse literatuurprijs. De prijs wordt sinds 1947 jaarlijks uitgereikt aan het beste fictieboek van een Italiaanse auteur dat voor het eerst is uitgegeven tussen 1 mei van het vorige jaar en 28 februari.

Geschiedenis en selectieprocedure

De tuin van de Villa Giulia

In 1944 organiseerden de schrijfster Maria en haar echtgenoot Goffredo Bellonci voor het eerst een literair salon in hun huis in Rome. Hieraan namen al snel de meest notabele personen uit het Italiaanse culturele leven deel. De groep stond bekend onder de naam Amici della domenica (de Zondagse vrienden), naar de dag waarop ze voor de eerste maal bijeenkwamen: zondag 11 juni 1944, amper een week nadat Rome was bevrijd van de bezetting door de nazi's en daarmee ook van meer dan twintig jaar nazifascisme. In 1947 besloten de Belloncis, samen met Guido Alberti, de eigenaar van het bedrijf dat de likeur Strega produceert, om een literatuurprijs in het leven te roepen voor het beste Italiaanse fictieboek van het vorige jaar. Sinds de dood van Maria Bellonci in 1986 is de organisatie overgenomen door de Fondazione Maria e Goffredo Bellonci.

De jury telt niet minder dan 800 leden: 460 mensen uit de culturele wereld (schrijvers, journalisten, wetenschappers, kunstenaars, film- en theaterregisseurs), en ook alle voorgaande winnaars van deze prijs. Die groep wordt nog steeds Gli amici della domenica genoemd. Naast die 460 juryleden worden nog 340 mensen afgevaardigd uit 35 Istituti italiani di cultura in het buitenland (ook België en Nederland), en verder leden van leeskringen, professionelen uit de boekenwereld enzovoort.

Alle juryleden mogen één titel voordragen; het bestuurscomité reduceert dat aantal dan tot maximum twaalf. Uit die twaalf worden er in de loop van juni vijf finalisten geselecteerd. Maar omdat het reglement vereist dat er minstens één boek bij is van een kleine of middelgrote uitgeverij, zijn er uitzonderlijk zes finalisten, en eenmaal waren er zelfs zeven. De stemming gebeurt online.

De proclamatie vindt begin juli plaats in de tuin van Villa Giulia in Rome, in de regel op de eerste donderdag van juli, en wordt rechtstreeks uitgezonden door de openbare omroep Rai. In 2026, bij de 80ste uitreiking van de prijs, ging de proclamatie door op de Piazza del Campidoglio in Rome.

Naam

Het Italiaanse woord strega betekent “heks”, wat een vreemde naam lijkt voor een literaire prijs. De verklaring voert terug naar een legendarisch verleden. Zoals hoger vermeld werd de Premio Strega in 1947 in het leven geroepen door de schrijfster Maria Bellonci en door Guido Alberti. Die laatste was toen eigenaar van de stokerij die al sinds 1860 het lichtgele, kruidige digestief Liquore Strega produceert, en naar die likeur wordt de literaire prijs nog steeds genoemd.

Liquore Strega wordt sinds 1860 geproduceerd in Benevento, de stad in Campania die in de folklore bekendstaat als de stad van de heksen. Nog in de 17de eeuw schreef de lokale arts Pietro Piperno een Latijns essay met de titel “De nuce maga Beneventana” (Over de behekste notelaar van Beneventum) waarin hij heidense riten bij een boom beschrijft. Die riten zouden opklimmen tot de voorchristelijke periode en leefden nog voort tot in de vroege middeleeuwen. De riten stierven uit, maar de herinnering eraan bleef leven in het bijgeloof en in verhalen. Die dikten alles nog wat aan en voegden eraan toe dat heksen van heinde en verre zich verzamelden rond de notelaar van Benevento om er hun heksensabbat te houden. Zo werd Benevento “de stad van de hekserij”. Naar die folklore verwijst de naam van de likeur, en vandaar ook de naam van de literaire prijs.

Winnaars (en de Nederlandse vertalingen ervan)

Nevenprijzen

Behalve hoofdprijs worden er sinds een aantal jaren ook "nevenprijzen" uitgereikt:

Zie de categorie Strega Prize van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.