Saab Formula Junior

Saab Formula Junior
Merk	Saab; Zweden
Productiejaren	1960
Productieaantal	2
Carrosserievorm	eenzits- en openwiel-raceauto
Ontwerper	Rolf Mellde
Lay-out	Voorwielaandrijving
Motor	950 cc Saab tweetakt I3
Vermogen in pk	95
Brandstof	Benzine, carburateur
Massa	380 kg
Gewichtsverdeling voor/achter	70/30%
Portaal	Auto

De Saab Formula Junior was een open eenzits- en openwiel-raceauto die in 1960 werd gebouwd door de Zweedse autofabrikant Saab. Er werden in totaal twee exemplaren vervaardigd, waarvan er een tentoongesteld is in het Saab Car Museum in Trollhättan. De auto speelde een rol in de ontwikkeling van Saab tot rallymerk.

Geschiedenis

In het najaar van 1960 verraste Saab de autosportwereld door met twee auto's deel te nemen aan de Formule Junior-klasse. Dit was de verwezenlijking van de wens van de competitie en testafdelingen binnen Saab om in de praktijk te kunnen experimenteren met hun ideeën ten behoeve van sportieve motor- en rijkwaliteiten van productiemodellen en de rallysport.

Ontwikkeling

In 1960 werd de Saab 93 vervangen door de Saab 96, die was uitgerust met een grotere 841 cc driecilinder tweetaktmotor van Saab. Voordat men een op de 96 gebaseerde sportieve opvolger van de GT750 (een sportversie van de Saab 93) met de grotere motor zou introduceren, wilden de autosport- en testafdelingen eerst enkele nieuwe ideeën uitproberen. Dit viel samen met de introductie eind jaren vijftig van de Formule Junior, een internationale instap-raceklasse, bedoeld als kweekvijver voor autocoureurs. De ingenieurs van Saab zagen hierin een uitgelezen mogelijkheid voor hun experimenten, terwijl het management kansen zag voor publiciteit.

De voorgenomen racewagen moest over een hoge verhouding tussen vermogen en gewicht beschikken om competitief te kunnen zijn. Er werd berekend dat de auto bij een minimumgewicht van 360 kilogram over een vermogen van negentig tot honderd pk zou moeten beschikken. Om te onderzoeken of een dergelijke racewagen met een voorin geplaatste motor en voorwielaandrijving hiermee uit de voeten kon, werd de 'Saab Monster' ontwikkeld als testvoertuig. Dit was een gestripte Saab 93 voorzien van twee aan elkaar gekoppelde driecilindermotoren van Saab, waarmee de beoogde vermogen-gewichtsverhouding voor een Formule Junior-auto kon worden behaald. Na tests met het 'Monster', waar men waardevolle lessen uit trok rond de onvermijdelijke problemen met onderstuur, werd de ontwikkeling van de eigenlijke Formula Junior-auto gestart.

Ontwerp en motor

De auto had een ongebruikelijke technische constructie en werd ontworpen onder leiding van hoofdtechnicus Rolf Mellde. In plaats van een buizenframe-chassis te gebruiken, zoals bij andere Formule Junior-auto's gebruikelijk was, koos Saab voor een geavanceerde aluminium monocoque-constructie. De neus was vervaardigd van glasvezel, waaronder de driecilinder tweetaktmotor van Saab gemonteerd was. Om de neus laag te kunnen houden, werd de motor horizontaal op zijn kant geplaatst, vóór de vooras, met de versnellingsbak daarachter. Dit resulteerde in een gewichtsverdeling van zeventig procent op de vooras en dertig procent op de achteras. Om het verwachte onderstuur tegen te gaan, werden stabilisatorstangen gemonteerd die ervoor zorgden dat het binnenste achterwiel bij het nemen van een bocht van de grond kon komen om zo met overstuur het onderstuur te corrigeren.

De standaardmotor met een cilinderinhoud van 841 cc werd opgeboord naar 950 cc om de prestaties binnen de klassereglementen te maximaliseren. De motor was uitgerust met twee dubbele Solex-carburateurs, aangevuld met een extra 'halve carburateur', zodat elke cilinder over een eigen gasklep beschikte. De motor leverde 95 pk bij 7.000 toeren per minuut. Voor de koeling werd een 'cross-flow'-radiateur gebruikt. Deze was voorzien van een interne pomp, maar had geen ventilator.

Racen in de Formule Junior

Er werden twee exemplaren van de Saab Formula Junior gemaakt en deze verschenen op de racecircuits in de Zweedse kleuren blauw en geel. De voornaamste coureurs waren Erik Carlsson, Gösta Karlsson en Carl-Magnus Skogh. In het najaar van 1960 debuteerden ze op het circuit Gelleråsen in het Zweedse Karlskoga. Daarna reden ze in 1961 in de Eläintarhan ajot in Helsinki (Finland), waarin ze als vierde en vijfde eindigden. De twee Saabs deden in 1961 mee met acht races in Finland, Zweden en Denemarken, waarin ze tot de drie of vier snelste deelnemers behoorden. De betrouwbaarheid liet alleen te wensen over, want er was een aantal keren uitval. Het seizoen werd afgesloten met een eerste en tweede plaats in de laatste race van het Zweedse kampioenschap van dat jaar.

De prestaties van de auto's waren tijdens de races wisselvallig. Ze waren weliswaar snel op rechte stukken, maar kampten met onderstuur door de gewichtsverdeling van 70/30, wat het bochtengedrag negatief beïnvloedde. Ondanks diverse maatregelen om dit probleem te verhelpen, schoot de Saab hierin tekort. Desondanks werden er twee eerste plaatsen behaald en werd er in Stockholm een ronderecord gevestigd. Erik Carlsson zei over het onderstuur dat "je al zo'n dertig tot veertig meter voor de bocht moest beginnen met sturen – en zelfs dan was het nog maar de vraag of je de bocht wel zou halen."

Aan het einde van het raceseizoen van 1961 werden de twee auto's uit de competitie genomen. Wijzigingen in het reglement voor het daaropvolgende jaar zouden het namelijk lastig maken om de Saabs competitief te houden. De ervaringen uit de Formule Junior-klasse – met name op het gebied van motorafstelling – werden vervolgens toegepast in het rallyprogramma, wat in de jaren daarna uitgroeide tot een groot succes voor Saab.

Quantum Formula S

Nadat Saab eind 1961 stopte met deelname aan de Formule Junior-races, werd een initiatief gestart om binnen de Sports Car Club of America (SCCA) een vergelijkbare 'Formula S'-klasse (Formula Saab) op te zetten. Een onafhankelijke Amerikaans technicus ontwikkelde vanaf eind jaren vijftig in eigen beheer kleine sportwagens op basis van Saab-onderdelen onder de naam 'Saab Quantum'. Zijn vierde model, de Saab Quantum IV uit 1963, was een kitcar die specifiek was ontworpen voor de beoogde Formula S-klasse en borduurde voort op het ontwerp van de Saab Formula Junior. Er werden uiteindelijk enkele tientallen exemplaren van verkocht, maar de Formula S-raceklasse kwam nooit echt van de grond. In plaats daarvan werden de auto's ingezet in de Formula C-klasse.

Referenties

Boeken

(en) Lindh, Bjorn-Eric (1987). SAAB, The First 40 Years of Saab Cars. Förlagshuset Noren AB, pp.117–120. ISBN 91-86442-34-1. Geraadpleegd op 8 november 2026.
(en) Chatterton, Mark (1980). SAAB, The Innovator. David & Charles, North Pomfret, Vermont, pp.32–34. ISBN 0-7153-7945-3. Geraadpleegd op 8 november 2026.
(en) Tunberg, Anders (1989). The cars in the Saab Museum. Saab-Scania AB, p.17. ISBN 91-7970-561-8. Geraadpleegd op 8 november 2026.
(en) Sjögren, Gunnar A. (1978). Saab, the first million, pp.24–25,27. Geraadpleegd op 8 november 2026.

Online bronnen en voetnoten

↑ Sjögren 1978, p. 24.
1 2 Chatterton 1980, p. 32.
↑ De Formule Junior-klasse hanteerde een schaalverdeling voor beperkingen ten aanzien van gewicht en cilinderinhoud. Omdat Saab uitsluitend over motoren met een inhoud van minder dan 1000 cc beschikte, gold een minimumgewicht van 360 kilogram.
↑ Lindh 1987, pp. 117,119.
1 2 3 4 Lindh 1987, p. 119.
1 2 Chatterton 1980, p. 33.
↑ (en) Saab Formula Junior. Formula Junior Racing Association. Geraadpleegd op 8 november 2026.
1 2 Chatterton 1980, p. 34.
↑ Lindh 1987, p. 120.
↑ Soms aangeduid als Saab Formula S of Saab Quantum Formula S.
↑ (en) Quantum IV Formula Saab. Saab Planet (12 juni 2014). Geraadpleegd op 8 november 2026.
↑ (en) BaT Success Story – 1965 SAAB Quantum ‘Formula S’. Bring a Trailer (14 mei 2011). Geraadpleegd op 8 november 2026.

Zie de categorie Saab Formula Junior van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

[FOOTNOTESjögren197824-1] Sjögren 1978, p. 24.

[FOOTNOTEChatterton198032-2] 1 2 Chatterton 1980, p. 32.

[3] De Formule Junior-klasse hanteerde een schaalverdeling voor beperkingen ten aanzien van gewicht en cilinderinhoud. Omdat Saab uitsluitend over motoren met een inhoud van minder dan 1000 cc beschikte, gold een minimumgewicht van 360 kilogram.

[FOOTNOTELindh1987117,119-4] Lindh 1987, pp. 117,119.

[FOOTNOTELindh1987119-5] 1 2 3 4 Lindh 1987, p. 119.

[FOOTNOTEChatterton198033-6] 1 2 Chatterton 1980, p. 33.

[7] (en) Saab Formula Junior. Formula Junior Racing Association. Geraadpleegd op 8 november 2026.

[FOOTNOTEChatterton198034-8] 1 2 Chatterton 1980, p. 34.

[FOOTNOTELindh1987120-9] Lindh 1987, p. 120.

[10] Soms aangeduid als Saab Formula S of Saab Quantum Formula S.

[11] (en) Quantum IV Formula Saab. Saab Planet (12 juni 2014). Geraadpleegd op 8 november 2026.

[12] (en) BaT Success Story – 1965 SAAB Quantum ‘Formula S’. Bring a Trailer (14 mei 2011). Geraadpleegd op 8 november 2026.