Het circusgebouw van Sarrasani in Dresden in 1933Inscheping van circus Sarassani voor een tour in zuid-Amerika
Sarrasani is een Duitscircusbedrijf. Het bedrijf is in 1902 opgericht door Hans Erdmann Franz Stosch sr., die voor de oprichting al onder de artiestennaam Sarrasani actief was. Het aanvankelijk alleen rondreizende circus bouwde in 1912 een vast circustheater in Dresden, dat plaats bood aan zo'n 10.000 toeschouwers. Dat gebouw is tijdens de Tweede Wereldoorlog net zoals de rest van Dresden verwoest, hetgeen ook in eerste instantie het einde van het circusbedrijf was. In 1956 werd het bedrijf echter in Mannheim heropgericht als reizend circus door Fritz Mey, een schoonzoon van de zoon van de oprichter. In deze hoedanigheid bestaat het nog.
Geschiedenis
Oprichting en groei (1901–1914)
Het circus werd aan het begin van de 20e eeuw opgebouwd door Hans Stosch (1873–1934), die als artiest de naam Giovanni Sarrasani gebruikte. Het gezelschap verwierf faam door grootschalige producties, een uitgesproken “exotisch” repertoire (waaronder groepen Lakota/Sioux en grote dierennummers) en intensieve internationale tournees.
Weimarperiode, crisis en het label Jüdenzirkus (1919–1934)
In de late jaren 1920 bereikte Sarrasani een hoogtepunt binnen het Europese circusbedrijf, maar de economische crisis en de politieke verharding in Duitsland oefenden steeds meer druk uit op het circus.
In de vroege jaren 1930 werd het circus in nazi-kringen onder meer als Jüdenzirkus bestempeld wegens de aanwezigheid van Joodse medewerkers en artiesten, in combinatie met spanningen met de autoriteiten. In dezelfde periode koos het circus opnieuw voor Zuid-Amerika als belangrijk werkterrein.
Zuid-Amerikaanse tournees en Argentijnse verankering (1923–1940s)
Sarrasani maakte al in de jaren 1920 grote tournees door Zuid-Amerika en trad op in onder meer Brazilië, Uruguay en Argentinië; deze reizen werden in de pers en in eigen publicaties sterk geënsceneerd als een “odyssee” van een rondtrekkende stad van mensen, dieren en techniek.
Na het overlijden van oprichter Hans Stosch-Sarrasani (Senior) nam zijn zoon Hans Stosch-Sarrasani (Junior) de leiding over (1934–1941) en bleef het bedrijf opereren tussen Europa en Zuid-Amerika, onder veranderende politieke omstandigheden.
Vernietiging van Dresden en herstart als Circo Nacional Argentino (1945–1970s)
Het vaste circusgebouw in Dresden werd op 13 februari 1945 tijdens het bombardement op Dresden verwoest, waarmee het oorspronkelijke “Dresdense” Sarrasani feitelijk eindigde.
De leiding kwam vervolgens in handen van Trude Stosch-Sarrasani (1913–2009), die na de oorlog naar Argentinië uitweek en het circus in Buenos Aires herlanceerde. In de Peronistische jaren werd het circus in Argentinië als Circo Nacional Argentino gepresenteerd, wat de trans-Atlantische “tweede helft” van de Sarrasani-geschiedenis markeert.
Historiografie
Gustav Grade, 2e van links, met een groep Lakota-Indianen uit de Verenigde Staten op tournee met Circus Sarrasani, 1931-1932.Een optreden van de Bob Gerry Troupe in het Circus Sarrasani in Dresden in januari 1945
De geschiedenis van Sarrasani werd in Argentinië ook gereconstrueerd in boekvorm. De Argentijnse schrijver Gustavo Bernstein publiceerde Sarrasani, entre la fábula y la epopeya (Spaans, 2000, ISBN 950-786-248-X), opgevat als een fictionaliserende kroniek die de ontwikkeling van het circus tussen Europa en Zuid-Amerika volgt tegen de achtergrond van 20e-eeuwse sociaal-politieke gebeurtenissen.
Volgens deze reconstructie kunnen in de Sarrasani-geschiedenis drie esthetische/organisatorische fasen worden onderscheiden die samenhangen met de leiding door Hans Stosch-Sarrasani (Senior), Hans Stosch-Sarrasani (Junior) en Trude Stosch-Sarrasani.
In 1937 kwam Sarrasani in het nieuws in Nederland door het overlijden van hun 108 jaar oude olifant Jenny in Den Haag. Tussen 1980 en 2000 kreeg dit verhaal een vervolg door de zoektocht naar het skelet in Den Haag.
Trivia
In Argentinië bleef “Sarrasani” niet alleen verbonden aan circusgeschiedenis, maar ook als mythische naam circuleren in populaire cultuur, onder meer in de tango-traditie.
Het lied 'Het hondje van Dirkie', bekend van Wim Sonneveld (en geschreven door Louis Davids), bevat een regel "Ja zei moeder, ga d'r mee naar Sarrasani", als sneer over een hond die netjes afgericht lijkt. Ook in het lied ‘Wat de geesten er van zeggen’, verwijst Louis Davids naar de laatste indiaan van Sarrasani.
Het eerste baantje van televisiepresentator Robert ten Brink was (twee maanden lang toen hij zeventien was) spreekstalmeester bij circus Sarrasani.
