Het scaphognatiet (van het Griekse skáphos, boot, en gnathos, kaak), ook wel hoosplaat, ademplaat of kieuwwaaier genoemd, is een gespecialiseerde lamellaire structuur die voorkomt op de tweede maxilla van diverse kreeftachtigen. Het vormt een essentieel onderdeel van het mondapparaat en speelt een centrale rol in de ventilatie van de kieuwen. Door zijn karakteristieke vorm en functie is het scaphognatiet een belangrijk morfologisch kenmerk bij het determineren en classificeren van decapoden.
Het scaphognatiet bevindt zich aan de binnenzijde van de kopregio, waar het als een breed, bladachtig uitsteeksel aan de tweede maxilla is bevestigd. De structuur is doorgaans plat en uitwaaierend, en draagt vaak fijne setae die de waterstroom beïnvloeden. Door zijn articulatie met de maxilla kan het scaphognatiet ritmisch bewegen, wat essentieel is voor de werking ervan.
De voornaamste functie van het scaphognatiet is het actief rondpompen van water door de kieuwkamer. Door een waaierende beweging genereert het een constante waterstroom langs de kieuwen, waardoor een efficiënte gasuitwisseling mogelijk wordt. Daarnaast kan het scaphognatiet bijdragen aan het geleiden van voedseldeeltjes richting de mondopening en fungeert het in sommige taxa als een beschermende barrière die voorkomt dat sediment of grovere deeltjes de kieuwen bereiken. De pompende werking van de scaphognatiet is positief gecorreleerd met de watertemperatuur en wordt door het ganglion oesophagicum gestuurd.