Sensillum

Een sensillum (meervoud: sensilla) is een orgaan met zintuigen dat voorkomt bij geleedpotigen. De sensilla steken vaak buiten de cuticula of het exoskelet, maar kunnen daar soms ook in of onder liggen. Sensilla zijn waar te neme als kleine haartjes of uitsteeksels verspreid over het lichaam van een individueel insect. In elk sensillum bevinden zich twee tot vier sensorische neuronen. Deze neuronen, of receptoren, verzamelen informatie over de omgeving waarin het dier zich bevindt.

Een sensillum kan de volgende receptoren bevatten:

• Chemoreceptoren - die chemische stoffen kunnen waarnemen, zoals geurstoffen.
• Mechanoreceptoren die gevoel kunnen waarnemen (bijv. borstelsensilla, klokvormige sensilla, haarplaten, chordotonale neuronen)
• Thermoreceptoren, die de temperatuur waarnemen
• Hygroreceptoren - die vochtigheid waarnemen

De meeste sensilla hebben een specifieke vorm, die aansluit bij het type informatie dat ze verzamelen.

Chemoreceptoren

Chemische waarneming is een van de meest dominante zintuigen in het insectenrijk. Veel geleedpotigen gebruiken chemische signalen om voedsel, schuilplaatsen of partners te vinden.

Andere ongewervelde dieren hebben soortgelijke zintuigorganen, die soms ook sensilla genoemd worden; deze bestaan uit verschillende papillen of trilhaargebieden van de cuticula die verbonden zijn met sensorische neuronen. Ze komen voor bij fluweelwormen, beerdiertjes en bloedzuigers.

Voorbeelden

• Op de roltong van vlinders kunnen wel tot zes verschillende sensilla zitten, waarmee het dier kan ruiken of proeven.
• Op de antennes van de mier, Camponotus japonicus, zitten sensilla die chemische stoffen in een mengsel van koolwaterstoffen kunnen herkennen, maar die alleen gevoelig zijn voor mengsels bij mieren uit andere nesten. Mieren vallen niet-nestgenoten vaak aan.
• Bij spinnen worden spleetvormige sensilla gebruikt om trillingen te detecteren, terwijl trichobothria worden gebruikt om trillingen (geluid) in de lucht waar te nemen.