Er zijn veel verschillende types sojasaus. De meeste zijn zoute, bruine vloeistoffen om eten te kruiden bij het koken of op tafel. De saus ontstond in China en in veel keukens in Azië gebruikt. In de Japanse keuken is het een belangrijke smaakmaker. Chinese en Japanse sojasauzen verschillen sterk.
In Nederland kent men vooral de Indonesische sojasaus ketjap (in twee varianten: manis (zoet) en asin (zout)). In België zijn deze sauzen minder bekend.
Chinese sojasaus
De Chinese sojasauzen worden primair van sojabonen gemaakt, met een relatief laag gehalte graan. Er zijn drie hoofdvariëteiten:
shēngchōu (生抽) Lichte/frisse sojasaus - een dunne, heldere, lichtbruine saus. Het is de meestgebruikte sojasaus voor het koken, omdat de lichte kleur de kleur van het eten nauwelijks beïnvloed.
lǎochōu (老抽) Donkere/oude sojasaus - een donkere, dikke sojasaus, ouder en met stroop toegevoegd om het zijn uitgesproken uiterlijk te geven. Dit soort wordt meestal als tafelsaus gebruikt, maar kan ook bij het koken gebruikt worden. Hij heeft een rijkere smaak dan de lichte sojasaus, maar is minder zout.
De Japanse sojasaus, of shō-yu (しょうゆ, of 醤油, 正油) - wordt traditioneel in vijf categorieën ingedeeld, afhankelijk van verschillen in ingrediënten en productiemethode. Japanse sojasaus heeft graan als primair ingrediënt. Dit geeft de Japanse soorten een iets zoetere smaak dan de Chinese.
Koikuchi (濃口) - uit de regio Kantō, waarvan het gebruik over heel Japan is verspreid. Meer dan 80% van de Japanse sojasausproductie is van dit type, waardoor deze als de typische Japanse sojasaus kan worden gezien. Het wordt gemaakt van ongeveer gelijke hoeveelheden soja en graan. Deze soort wordt ook Kijōyu (生醤油) of namashōyu (生しょうゆ) genoemd als hij niet gepasteuriseerd is.
Usukuchi (薄口) - Vooral populair in het Kansai gebied in Japan, zouter en lichter van kleur dan koikuchi. De lichtere kleur komt door het gebruik van amazake (een zoete vloeistof gemaakt van gefermenteerde rijst) bij de productie.
Tamari (たまり) - Vooral gemaakt in de Chūbu regio van Japan. Tamari wordt vooral geproduceerd van sojabonen, met slechts een klein beetje graan. Daarom is hij donkerder en rijker in smaak dan de koikuchi. Het is de "originele" Japanse sojasaus, en lijkt het meest op de saus die oorspronkelijk uit China geïntroduceerd werd. Technisch wordt deze soort miso-damari (味噌溜り) genoemd.[bron?]
Shiro (白, wit) - Een heel lichte sojasaus. In tegenstelling tot tamari, wordt shiro vooral met graan gemaakt, en weinig soja, en daardoor heeft deze saus een heldere kleur en een zoete smaak. Vooral veel gebruikt in het gebied Kansai om het uiterlijk van voedsel op te fleuren, zoals sashimi.
Saishikomi (再仕込) - Deze soort wordt gebrouwen in sojasaus in plaats van zout water.[bron?] Hierdoor is hij veel donkerder dan koikuchi, en heeft een veel sterkere en rijkere smaak. Historisch heet dit type kanro (甘露) omdat het voor de keizer gemaakt werd en hij hield van zijn zoete dauw.
Al deze soorten worden in drie klassen op de markt gebracht, naargelang hoe ze gemaakt zijn:
aminosanekikongō hōshiki (アミノ酸混合 方式)- bevat 0% gefermenteerd product; is een gemodificeerd plantenextract
Daarnaast wordt soms vermeld: tennen jōzō (天然 醸造); dat betekent dat er geen ingrediënten zijn toegevoegd, behalve alcohol.
Al deze variëteiten, en klassen kunnen verkocht worden in vijf kwaliteitsklassen:
hyōjun (標準) - Standaard gepasteuriseerd.
tokkyū (特級) - Speciale kwaliteit, niet gepasteuriseerd.
tokusen (特選) - Premium kwaliteit, betekent meestal gelimiteerde hoeveelheid.
abuakane (初茜) - Industriële soort.
chōtokusen (超特選) - Door marketingmensen gebruikt om de beste aan te duiden.
Gezondheid
Sojasaus bevat een kleine hoeveelheid natuurlijk voorkomend mononatriumglutamaat. Het kan ook erg veel zout bevatten, waardoor het beter met mate gebruikt kan worden. Er worden sojasauzen met weinig zout gemaakt, maar het is onmogelijk om sojasaus te maken zonder enig zout. Als Japanse natuurlijk gebrouwen sojasaus gebruikt wordt als zoutvervanger, kan dit bij de gebruiker tot een behoorlijke zoutreductie leiden (afhankelijk van de gekozen voedselbereiding van 50 tot 17 procent).
Voetnoten
↑"Salt Reduction in Foods Using Naturally Brewed Soy Sauce" in Journal of Food Science, Institute of Food Technologies, 2009. DOI:10.1111/j.1750-3841.2009.01232.x
