Sociale media
Sociale media (de Engelse termen social media en socials zijn ook in het Nederlands gangbaar) is een verzamelbegrip voor online platforms waar de gebruikers, zonder of met minimale tussenkomst van een professionele redactie, de inhoud verzorgen. Hoofdkenmerken zijn interactie en dialoog tussen de gebruikers.
Marketingprofessoren Kaplan en Haenlein definiëren sociale media als "een groep internetapplicaties die gebruikmaken van de ideologie en de technologie van Web 2.0 en de creatieve uitwisseling van User Generated Content". Er zijn onder andere de volgende sociale media: blogs, microblogs (bijvoorbeeld Mastodon, Tumblr, Bluesky en 𝕏; voor juli 2023 bekend als Twitter), groepschat-apps (bijvoorbeeld Snapchat), social bookmarking (bijvoorbeeld Pinterest), videosites (bijvoorbeeld YouTube, Vimeo en TikTok), internetfora, op samenwerking gebaseerde projecten als Wikipedia, en sociaalnetwerksites als Facebook, Reddit, LinkedIn en Instagram (en voorheen Google+, Orkut en Hyves). Ook chatapps op telefoons, zoals WhatsApp, worden gerekend tot sociale media.
Via deze media delen mensen verhalen, kennis en ervaringen. Dit doen zij door berichten te publiceren of door gebruik te maken van ingebouwde reactiemogelijkheden. Voorbeelden van dit laatste zijn blogs, waar lezers reacties achterlaten op een reactieformulier of met trackbacks.
Geschiedenis
Zie ook: Regulering van online inhoud.Het is onduidelijk wie de Engelse term 'social media' voor het eerst heeft gebruikt. Omdat er nog altijd onenigheid is over de exacte definitie, is het moeilijk een scherp afgebakend overzicht te geven van de ontwikkelingsgeschiedenis van sociale media.
De bekendste vorm van sociale media zijn sociaalnetwerksites. Het eerste voorbeeld hiervan (1997) was Six Degrees.
Toch werden reeds aan het eind van de jaren 1970 de mogelijkheden van computerondersteunde communicatie (CMC) verkend. Vroege voorlopers van sociale media waren Usenet (1980) en de eerste bulletin board systemen, zoals FidoNet, gevolgd door onder meer AOL (1989) en CompuServe. In 1994 ontstond GeoCities, daarna kwamen Friendster, Myspace en LinkedIn in 2003, in 2004 Orkut en Facebook.
Verdienmodel
De winst van sociaalnetwerksites berustte doorgaans op de verkoop van persoonsgegevens van hun gebruikers voor reclamedoeleinden, meer bepaald om potentiële klanten zo gericht mogelijk aan te spreken. Dit roept vragen op over privacy, hoewel veel jongeren daar geen probleem in zagen. Eind de jaren 2010 kwam dit verdienmodel onder druk, zowel van consumenten als van overheden, zodat meer en meer werd gedacht aan betalende abonnementen: sedert 2018 bij YouTube Premium, in augustus 2022 bij Snapchat, eind 2022 bij Twitter, vanaf 2023 mogelijk ook bij Facebook en Instagram.
Invloed
Politiek
Politieke organisaties zetten geregeld sociale media in om hun doel te bereiken. Een opstand tegen de regering van Moldavië in 2009 wordt wel de "Twitterrevolutie" genoemd, omdat die website gebruikt werd voor het plannen van protestacties. En meer recent wordt de motor achter de politieke veranderingen in het Midden-Oosten (zoals Tunesië, Egypte en Syrië) toegeschreven aan de vrijheid en de communicatiemogelijkheden die sociale media bieden. Echter, er is kritiek op het toeschrijven van revoluties aan sociale media, omdat er ten tijde van de opstand in Moldavië zeer weinig Twitteraccounts in dat land actief waren en bij de Arabische Lente speelden sterke sociale verbanden en strategie een belangrijkere rol dan sociale media.
Werkgevers
Werkgevers gebruiken sociale media om meer te weten komen over sollicitanten.
Gedachte-experimenten
Sociale media kan ook worden gebruikt voor gedachte-experimenten, met name omdat onderzoekers op die manier in één klap een grote groep mensen kunnen bereiken. Een voorbeeld van zo'n gedachte-experiment is Man of beer uit 2024.
Sociale media en kinderen
Zie ook: Schermtijd.In Frankrijk werd in juni 2023 voor sociale media wettelijk een minimumleeftijd van 15 jaar vastgelegd, waaronder kinderen toestemming van hun ouders nodig hebben bij inschrijving, al is nog niet besloten over de precieze uitvoering, in afwachting van een mogelijke Europese regeling. In Australië moeten platforms als Facebook, Instagram, TikTok, X, Snapchat en Reddit er op termijn voor zorgen dat personen tot 16 jaar geen account kunnen maken. Ze mogen gebruikers echter niet dwingen om hun identiteitskaart of andere digitale identiteitsgegevens op te sturen. De overheid is bezig een systeem voor leeftijdverificatie te ontwikkelen. Platforms kunnen dat gaan gebruiken, of een eigen systeem invoeren. Onderzoekers stelden in juni 2026 echter vast dat meer dan 85 procent van de ondervraagde jongeren bleef gebruikmaken van platforms die onder de wet vallen, voornamelijk via hun eigen accounts.
Vlaanderen voert in 2026 de wettelijke leeftijdsgrens in van 13 jaar voor schadelijke sociale media en volgt hiermee de aanbeveling van de Hoge Gezondheidsraad.
Neveneffecten
Het gebruik van sociale media brengt ook neveneffecten met zich mee:
- De gemakkelijke toegankelijkheid tot aankoopwebsites zorgt ervoor dat online shoppen met een paar klikken op het web snel kan worden afgehandeld. Voor de een valt dit onder gebruikersgemak, voor een ander leidt dit tot verslaving. Recensies van enkele kopers kunnen het koopgedrag van sommige klanten beïnvloeden. Hierdoor wordt vlugger een aankoop gedaan, wat op termijn kan leiden tot buitensporige aankopen.[bron?]
- Wanneer een gebruiker van een socialmediaplatform een mededeling plaatst over een bepaald verkoopartikel/dienst of iets wat daaraan verwant is, kan dit tot gevolg hebben dat diegene door middel van cookies in kaart wordt gebracht bij de verkoper/producent van dat verkoopartikel/dienst. Commerciële partijen brengen gebruikersprofielen in kaart om hun producten beter te kunnen positioneren - en in sommige optieken: de klant beter te kunnen bespelen. Het handelsbelang is voor grote sociale media dan ook belangrijker dan het sociale aspect van de platformgebruikers. Het gaat dan dus vooral om de macht van de (juiste) algoritmes, wat weer van belang is voor datahandelaren.
- Zodra iets op het internet verschijnt, is dit voor een groot publiek beschikbaar. De grens met privacy wordt hierdoor dun. Mededelingen als Morgen eindelijk een week naar Italië. of Een dagje ontspanning in Center Parcs met het gezin betekenen voor criminelen een gelegenheid om toe te slaan bij de afwezigen.
- Ontevreden klanten kunnen hun ontevredenheid uiten op het web. Winkels en bedrijven kunnen op hun beurt reageren op klachten. Opmerkingen waarbij reacties van ondernemers uitblijven, kunnen een slecht imago met zich meebrengen. Dit vergt vrijwel constante aandacht van ondernemers om de klanten tevreden te houden, wat enorm tijdrovend is.
- Dat sociale media gemakkelijk toegankelijk zijn, opent de weg voor online pesten, dreigementen of afpersing. Ook wordt dit wel anoniem gedaan. Dit cyberpesten kan voor de tegenpartij psychisch een sterke impact hebben op het zelfbewustzijn met mogelijk een zware depressie of zelfs zelfmoord tot gevolg.
- Slaapverstoring en slechtere slaapkwaliteit. Een systematische review in Sleep Medicine Reviews vond dat excessief sociale-mediagebruik bij jongeren samenhing met slechtere slaapkwaliteit en slechtere mentale uitkomsten; in de longitudinale studies was frequent gebruik ook een risicofactor voor slechtere slaapuitkomsten. De U.S. Surgeon General wijst er daarnaast op dat sociale media activiteiten die essentieel zijn voor gezondheid, zoals slaap, kunnen verstoren.
- Een onderzoek in JMIR Mental Health vond bij adolescenten en jongvolwassenen significante verbanden tussen problematisch sociale-mediagebruik en depressie, angst en stress. De analyse stelt bovendien dat er voldoende signalen van mogelijke schade zijn om ernstige bezorgdheid te rechtvaardigen, terwijl de causaliteit nog verder onderzocht moet worden.
Zie ook
Externe links
- WatWat.be, informatie over sociale media voor jongeren
- MediaNest.be informatie over sociale media voor ouders
- ↑ Kaplan, Andreas M., Haenlein, Michael (2010) Users of the world, unite! The challenges and opportunities of social media, Business Horizons, 53(1), p. 59-68, p. 61.
- ↑ Kaplan, Andreas M., Haenlein, Michael (2010) Uitdagingen en kansen rond social media, Management Executive, 8(3), 18-19.
- ↑ Aichner, T.; Jacob, F. (2015). "Measuring the Degree of Corporate Social Media Use". International Journal of Market Research 57(2), 257–275.
- ↑ Boyd, Danah M., Ellison, Nicole B. (23/2010). Social network sites: definition, history, and scholarship. IEEE Engineering Management Review 38 (3): 16–31. ISSN:0360-8581. DOI:10.1109/EMR.2010.5559139.
- ↑ (en) Hiltz, Starr Roxanne, Murray Turoff (1993). The Network Nation: Human Communication via Computer. The MIT Press. ISBN 9780262291156.
- ↑ Jongeren houden van gepersonaliseerde reclame op sociale media. knack.be (11 oktober 2012). Geraadpleegd op 28 februari 2023.
- ↑ (en) The case for new social media business models. MIT (16 juni 2021). Gearchiveerd op 3 december 2022.
- ↑ Straks 11 euro per maand betalen voor Facebook of Instagram? Abonnementen in opmars bij social media (19 februari 2023). Gearchiveerd op 22 februari 2023.
- ↑ Verkade, Thalia, Twitter is snel, anoniem en onbetrouwbaar
. NRC (11 april 2009). Geraadpleegd op 21 april 2026. - ↑ (en) Gladwell, Malcolm, Small Change. The New Yorker (27 september 2010). Geraadpleegd op 21 april 2026.
- ↑ The Delusions of the Cyber-Utopians. Quadrant Online (1 april 2011). Geraadpleegd op 19 januari 2015.
- ↑ (en) Baert, S., Do They Find You on Facebook? Facebook Profile Picture and Hiring Chances (pdf). IZA Discussion Paper Series, 9584 (2015).
- ↑ Frankrijk verscherpt regels rond toegang sociale media voor kinderen. Het Nieuwsblad (29 juni 2023). Gearchiveerd op 29 juni 2023. Geraadpleegd op 3 december 2024.
- ↑ (en) ONLINE SAFETY AMENDMENT (SOCIAL MEDIA MINIMUM AGE) ACT 2024 (NO. 127, 2024). Parlement van Australië (27 november 2024).
- ↑ Kathleen Heylen, Australië verbiedt sociale media voor kinderen en jongeren onder 16 jaar: ook Senaat keurt voorstel goed. VRT Nieuws (28 november 2024). Geraadpleegd op 3 december 2024.
- ↑ (en) Barnes, Courtney, Hall, Alix, Mantach, Stephanie, Oldmeadow, Christopher, Attia, John (24 juni 2026). Assessing early effects of Australia’s Social Media Minimum Age Act on adolescents' social media use: observational study. BMJ (British Medical Journal) 393: e363695. ISSN:1756-1833. DOI:10.1136/bmj-2026-363695.
- ↑ Bervoet, Dries, Vlaanderen verplicht sociale platformen kinderen onder 13 te weren, of boetes volgen. De Tijd (3 april 2026).
- ↑ Draaijer, Bram, ‘Online trust’ als extra factor in online shopping. Marketingfacts (1 maart 2013). Geraadpleegd op 21 april 2026.
- ↑ Nadelen van Social Media - Niet alleen maar voordelen. mediaoptimaforma.nl. Gearchiveerd op 11 oktober 2015. Geraadpleegd op 21 april 2026.
- ↑ Cyberpesten. Infosocialmedia. Geraadpleegd op 21 april 2026.
- ↑ Alonzo, Rea, Hussain, Junayd, Stranges, Saverio, Anderson, Kelly K. (1 april 2021). Interplay between social media use, sleep quality, and mental health in youth: A systematic review. Sleep Medicine Reviews 56: 101414. ISSN:1087-0792. DOI:10.1016/j.smrv.2020.101414.
- ↑ (en) Shannon, Holly, Bush, Katie, Villeneuve, Paul J., Hellemans, Kim GC, Guimond, Synthia (14 april 2022). Problematic Social Media Use in Adolescents and Young Adults: Systematic Review and Meta-analysis. JMIR Mental Health 9 (4): e33450. DOI:10.2196/33450.
