Stemonitis is een geslacht van slijmzwammen uit de familie Stemonitidaceae. De soorten worden in het Nederlands netpluimpjes genoemd. Ze vormen meestal groepen van langwerpige, bruine, gesteelde sporangia op rottend hout. De typesoort is Stemonitis fusca (gebundeld netpluimpje).
De vruchtlichamen bestaan uit slanke, cilindrische tot langwerpig eivormige sporangia die afzonderlijk of dicht opeengepakt in groepen groeien. Ze zijn meestal bruin tot donkerbruin en staan op een dunne, donkere steel. Bij sommige soorten kunnen de vruchtlichamen gedeeltelijk met elkaar vergroeid zijn.
Aan de basis bevindt zich een dunne, vliezige hypothallus, die meerdere vruchtlichamen met elkaar kan verbinden. De steel loopt binnen het sporangium door als een centrale as, de columella. Deze reikt doorgaans tot dicht bij de top van het vruchtlichaam.
Het peridium, de buitenste laag van het sporangium, verdwijnt meestal tijdens de rijping. Soms blijven kleine resten achter. Hierdoor komt het netwerk van fijne draden, het capillitium, bloot te liggen.
Het capillitium ontspringt over vrijwel de gehele lengte van de columella en bestaat uit vertakte, onderling verbonden draden. Deze vormen een driedimensionaal netwerk dat aan het oppervlak van het sporangium kan overgaan in een oppervlaktenet. De volledigheid en de maaswijdte van dit netwerk verschillen per soort.
De sporen zijn in massa doorgaans bruin tot donkerbruin en meestal bolvormig. In doorvallend licht kunnen ze lichtbruin tot violetbruin zijn. De sporenwand vertoont een ornamentatie van wratten en ribben.
Bij Stemonitis in engere zin is de sporenornamentatie netvormig, waarbij wratten en ribben een samenhangend patroon vormen. Onder een rasterelektronenmicroscoop zijn kleine openingen zichtbaar in de onderste delen van de ribben. Deze structuur vormt een belangrijk kenmerk voor de afbakening van het geslacht.
Het plasmodium kan afhankelijk van de soort onder meer witachtig, geel of groenachtig gekleurd zijn.
Soorten van het geslacht Stemonitis komen wereldwijd voor. Ze groeien vooral op dood en verterend hout, maar sommige soorten worden ook aangetroffen op afgevallen bladeren en ander plantaardig materiaal.
Net als andere plasmodiale slijmzwammen voeden ze zich tijdens het plasmodiale stadium voornamelijk met bacteriën en andere micro-organismen. Bij de vorming van vruchtlichamen ontstaan sporen die door de wind kunnen worden verspreid.
In Nederland komen verschillende soorten netpluimpjes voor. De NDFF Verspreidingsatlas vermeldt onder meer het roodbruin netpluimpje (Stemonitis axifera), het gebundeld netpluimpje (Stemonitis fusca) en het klein netpluimpje (Stemonitis inconspicua).
De Nederlandse soortenlijst volgt niet overal de nieuwste taxonomische indeling. Zo worden soorten die vroeger tot Stemonitis werden gerekend, zoals Stemonitis flavogenita, Stemonitis herbatica en Stemonitis pallida, tegenwoordig in het geslacht Corallosporopsis geplaatst.
Het geslacht werd in 1753 beschreven door de Duitse botanicus Johann Gottlieb Gleditsch. De typesoort is Stemonitis fusca, die in 1787 door Albrecht Wilhelm Roth werd beschreven.
De afbakening van het geslacht is verschillende malen gewijzigd. Traditioneel werden Stemonitis en verwante geslachten, zoals Stemonitopsis, Stemonaria en Symphytocarpus, vooral onderscheiden aan de hand van de bouw van de steel en het capillitium.
Moleculair en morfologisch onderzoek heeft aangetoond dat deze kenmerken niet altijd betrouwbaar zijn. Vooral de microscopische ornamentatie van de sporen blijkt van belang voor de onderlinge verwantschappen.
Bij een taxonomische herziening in 2026 werden de nieuwe geslachten Corallosporopsis en Grandiverruca beschreven. Daarbij werden verschillende soorten uit Stemonitis en verwante geslachten overgebracht naar andere geslachten. Zo werd Stemonitis splendens overgeplaatst naar Symphytocarpus en Stemonitis smithii naar Grandiverruca.
Ook werd de afbakening van Stemonitis in engere zin aangepast. De soorten binnen dit geslacht worden gekenmerkt door een netvormige sporenornamentatie met geperforeerde ribben. Het onderzoek bevestigde de verwantschap tussen deze soorten op basis van DNA-sequencing en microscopische kenmerken.
In ongeveer 100 miljoen jaar oud barnsteen uit Myanmar zijn fossiele vruchtlichamen aangetroffen die morfologisch nauwelijks te onderscheiden zijn van die van hedendaagse soorten van Stemonitis. De vondst werd in 2019 wetenschappelijk beschreven en behoort tot de oudste bekende fossiele vondsten van slijmzwammen.
De overeenkomst wijst erop dat de bouw van de vruchtlichamen gedurende een zeer lange periode weinig is veranderd.
Volgens Species Fungorum worden de volgende 33 soorten als geaccepteerd beschouwd (peildatum november 2026). Daarnaast is de typesoort Stemonitis fusca opgenomen, die afzonderlijk wordt vermeld in het geslachtsrecord. De lijst volgt de taxonomische status in Species Fungorum, ook waar deze afwijkt van de taxonomische herziening uit 2026.
| Soortnaam | Auteur(s) | Publicatiejaar |
|---|---|---|
| Stemonitis amaurochaetoides | (Nann.-Bremek.) Shchepin, Gmosh., Schnittler & Novozh. | 2026 |
| Stemonitis amphorocolumella | Vlasenko, G. Moreno & V.A. Vlasenko | 2023 |
| Stemonitis axifera (Roodbruin netpluimpje) | (Bull.) T. Macbr. | 1889 |
| Stemonitis conferta | W.L. Song & Shuang L. Chen | 2026 |
| Stemonitis curiosa | (Nann.-Bremek. & Y. Yamam.) W.L. Song, Bortnikov, Novozh. & Shuang L. Chen | 2026 |
| Stemonitis curvicornis | W.L. Song & Shuang L. Chen | 2026 |
| Stemonitis dictyospora | Rostafinski | 1875 |
| Stemonitis farrensis | T.N. Lakh. & Mukerji | 1977 |
| Stemonitis foliicola | Ing | 1967 |
| Stemonitis fusca (Gebundeld netpluimpje) | Roth | 1787 |
| Stemonitis fuscoides | (Nann.-Bremek. & Y. Yamam.) Shchepin, Prikh., Gmosh., Schnittler & Novozh. | 2026 |
| Stemonitis graciliformis | Nann.-Bremek., Mukerji & Pasricha | 1984 |
| Stemonitis gracilis | (Nann.-Bremek. & Y. Yamam.) Shchepin, Prikh., Gmosh., Schnittler & Novozh. | 2026 |
| Stemonitis imperfecta | W.L. Song, M.L. Cai & Shuang L. Chen | 2026 |
| Stemonitis inconspicua (Klein netpluimpje) | Nann.-Bremek. | 1966 |
| Stemonitis liaoningensis | (B. Zhang bis & Yu Li) Bortnikov, W.L. Song & Novozh. | 2026 |
| Stemonitis lignicola | Nann.-Bremek. | 1973 |
| Stemonitis lilacea | Schrank | 1789 |
| Stemonitis longoides | Bortnikov, Novozh., Gmosh. & W.L. Song | 2026 |
| Stemonitis marjana (Clustervormig netpluimpje) | Y. Yamam. | 2000 |
| Stemonitis minuta | (Nann.-Bremek. & Y. Yamam.) W.L. Song, Bortnikov, Novozh. & Shuang L. Chen | 2026 |
| Stemonitis morganii | Peck | 1880 |
| Stemonitis mussooriensis (Doornnetpluimpje) | G.W. Martin, K.S. Thind & Sohi | 1957 |
| Stemonitis nigrescens | Rex | 1891 |
| Stemonitis palustris | W.L. Song, Bortnikov, Shuang L. Chen & Novozh. | 2026 |
| Stemonitis pilosa | (Nann.-Bremek.) Bortnikov, W.L. Song, Gmosh., Shuang L. Chen & Novozh. | 2026 |
| Stemonitis pinicola | Shchepin, Prikh., Gmosh., Schnittler & Novozh. | 2026 |
| Stemonitis pinnatiapicalis | W.L. Song, Gmosh., Bortnikov, Novozh. & Shuang L. Chen | 2026 |
| Stemonitis pseudonigra | (G. Moreno, Rosing, D.W. Mitch. & S.L. Stephenson) Bortnikov & W.L. Song | 2026 |
| Stemonitis reticulospora | (Ing & P.C. Holland) Bortnikov, W.L. Song, Novozh. & Shuang L. Chen | 2026 |
| Stemonitis rispaudii | (Hagelst.) Shchepin, Bortnikov, S.L. Stephenson, Schnittler & Novozh. | 2026 |
| Stemonitis spinimuralis | W.L. Song & Shuang L. Chen | 2026 |
| Stemonitis virginiensis (Bruin netpluimpje) | Rex | 1891 |
| Stemonitis vitellina | J.F. Gmel. | 1792 |
| Nederlandse naam | Wetenschappelijke naam | Onderscheidende kenmerken | Sporenmaat | Sporenornamentatie |
|---|---|---|---|---|
| Roodbruin netpluimpje | Stemonitis axifera | Roestbruine vruchtlichamen van 7–15 mm hoog. | 5–7 µm | Vrijwel glad of zeer fijn wrattig. |
| Gebundeld netpluimpje | Stemonitis fusca | Donkerbruine, dicht opeengepakte vruchtlichamen van 6–20 mm hoog. | 7,5–9 µm | Duidelijk netvormig geornamenteerd. |
| Klein netpluimpje | Stemonitis inconspicua | Kleine, bruine vruchtlichamen, meestal minder dan 3 mm hoog. | 7–8 µm | Grofmazig reticulaat. |
| Clustervormig netpluimpje | Stemonitis marjana | Kleine vruchtlichamen van circa 2–3 mm hoog. | 9–10 µm | Netvormig geornamenteerd. |
| Doornnetpluimpje | Stemonitis mussooriensis | Korte vruchtlichamen tot circa 3,2 mm. Grofmazig oppervlaktenet. | 10,5–12,5 µm | Sterk stekelig. |
| Bruin netpluimpje | Stemonitis virginiensis | Kleine, vaak rozebruine vruchtlichamen. | 5–6,5 µm | Grof netvormig. |