Studio Scarabee

Theater Scarabee was een Nederlands toneelexperiment dat is ontstaan in Den Haag in de jaren zestig als antwoord op de heersende traditionele toneelvormen. Op verschillende gebieden van kunst werd naar een nieuwe expressievorm gezocht. Dit resulteerde in een serie producties die zich aan de toeschouwer als een kijkdoos vol tableaux vivants ontrolden.

Het ontstaan

Het idee voor de realisatie van een nieuwe vorm van theater is van de Haagse kunstschilder Adri Boon. Karakteristiek voor de activiteiten van Theater Scarabee is het streven vanuit de beeldende kunst een samengaan tot stand te brengen met andere expressiemiddelen als muziek, gebaar, woord en film. Scarabee wil dus een vorm van totaaltheater bedrijven. De vaste kern van de groep was Adri Boon, Jan van As en Raf Thunnissen.

Eerste productie

De eerste grote productie die door Adri Boon wordt uitgebracht is de metafysisch realistische triptiek Spiraal, die in december 1965 in de Haagse Kunstkring in première gaat. Van wezenlijk belang voor de ontwikkeling van het stuk zijn de pop-happenings die eerder in de kunstkring plaats vonden. In 1965 brengen Adri Boon en Titus Cruls het “erotisch alfabet”. Spiraal is een variété-achtig spektakel, vol tableaux vivants. Het is de eerste van tien theaterproducties en 2 voor televisie aangepaste films die tot stand gaan komen.

Declamatorium met 45 leerlingen

Het vervolg vindt plaats op het Huygens Lyceum in Voorburg. Samen met Carolien en Jan van As brengt Adri Boon een schoolproductie uit die geïnspireerd is op de tekst Klaagzang voor Ignacio Sanchez Mejias van Garcia Lorca. Ze ontwerpen een model voor een declamatorium. De componenten zijn het theatrale licht, projecties van vloeistofdia’s, gesproken teksten, sissen, neuriën en gitaarspel. De uitvoering geschiedt door 45 leerlingen van het Lyceum, die ingedeeld zijn in solisten en koren. De tekst van Lorca wordt door Boon zelf vertaald. Tijdens de uitvoering improviseert Adri Boon op gitaar op thema’s uit composities van Villa Lobos en Fernando Sor.

Subsidietoekenning

Uit het jaarverslag van de Raad voor de Kunst, Den Haag 1968: “Stichting Theater Scarabee welke zich ten doel stelt het oprichten en in stand houden van een toneelgroep, die langs de beeldende kunst tot een nieuwe vorm van theater tracht te komen en aldus tot een beeldend schouwspel geraakt dat zich in tijd en ruimte afspeelt”, verzocht de Minister om een subsidie voor de voorbereiding van een nieuw programma. De Dagelijkse Raad raadpleegde de afdeling Toneel en de afdeling Beeldende Kunsten en Bouwkunst. In het advies kwam tot uiting dat Theater Scarabee onmiskenbaar een doorbraak vertegenwoordigt naar andere nieuwe theatervormen die de moeite van het beproeven waard zijn. In de activiteiten welke in het bijzonder op de beeldende mogelijkheden van het toneel zijn gericht, zag men een waardevolle poging tot vernieuwing van het theater, omdat hiermee een nieuwe mogelijkheid tot overdracht wordt geschapen.” Genoemd jaarverslag is uitgevoerd met een zilveren cover en geïllustreerd met ontwerpen voor het experimentele totaalkunstwerk Poppetgom. De totale lay-out was van Jan van Toorn.

Een eigen theaterruimte

In 1969 betrekt Scarabee met gemeentelijke subsidie een eigen theater in de Willemstraat in Den Haag. D naam verandert in Studio Scarabee. Hierna volgen zeven producties, die niet alleen in Nederland, bijvoorbeeld bij het Mickery Theater, toen nog gevestigd in Loenersloot, maar ook op toonaangevende festivals en in musea in het buitenland worden getoond.

Televisie

Februari 1966. In het programma Mies-en-scène verschijnen de dirigent-componist Bruno Maderna en de schilder-dichter Lucebert samen met de Zangeres Zonder Naam. Zij hebben voor haar een smartlap geschreven, 'De Soldatenmoeder', over een Amerikaanse soldatenmoeder die tot lichtekooi vervalt - ook voor de Vietcong - na het verlies van haar zoon. Dit lied met dubbele bodem is geschreven voor het metafysisch realistische theaterstuk Poppetgom.

Op woensdag 4 juni 1969 zond de Nederlandse televisie in het programma Eigentijds het totaal-kunstwerk Poppetgom uit in een bewerking door Fred Bosman.

Fata Banana bezorgt de NOS een wereldprimeur voor de televisie. Op 26 mei 1971 werd het stuk in het programma Eigentijds over twee netten tegelijkertijd uitgezonden.

In opdracht van de NOS maakt Studio Scarabee een speciaal aan het medium televisie aangepaste film, genaamd `Witstrip`. Deze film werd op 18 mei 1973 uitgezonden.

Opheffing in 1983

Peter Kerster schrijft: “Toen de producties almaar duurder werden, terwijl het publiek - als gevolg van de kleine behuizing -relatief klein bleef, liepen de moeizame onderhandelingen over een vaste subsidiëring hopeloos vast. Toen ook de gemeente de huur opschortte, besloot Scarabee zich op te heffen.”[bron?]

Alle producties van Studio Scarabee

Bronnen