Surimono (Japans: 摺物, letterlijk: gedrukt ding) zijn luxueuze, particulier uitgegeven Japanse houtblokprenten die vooral tijdens de late Edoperiode (ca. 1780–1840) werden vervaardigd. In tegenstelling tot de meeste andere ukiyo-e-prenten waren surimono niet bestemd voor de commerciële markt maar werden zij in kleine oplagen geproduceerd voor besloten kringen van liefhebbers, dichters en welgestelde opdrachtgevers.
Surimono
Een belangrijk kenmerk van surimono is de combinatie van beeld, poëzie en kalligrafie. Veel prenten werden vervaardigd voor leden van kyōka-poëzieclubs, die speelse of satirische varianten schreven op de klassieke Japanse dichtkunst. De afbeeldingen sluiten vaak aan bij de inhoud van de gedichten en bevatten verwijzingen naar literatuur, seizoensgebonden gebruiken, historische figuren of symbolische voorwerpen. Door hun beperkte oplage en verfijnde uitvoering behoren surimono tot de technisch meest hoogwaardige producten van de Japanse prentkunst.
Ontstaan en functie
De productie van surimono concentreerde zich voornamelijk in Edo (het huidige Tokio), het culturele en economische centrum van Japan tijdens de Edoperiode. In mindere mate werden ook surimono vervaardigd in Kyoto en Osaka. Er bestond geen afzonderlijke surimono-school; de ontwerpen werden gemaakt door kunstenaars uit verschillende ukiyo-e-tradities.
Veel surimono werden uitgegeven door kyōka-verenigingen. Deze literaire genootschappen organiseerden bijeenkomsten waarop gedichten werden voorgedragen, besproken en beoordeeld. Surimono dienden daarbij vaak als nieuwjaarsgroet, herinneringsuitgave of publicatie van gedichten van de leden.
Surimono zijn geen haiku maar meestal kyōka-gedichten, een humoristische variant van de klassieke Japanse waka-poëzie met een versschema van 5-7-5-7-7 lettergrepen. De kalligrafische weergave van deze teksten vormt een essentieel onderdeel van het ontwerp. Op surimono worden doorgaans de schriftsystemen kanji en hiragana gebruikt, vaak in sterk gestileerde of cursieve schrijfvormen die voor moderne lezers moeilijk leesbaar kunnen zijn.
De onderwerpen van surimono waren zeer gevarieerd en weerspiegelden de culturele interesses van de stedelijke elite in de Edo-periode. Veel prenten tonen verwijzingen naar de klassieke literatuur, seizoensfeesten, gelukssymbolen, bloemen, vogels en landschappen. Ook het Kabuki-theater en de daarmee verbonden acteurscultuur vormden geliefde onderwerpen. De kalligrafische weergave van gedichten speelde daarbij een belangrijke rol; tekst en afbeelding werden als één artistieke compositie ontworpen. In tegenstelling tot veel commerciële ukiyo-e-prenten lag de nadruk minder op actualiteit en vermaak dan op literaire verwijzingen, verfijnde vormgeving en de wisselwerking tussen beeld, poëzie en schrift.
Surimono werden doorgaans gedrukt in relatief kleine formaten, waarvan het bijna vierkante shikishiban-formaat (ongeveer 18 × 18 cm) het meest voorkomt. Daarnaast kwamen ook smalle staande formaten voor. De prenten werden vervaardigd op hoogwaardig handgeschept washi-papier, dat dikker en sterker was dan het papier dat voor veel commerciële ukiyo-e-prenten werd gebruikt. Surimono staan bekend om hun verfijnde druktechnieken, waaronder blinddruk of reliëfdruk (karazuri), waarbij zonder inkt een voelbaar patroon in het papier werd aangebracht. Ook werden luxe materialen toegepast, zoals metaalpoeders van goud, zilver en koper, mica (kirazuri) en speciale pigmenten die glans of subtiele kleureffecten verleenden. Deze kostbare afwerking droeg bij aan het exclusieve karakter van de prenten.
Waardering en verzamelingen
Surimono worden sinds begin van de 20e eeuw hoog gewaardeerd vanwege hun artistieke kwaliteit, verfijnde druktechnieken en hun betekenis als bron voor de literaire en sociale cultuur van het Japan van de negentiende eeuw. Belangrijke verzamelingen bevinden zich onder meer in het Rijksmuseum Amsterdam, het British Museum in Londen en diverse Japanse en Amerikaanse musea.
_Sanbira_no_uchi_(serietitel_op_object),_RP-P-1958-599.jpg)
_Een_serie_van_drie_prenten_(serietitel)_Sanban_no_uchi_(serietitel_op_object),_RP-P-1960-274.jpg)
_Ichiy%C3%B4ren_bunb%C3%B4_shiy%C3%BB_(serietitel_op_object),_RP-P-1958-396.jpg)
