Sutemi Horiguchi

Vroege jaren

Horiguchi werd in 1895 geboren in de prefectuur Gifu. In zijn jeugd hield hij zich bezig met westerse schilderkunst (yōga) uit de Meijiperiode en experimenteerde hij met stijlen die verwant zijn aan het werk van Paul Cézanne en het fauvisme. Daarnaast was hij actief als dichter van waka, waarvan meerdere gedichten werden gepubliceerd in het kunsttijdschrift ARS. In 1917 verhuisde hij naar Tokio om architectuur te studeren aan de Tokyo Imperial University (het huidige Universiteit van Tokio), waar hij in 1920 afstudeerde. In 1944 promoveerde hij in de architectuur.

Bunriha-beweging

In 1920 richtte Horiguchi samen met andere studenten de Bunriha Kenchikukai (分離派建築会) op, de eerste moderne architectuurbeweging in Japan. De groep verzette zich tegen het academische historisme dat in Japan gangbaar was en zocht naar een vrijere, kunstzinnige architectuur die een dialoog vormde tussen westerse en oosterse tradities, en tussen verleden en toekomst.

Europese reis en Nederland (1923)

In 1923 maakte Horiguchi, kort na zijn afstuderen, een studiereis van zes maanden door Europa. Hij bezocht onder meer Frankrijk, Duitsland en Oostenrijk, maar verbleef relatief lang in Nederland. Daar raakte hij sterk onder de indruk van de moderne Nederlandse architectuur, met name van De Stijl en vooral van de Amsterdamse School.

In de Amsterdamse School herkende Horiguchi idealen die nauw aansloten bij zijn eigen opvattingen over schoonheid en het samengaan van architectuur en beeldende kunst. Ook de sociale woningbouw, mogelijk gemaakt door de Nederlandse Woningwet, maakte diepe indruk op hem. Hij prees de rol van gemeentelijke overheden en schreef dat arbeiders in Nederland woonden in gebouwen met de kwaliteit van paleizen of musea.

Waarschijnlijk was Horiguchi een van de eerste Japanse architecten die het net voltooide woningcomplex Het Schip in Amsterdam bezocht. Hij legde zijn bevindingen vast in foto’s, waaronder zeldzame interieuropnamen.

Na zijn terugkeer in Japan publiceerde hij in 1924 het rijk geïllustreerde boek Moderne Nederlandse Architectuur (Gendai Oranda Kenchiku), waarin hij met bewondering schreef over de Amsterdamse School en architecten als Michel de Klerk en Piet Kramer. Het boek had grote invloed binnen Japanse architectuurkringen.

Latere loopbaan

Horiguchi ontwierp gedurende zijn loopbaan zowel moderne gebouwen als woonhuizen en theepaviljoens. Hij verwierf daarnaast bekendheid als autoriteit op het gebied van Japanse wooncultuur en publiceerde meerdere boeken over theehuis- en woningarchitectuur. Hij was als docent verbonden aan onder meer Kanagawa University en Meiji University.

Receptie en tentoonstellingen

In 2023 presenteerde Museum Het Schip in Amsterdam de tentoonstelling 1923: Horiguchi ontmoet de Amsterdamse School, ter gelegenheid van honderd jaar sinds Horiguchi’s bezoek aan Nederland. De tentoonstelling belichtte zijn rol als culturele bemiddelaar tussen Japan en Nederland en reisde na afloop door naar Japan. Curatoren van de tentoonstelling waren Alice Roegholt, Ton Heijdra en Masaru Saito. In een achtergrondartikel besteedde Het Parool aandacht aan de invloed van de Amsterdamse School op de Japanse architectuur en aan de rol van Horiguchi daarin.