Timothy Mason

Timothy Mason
Plaats uw zelfgemaakte foto hier
Persoonlijke gegevens
Geboortedatum	2 maart 1940
Geboorteplaats	Birkenhead
Overlijdensdatum	5 maart 1990
Overlijdensplaats	Rome
Academische achtergrond
Alma mater	Universiteit van Oxford
Proefschrift	National Socialist Policies Towards the German Working Classes, 1925–1939 (1971)
Wetenschappelijk werk
Vakgebied	Geschiedenis
Universiteit	Universiteit van Oxford
Bekende werken	Sozialpolitik im Dritten Reich: Arbeiterklasse und Volksgemeinschaft

Timothy Wright Mason (Birkenhead, 2 februari 1940 - Rome, 5 maart 1990) was een Brits marxistisch historicus, gespecialiseerd in de sociale geschiedenis van het Derde Rijk. Hij benadrukte het "primaat van de politiek", dat wil zeggen dat de naziregering "zich steeds meer onttrok aan de invloed van de [Duitse] economische heersende klassen", en hij meende dat de Tweede Wereldoorlog was veroorzaakt door een economische crisis binnen Duitsland. In 1981 bedacht hij de termen intentionalisme en functionalisme, die algemeen aanvaard zijn als benamingen voor de twee concurrerende hoofdstromen binnen de studie van het nationaalsocialisme.

Biografie

Mason werd geboren op 2 februari 1940 in Birkenhead als zoon van de leraren Walter Wright Mason en Isabel Anna (Smith) Mason. Na de middelbare school ging hij geschiedenis studeren aan de Universiteit van Oxford, waar hij uiteindelijk in 1971 afstudeerde met het proefschrift National Socialist Policies Towards the German Working Classes, 1925–1939. Hij doceerde aan Oxford van 1971 tot 1984 en was medeoprichter van het linkse tijdschrift History Workshop Journal. In 1984 verhuisde hij naar Italië, waar hij een docentschap aanvaardde aan de Universiteit van Trento.

Mason specialiseerde zich in de sociale geschiedenis van het Derde Rijk, met name die van de arbeidersklasse. Zijn hoofdwerk was Arbeiterklasse und Volksgemeinschaft, een studie naar het leven van de arbeidersklasse onder de nazi's, uit 1965-1967, heruitgegeven als Sozialpolitik im Dritten Reich in 1977. De meeste van zijn boeken werden oorspronkelijk in het Duits gepubliceerd, ongebruikelijk voor een Brits historicus. Mason was tweemaal gehuwd.

Rol van historici

Mason wilde als historicus een flexibele, humane en analytische geschiedschrijving ontwikkelen. Mason schreef in 1986 over de rol van historici: "Als historici inderdaad een publieke verantwoordelijkheid hebben, als haat deel uitmaakt van hun methode en waarschuwen deel uitmaakt van hun taak, dan is het noodzakelijk dat zij nauwkeurig haten". Hoewel marxistisch historicus wilde hij desondanks een geschiedenis schrijven die niet deterministisch was en opvattingen over het fascisme herzien. Als onderdeel van zijn pogingen om een breder beeld van het Derde Rijk te ontwikkelen behandelde hij onderwerpen als vrouwen in nazi-Duitsland en analyseerde hij intentionalistische opvattingen over het Derde Rijk en theorieën over fascisme in het algemeen.

In Sozialpolitik im Dritten Reich beperkte Mason zich, in tegenstelling tot zijn marxistische collega's in de DDR, niet tot onderzoek dat zich voornamelijk richtte op verzetsbewegingen binnen de Duitse arbeidersklasse, maar streefde hij naar een alomvattend beeld van het leven van de arbeidersklasse en hoe dit werd gezien door de arbeiders zelf en door het naziregime. Mason betoogde dat de nazi-leiders werden achtervolgd door de herinneringen aan de Novemberrevolutie van 1918 en dat de dictatuur daarom bereid was aanzienlijke materiële concessies te doen in de vorm van een sociaal beleid, en sprak van haar terughoudendheid om materiële tekorten op te leggen en een totale oorlogseconomie in te voeren.

Primaat van de politiek

Naast zijn studies over de arbeidersklasse van nazi-Duitsland en fascistisch Italië stond Mason bekend om zijn breuk met eerdere marxistische interpretaties van het fascisme, die fascistische regimes zagen als dienaren van kapitalistische belangen. Mason pleitte in plaats daarvan voor het "primaat van de politiek", waarmee hij bedoelde dat, hoewel hij van mening was dat fascistische regimes nog steeds kapitalistische regimes waren, ze "autonomie" behielden in de politieke sfeer en niet werden gedicteerd door kapitalistische belangen. In een essay uit 1966 schreef hij "dat zowel het binnenlandse als het buitenlandse beleid van de nationaalsocialistische regering vanaf 1936 steeds onafhankelijker werd van de invloed van de economische heersende klassen, en zelfs in sommige essentiële aspecten indruiste tegen hun collectieve belangen" en dat "het voor de nationaalsocialistische staat mogelijk werd om een volledig onafhankelijke positie in te nemen, zodat het 'primaat van de politiek' zich kon doen gelden". Mason gebruikte de volgende argumenten om zijn these te onderbouwen:

• Na de economische crisis en de komst van het eerste vierjarenplan in 1936 ging de staat een dominante rol spelen in de Duitse economie via staatsbedrijven en door grotere orders te plaatsen.
• Eveneens vanaf 1936 werden Duitse industriëlen steeds meer uitgesloten van het besluitvormingsproces.
• De uitbreiding van de wapenproductie, gesteund door een zeer interventionistische staat, leidde tot de achteruitgang van kapitalistische ondernemingen die niet bij wapenproductie betrokken waren.
• De effectiviteit van economische lobby's in het Derde Rijk nam af.
• Hoewel elke belangrijke Duitse industrieel vanaf 1933 opriep tot een verlaging van de levensstandaard van de arbeidersklasse, negeerde het naziregime tot 1942 steevast dergelijke oproepen en streefde er in plaats daarvan naar de levensstandaard van de arbeidersklasse te verhogen.

Masons benadering van het "primaat van de politiek" verschilde van de traditionele marxistische benadering van het "primaat van de economie" en bracht hem in de jaren zestig in een fel debat met de Oost-Duitse historici Eberhard Czichon, Dietrich Eichholtz en Kurt Gossweiler. De twee laatstgenoemde historici schreven dat als Mason gelijk had, dit zou neerkomen op "een volledige weerlegging van de marxistische sociale analyse". Terwijl hij het onderwerp vanuit een andere invalshoek benaderde dan conservatieve historici zoals Henry Ashby Turner en Karl Dietrich Bracher, kwam Masons these van het "primaat van de politiek" toch tot dezelfde conclusie over nazi-Duitsland: het grootbedrijf diende de staat, en niet andersom.

Theorie over de oorlog als vlucht naar voren

De uitbraak van de Tweede Wereldoorlog werd volgens Mason veroorzaakt door structurele economische problemen, een door een binnenlandse crisis opgelegde "vlucht naar de oorlog" ("flight into war"). De belangrijkste aspecten van deze crisis waren een wankel economisch herstel, dat werd bedreigd door een herbewapeningsprogramma dat de economie overweldigde en de nationalistische stoere praat van het naziregime die de mogelijkheden beperkte. Op die manier verwoordde Mason een visie op basis van een Primat der Innenpolitik ("primaat van de binnenlandse politiek") op de oorsprong van de oorlog. Deze these stond in scherp contrast met het "primaat van de buitenlandse politiek" waarmee historici de oorlog gewoonlijk verklaarden. Mason geloofde dat het Duitse buitenlandse beleid werd bepaald door binnenlandse politieke overwegingen en dat het begin van de oorlog in 1939 het best begrepen kon worden als een ‘barbaarse variant van "sociaal imperialisme".

Mason meende dat nazi-Duitsland op een gegeven moment altijd geneigd was tot een grote veroveringsoorlog. Hij stelde dat de timing van een dergelijke oorlog echter werd bepaald door binnenlandse politieke druk, met name als gevolg van een falende economie, en dat het niets te maken had met Hitlers wensen. Mason was van mening dat tussen 1936 en 1941 de toestand van de Duitse economie, en niet Hitlers 'wil' of 'intenties', de belangrijkste drijvende kracht was achter het Duitse buitenlandbeleid.

Mason betoogde dat de nazileiders werden achtervolgd door het trauma van de Novemberrevolutie van 1918 en daarom fel gekant waren tegen elke daling van de levensstandaard van de arbeidersklasse, omdat ze vreesden een herhaling van die revolutie uit te lokken.

Hoewel volgens Mason na 1918 de Duitse arbeidersbeweging veel macht had gewonnen op de staat en de werkgevers, raakte men die door de Grote Depressie weer kwijt: "Met behulp van de arbeiderspartijen en de ondernemingsraden had de arbeidersbeweging de werkgevers gedwongen de controle over de arbeidsmarkt met hen te delen. Met 1 miljoen werklozen was deze positie nog houdbaar; met 6 miljoen was ze hopeloos verloren. En de werkgevers waren vastbesloten om zich hun tijdelijke herovering van de arbeidsmarkt, hen in de schoot geworpen door de massale werkloosheid, niet te laten ontnemen." Elke eis tot loonsverhoging en verbetering van arbeidsomstandigheden ontwikkelde nu een politiek explosieve kracht. Deze latente crisis speelde een belangrijke rol in de beslissing om oorlog te voeren. In 1939 begonnen de "oververhitting" van de Duitse economie, die was veroorzaakt door de herbewapening, en het mislukken van verschillende herbewapeningsplannen vanwege het tekort aan geschoolde arbeiders, een rol te spelen. De industriële onrust, veroorzaakt door het mislukken van het Duitse sociale beleid en de scherpe daling van de levensstandaard van de Duitse arbeidersklasse, dwong Hitler ertoe om oorlog te voeren op een tijd en plaats die hij niet zelf had uitgekozen.

De nazi's, geconfronteerd met deze zware sociaal-economische crisis, hadden besloten een meedogenloos 'pakken wat je pakken kan'-buitenlands beleid te voeren, waarbij ze grondgebied in Oost-Europa veroverden dat genadeloos geplunderd kon worden om de levensstandaard in Duitsland te verhogen. Mason beschreef het Duitse buitenlandse beleid als gedreven door een opportunistisch 'volgende slachtoffer'-syndroom na de Anschluss, waarbij de "bandeloosheid van agressieve intenties" werd gevoed door elke succesvolle buitenlandse actie.

Volgens Mason betekende het besluit om het Molotov-Ribbentrop-pact met de Sovjet-Unie te sluiten en vervolgens Polen aan te vallen en daarmee het risico te lopen op een oorlog met het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk, dat Hitler zijn programma voor buitenlands beleid, zoals dat in Mein Kampf was uiteengezet, had losgelaten. Het werd hem opgedrongen door zijn behoefte om de instorting van de Duitse economie af te remmen door middel van verovering en plundering van buitenlandse gebieden.

Masons theorie dat Hitler werd gedwongen tot een "vlucht naar de oorlog" leidde tot veel controverse, en in de jaren tachtig voerde hij hierover een reeks debatten met de economisch historicus Richard Overy. Overy hield staande dat de beslissing om Polen aan te vallen niet het gevolg was van structurele economische problemen, maar van Hitlers wens om op dat specifieke moment een lokale oorlog te voeren. In de ogen van Overy was een groot probleem met Masons these dat deze berustte op de aanname dat, hoewel niet in de archieven vastgelegd, informatie over de economische problemen van Duitsland aan Hitler was doorgegeven. Overy stelde dat er een groot verschil bestond tussen economische druk die werd veroorzaakt door de problemen met het Vierjarenplan en de economische motieven om grondstoffen, industrie en buitenlandse reserves van buurlanden in beslag te nemen als een manier om het Vierjarenplan te versnellen. Overy stelde dat Mason de repressie van de Duitse staat als middel om binnenlands ongenoegen te bestrijden ook enigszins had gebagatelliseerd. Ten slotte betoogde Overy dat er genoeg bewijs is dat de staat meende de economische problemen van de herbewapening te kunnen overwinnen. Zoals een ambtenaar het in januari 1940 verwoordde: "we hebben in het verleden al zoveel moeilijkheden overwonnen, dat ook hier, als een of andere grondstof extreem schaars zou worden, er altijd wel manieren gevonden zullen worden om uit de problemen te komen".

Intentionialistische versus functionalistische school

In een essay uit 1981, getiteld "Intention and Explanation: A Current Controversy About the Interpretation of National Socialism" in het boek The Führer State: Myth and Reality, introduceerde Mason de termen 'intentionalistisch' en 'functionalistisch' als benamingen voor historische stromingen met betrekking tot nazi-Duitsland. Mason bekritiseerde Klaus Hildebrand en Karl Dietrich Bracher, omdat zij zich te veel op Hitler richtten als verklaring voor de Holocaust.

Mason schreef: "In hun recente essays houden Karl Dietrich Bracher en Klaus Hildebrand zich voornamelijk bezig met de opzettelijke acties van Hitler, die volgens hen tot op zekere hoogte noodzakelijkerwijs voortvloeiden uit zijn politieke ideeën. Ze formuleren de vraag: waarom ontketende het Derde Rijk een moorddadige oorlog van genocide en vernietiging van mensenlevens op een tot dan toe ongekende schaal? Uiteindelijk komen ze tot de conclusie dat de leiders van het Derde Rijk, vooral Hitler, dit deden omdat ze het wilden. Dit kan worden aangetoond door vroege uitingen van hun wereldbeeld te bestuderen, die volledig overeenkomen met de ergste wreedheden die daadwerkelijk plaatsvonden in de jaren 1938-1945. Het doel van het Derde Rijk was een genocidale oorlog, en uiteindelijk was dat waar het nationaalsocialisme om draaide. Hieruit lijkt voort te vloeien dat het regime "uniek", "totalitair", "revolutionair", "utopisch" was, toegewijd aan een volstrekt nieuw principe voor de openbare orde: wetenschappelijk racisme. De leiders, met name Hitler, wilden dit aantoonbaar, en het is daarom, zoals Hildebrand onlangs suggereerde, onjuist om over nationaalsocialisme te spreken; we zouden over hitlerisme moeten spreken."

Volgens Mason vereiste de verklaring van het nationaalsocialisme een bredere blik op deze periode in plaats van zich volledig op Hitler te concentreren. Volgens hem moesten historici, als onderdeel van het onderzoek naar het bredere plaatje, de economische situatie van Duitsland in de late jaren dertig onderzoeken: "Bij het anticiperen op de veroveringsoorlog in de late jaren dertig was de hoogte van de druk die van oorsprong economisch was, voor veel hoofdrolspelers en waarnemers duidelijk. Het argument dat de doorslaggevende dynamiek richting expansie economisch van aard was, berust dus niet in de eerste plaats op het opleggen van merkwaardige analytische categorieën aan weerbarstig bewijsmateriaal, noch op de theoretische constructie van verbanden tussen 'de economie' en 'de politiek'. Voor de jaren 1938-1939 bespreken zeer uiteenlopende bronnen expliciet en uitvoerig de groeiende economische crisis in Duitsland, en veel auteurs van deze memoranda, boeken en artikelen zagen destijds de noodzaak om te speculeren over de relatie tussen deze crisis en de waarschijnlijkheid van oorlog. De opvatting dat dit een groot probleem was, werd gedeeld door veel hoge militaire en politieke leiders in Duitsland, hoge functionarissen in Groot-Brittannië, sommige Duitse industriëlen en ambtenaren, Duitse ballingen en leden van het conservatieve verzet, en niet-Duitse bankiers en academici.

Als marxistisch functionalist verwierp Mason radicaal intentionalistische benaderingen van de nazitijd, die volgens hem leden aan cirkelredeneringen: "De opvatting dat Hitlers ideeën, intenties en daden doorslaggevend waren wordt in deze werken niet als argument voorgedragen, maar als zowel vooronderstelling als conclusie. (…) Tenzij praktisch de gehele moderne sociale wetenschap totaal verblind is, kan "Hitler" geen volledige of adequate verklaring zijn, zelfs niet voor hemzelf."

Kritiek op Ernst Nolte inzake de Holocaust

Mason was een vooraanstaand voorstander van vergelijkende studies naar het fascisme, maar was in de jaren tachtig een felle criticus van de Duitse filosoof Ernst Nolte, omdat die de Holocaust vergeleek met gebeurtenissen die Mason als volstrekt niet-gerelateerd aan nazi-Duitsland beschouwde, zoals de Armeense genocide en de genocide door de Rode Khmer. Mason betoogde daarentegen dat er veel te leren viel door nazi-Duitsland en fascistisch Italië met elkaar te vergelijken en daarmee een theorie over het algemene fascisme te ontwikkelen. Volgens Mason was het nazisme slechts een onderdeel van het bredere fenomeen fascisme.

"Zelfs als we veel van de oorspronkelijke inhoud van het concept 'fascisme' kunnen missen, kunnen we niet zonder vergelijking. 'Historicisering' kan gemakkelijk een recept voor provincialisme worden. En de morele absolute waarden van Habermas, hoe politiek en didactisch onberispelijk ook, dragen eveneens een schaduw van provincialisme in zich, zolang ze niet erkennen dat het fascisme een continentaal-Europees fenomeen was en dat het nazisme een eigenaardig onderdeel was van iets veel groters. Pol Pot, rattenmarteling [en] en het lot van de Armeniërs zijn allemaal irrelevant voor een serieuze discussie over het nazisme; Mussolini's Italië niet."

Het afzweren van de regering-Thatcher en het verlaten van Groot-Brittannië

In 1985 besloot Mason dat de regering van Margaret Thatcher de voorbode van het fascisme was, adviseerde vakbondsleiders zich voor te bereiden op ondergrondse activiteiten en verhuisde naar Italië. Na jarenlang met ernstige depressies te hebben gekampt, pleegde hij op 5 maart 1990 zelfmoord in Rome.

Werken

• "Some Origins of the Second World War" p. 67–87 in Past and Present, deel 29, 1964.
• "Labour in the Third Reich" p. 187–191 in Past and Present, deel 33, 1966.
• "Nineteenth Century Cromwell" p. 187–191 in Past and Present, deel 49, 1968.
• "Primacy of Politics: Politics and Economics in National Socialist Germany" in The Nature of Fascism onder redactie van Stuart J. Woolf, 1968.
• Arbeiterklasse und Volksgemeinschaft: Dokumente und Materialien zur deutschen Arbeiterpolitik, 1936–39, 1975.
• "Innere Krise und Angriffskrieg, 1938–1939" p. 158–188 in Wirtschaft und Rüstung am Vorabend des Zweiten Weltkrieges onder redactie van F. Forstermeier en H.E. Volkmann, Düsseldorf, 1975.
• Sozialpolitik im Dritten Reich: Arbeiterklasse und Volksgemeinschaft, 1977.
• "Women in Germany, 1925–40: Family, Welfare, and Work" p. 74–113 in History Workshop Journal, Aflevering 1, 1976 and p. 5–32 in History Workshop Journal, Aflevering 2, 1976.
• "National Socialism and the German Working Class, 1925 – May 1933" p. 49–93 in New German Critique deel 11, 1977.
• "Worker's Opposition in Nazi Germany" p. 120–137 in History Workshop Journal, Aflevering II, 1981
• "Die Bändigung der Arbeiterklasse im nationalsozialistischen Deutschland", p. 11-53 in Carola Sachse/Tilla Siegel/Hasso Spode/Wolfgang Spohn, Angst, Belohnung, Zucht und Ordnung. Herrschaftsmechanismen im Nationalsozialismus, Opladen 1982.
• "Injustice and Resistance: Barrington Moore and the Reaction of the German Workers to Nazism" in Ideas into Politics: Aspects of European History, 1880–1950 onder redactie van R.J. Bullen, Hartmut Pogge von Strandmann en A.B. Polonsky, 1984.
• "Massenwiderstand ohne Organisation: Streiks im faschistischen Italien und NS-Deutschland" p. 1997–212 in Gewerkschafliche Monatshefte, deel 32, 1984.
• "Arbeiter ohne Gewerkschaften: Massenwiderstand im NS-Deutschland und im faschistischen Italien" p. 28–35 in Journal für Geschichte, 1985.
• "History Workshop" p. 175–1986 in Passato e Presente, deel 8, 1985.
• "Il nazismo come professione" p. 18–19 in Rinascita, deel 18, 18 mei 1985.
• "The Great Economic History Show" p. 129–154 in History Workshop Journal, deel 21, 1986.
• "Italy and Modernisation" p. 127–147 in History Workshop Journal, deel 25, 1988.
• "Gli scioperi di Torino del Marzo' 43" in L'Italia nella seconda guerra mondiale e nella resistenza, onder redactie van Francesca Ferratini Tosi, Gatano Grasso en Massimo Legnain, 1988.
• "Debate: Germany, `Domestic Crisis and War in 1939': Comment 2" p. 205–221 in Past and Present, deel 122, 1989 heruitgegeven als “Debate: Germany, `domestic crisis’ and the War in 1939” in The Origins of The Second World War onder redactie van Patrick Finney, Edward Arnold: London, United Kingdom, 1997, ISBN 0-340-67640-X..
• "Whatever Happened to `Fascism'?" p. 89–98 in Radical History Review, deel 49, 1991.
• "The Domestic Dynamics of Nazi Conquests: A Response to Critics" in Re-evaluating the Third Reich onder redactie van Thomas Childers en Jane Caplan, 1993.
• Nazism, Fascism, and the Working Class: Essays by Tim Mason, onder redactie van Jane Caplan, 1995.