Voor de Nederlandse dichter (die ook directeur was van de fabriek), zie Hendrik Tollens
Verf- en Vernisfabrieken Tollens & Co. was een verffabriek in Rotterdam waarvan de geschiedenis teruggaat tot 1748 en die bestaan heeft tot 1986. De naam 'Tollens' is gebruik als merk voor verf.
De grondlegger van het bedrijf is de uit het Belgische Zomergem afkomstige Johannes Jodocus Tollens, die aan de Goudsesingel te Rotterdam een werkplaats met een winkeltje had, waar hij penselen en later ook verfkwasten verkocht. Daarna ging hij ook verf en vernis verkopen, waarvan hij de productie zelf ter hand nam. Toen in 1778 ook zoon Carolus Tollens tot de zaak toetrad, ontstond de firma Tollens & Zn. De zaak werd op een locatie buiten de stad gevestigd, op de plaats waar later de Nieuwe Kerkstraat zou worden aangelegd.
.JPG)
Hendrik Tollens, die vooral bekend werd om zijn dichtkunst, volgde Carolus als directeur op. Het standbeeld van Hendrik nam in de latere reclame-uitingen van het bedrijf een prominente plaats in. Nadat Hendrik zich in 1846 uit het bedrijf terugtrok nam schoonzoon Cornelis L. Kolff de zaak over, waarna deze meerdere generaties lang in handen van de familie Kolff bleef. Kolff splitste het bedrijf in een vernisfabriek aan de Kortekade en een verffabriek aan de Bierstraat. Nadat de verffabriek in 1855 was afgebrand, gingen beide onderdelen weer samen aan de Boschhoek.
Er kwam een vernisfabriek te Overschie. De verfmalerij, nu onder leiding van Cornelis Kolff, werd in 1940 bij het Bombardement op Rotterdam verwoest. Alle activiteiten werden vervolgens overgebracht naar de gespaard gebleven vernisfabriek. In 1942 werd een nieuwe fabriek geopend, nu aan de Overschiescheweg te Overschie.
In de naoorlogse periode kende Tollens een gestage expansie, gestimuleerd door de industriële ontwikkeling van Nederland. Om bij te blijven werd in 1958 een speurwerklaboratorium voor industriële lakken gerealiseerd, naar ontwerp van Broekbakema. In 1960 werd de firma Tollens omgezet in een Naamloze Vennootschap, waarna overname volgde van de NV Amstellin Muurverven te Assen (1966). Vanwege de groei werden in 1964 de aangrenzende gebouwen van de NV Chemische Fabriek Glim te Rotterdam overgenomen. In het begin van de jaren 1970 liet Tollens verfresten afvoeren door afvaltransporteur Wijnstekers. Deze stortte die resten samen met ander afval in de sloten van een polder in Lekkerkerk. Daar werd later een woonwijk op gebouwd. Dat leidde uiteindelijk tot het gifschandaal van Lekkerkerk. Tollens weigerde in een tientallen jaren lang slepende procedures enige (schuld)aansprakelijkheid op zich te nemen. Eerst in 2008 kwam het tot een schikking waarbij het bedrijf een miljoen euro aan de overheid betaalde.
In de loop van de jaren 1960 ging Tollens samenwerken met de Britse verfgroep Donald Macpherson. In dit verband werd het bedrijf als Tollens Coatings BV actief op de professionele markt. De besloten familie-nv werd in 1968 overgenomen door Macpherson, in 1972 nam het Franse SEPO-concern Tollens over. De buitenlandse afzet leidde tot uitbreiding, in 1973 kwam een tweede fabriek te Assen tot stand. De werkgelegenheid liep geleidelijk terug van 275 werknemers in 1973 tot 163 in 1980. Tussen 1983 en 1986 werd de productie naar Breda overgeheveld. In 1992 werd de onderneming overgenomen door de Franse Lafarge Groep. Deze verplaatste de productie naar Frankrijk en sloot de Bredase fabriek. Sindsdien is de naam Tollens alleen nog verbonden aan een verkoop- en distributiemaatschappij. De Benelux wordt bediend vanuit het Belgische Temse.