| Donkerbruine kussentjeszwam | ||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||||||||
| Taxonomische indeling | ||||||||||||||||
| ||||||||||||||||
| Soort | ||||||||||||||||
| Trichoderma citrinoviride Bissett (1984) | ||||||||||||||||
| Synoniemen | ||||||||||||||||
|
Hypocrea schweinitzii (Fr.) Sacc. | ||||||||||||||||
| ||||||||||||||||
De donkerbruine kussentjeszwam (Trichoderma citrinoviride, synoniem: Hypocrea schweinitzii) is een schimmel uit de familie Hypocreaceae. De soort werd lange tijd onder de naam Hypocrea schweinitzii tot het geslacht Hypocrea gerekend. De naam Trichoderma citrinoviride wordt tegenwoordig als de geaccepteerde wetenschappelijke naam beschouwd.
De soort werd oorspronkelijk in 1828 door Elias Magnus Fries beschreven als Sphaeria schweinitzii. Pier Andrea Saccardo plaatste haar in 1883 als Hypocrea schweinitzii in het geslacht Hypocrea. De naam Trichoderma citrinoviride werd in 1984 gepubliceerd door John Bissett. Moleculair en morfologisch onderzoek heeft aangetoond dat de als H. schweinitzii bekende seksuele vorm en T. citrinoviride tot dezelfde soort behoren.
De stromata zijn afzonderlijk kussenvormig tot schijfvormig, maar kunnen dicht opeen groeien en met elkaar versmelten. Hierdoor ontstaan onregelmatige structuren die ongeveer 20 mm breed kunnen worden. Ondanks de Nederlandse naam is de kleur meestal niet duidelijk bruin, maar varieert deze van olijfgroen en grijsgroen tot zeer donkergroen of bijna zwart.
De stromata zijn vaak enigszins gegolfd en groeien vooral op vrijliggende of aan licht blootgestelde stukken dood hout. In het oppervlak liggen de peritheciën verzonken. De openingen daarvan zijn met het blote oog weinig opvallend.
De ascosporen zijn kleurloos en vallen in de asci uiteen in kleine deelsporen. Deze zijn ongeveer bolvormig tot enigszins ellipsoïde, fijn wrattig tot stekelig en ongeveer 2,5–4 µm groot. In tegenstelling tot veel andere soorten kussentjeszwammen zijn de twee delen van de ascospore bij deze soort ongeveer gelijk van vorm en grootte.
De ongeslachtelijke vorm produceert groene, gladde, langwerpige tot ellipsoïde conidiën. Deze vorm werd oorspronkelijk beschreven als Trichoderma citrinoviride.
De donkerbruine kussentjeszwam leeft saprotroof op dood hout. De seksuele vorm wordt aangetroffen op zowel loof- als naaldhout en groeit vaak op stammen en takken op relatief open plaatsen. De ongeslachtelijke vorm kan daarnaast uit de bodem en uit uiteenlopende andere substraten worden geïsoleerd.
De seksuele vorm van de soort is bekend uit Europa en Noord-Amerika. De ongeslachtelijke vorm Trichoderma citrinoviride heeft een veel ruimere verspreiding en is van verschillende continenten bekend.
In Nederland is de donkerbruine kussentjeszwam zeldzaam. De eerste Nederlandse vondst werd in 1983 gedaan op de Havelterberg in Drenthe. De soort is ook opgenomen in het Nederlands Soortenregister.
Door de zeer donkere, vaak groenige stromata kan de soort worden verward met de donkergroene kussentjeszwam (Hypocrea lixii). Deze laatste heeft echter groen gekleurde ascosporen, terwijl de ascosporen van de donkerbruine kussentjeszwam kleurloos zijn.
