Universiteiten van Nederland, voorheen Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten (VSNU), is de koepelorganisatie (een vereniging) van de veertien publieke universiteiten van Nederland (drie bijzondere universiteiten, tien bekostigde, en de Open Universiteit). De organisatie is in 1985 opgericht als privaatrechtelijke opvolger (vereniging) van de publiekrechtelijke organisatie de Academische Raad.
De zusterorganisatie in het hoger onderwijs is de Vereniging Hogescholen, die tot 2013 HBO-raad heette, de koepelorganisatie voor de instellingen die hoger beroepsonderwijs geven. De zusterorganisatie in het Middelbaar beroepsonderwijs is de MBO Raad, de koepelorganisatie voor instellingen die Middelbaar beroepsonderwijs geven.
De Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten (VSNU) werd in 1985 opgericht. Voorgangers waren de Interuniversitaire Contactorganisatie (IUCO) (1957-1960) en de weinig effectieve Academische Raad (1960-1985). De vrij lange naam van de VSNU evolueerde in de loop der jaren tot Vereniging van Universiteiten, al bleef de URL van de website vsnu.nl. In november 2021 werd de naam officieel gewijzigd in Universiteiten van Nederland.
De vereniging was tot 2005 in Utrecht gevestigd. De instellingen die voor het universitaire beleid belangrijk zijn hebben echter veelal Den Haag als vestigingsplaats. Om de belangenbehartiging van de universiteiten bij deze instellingen te optimaliseren is de organisatie in maart 2005 naar Den Haag verhuisd.
| Voorzitter | Periode |
|---|---|
| 1985 - 1991 | |
| Willy van Lieshout | 1991 - 1 december 1995 |
| Rien Meijerink | 1 december 1995 - 1 november 2000 |
| Ed d'Hondt | 1 november 2000 - 1 december 2006 |
| Sijbolt Noorda | 1 december 2006 - 1 december 2012 |
| Karl Dittrich | 1 december 2012 - 1 oktober 2017 |
| Pieter Duisenberg | 1 oktober 2017 - 1 september 2023 |
| Jouke de Vries (interim) | 1 november 2023 - 1 juni 2024 |
| Caspar van den Berg | sinds 1 juni 2024 |
Drie bijzondere universiteiten:
Geassocieerd lid:
Universiteiten van Nederland treedt op als overlegorgaan voor de bovengenoemde instellingen. Het is ook de spreekbuis voor de universiteiten naar de Nederlandse media en is belangenbehartiger van het universitair onderwijs en onderzoek bij de Nederlandse regering, het Nederlandse parlement en de Europese Unie. Tevens is zij de werkgeversorganisatie van de Nederlandse universiteiten.
Bijna elk land ter wereld heeft een organisatie waarin de gezamenlijkheid van de universiteiten wordt samengebracht. Zo is er in Vlaanderen de Vlaamse Interuniversitaire Raad. Ook is er een samenwerkingsverband van Europese universiteiten, de European University Association (EUA) en een koepel van universiteiten wereldwijd, de Union Académique Internationale (UAI).
De samenstelling van het bestuur was begin 2025 als volgt:
Speerpunten van Universiteiten van Nederland zijn onder andere:
Iedere universiteit bepaalt zelf hoe zij inspringt op deze gezamenlijke speerpunten.
Vereniging Universiteiten van Nederland heeft sinds november 2018 een X-account (voorheen Twitter), NL_Wetenschap, dat elke week door een andere wetenschapper wordt beheerd, waarbij de wetenschappers vertellen over hun onderzoek en vragen van volgers beantwoorden en ook te gast zijn bij het NTR-radioprogramma De Nacht van....