Een varicocele is een verwijding van de aderen ('venen') in het scrotum, meestal in het veneuze netwerk rond de teelbal dat het plexus pampiniformis wordt genoemd. De aandoening lijkt op spataderen (varices) in de benen en komt vooral voor bij adolescenten en jongvolwassen mannen. De varicocele ontstaat door een verminderde afvoer van bloed uit de teelbal, vaak als gevolg van slecht functionerende kleppen in de aderen of anatomische factoren.
Epidemiologie
Een varicocele komt voor bij ongeveer 15–20% van alle mannen en bij tot 40% van de mannen met vruchtbaarheidsproblemen. De aandoening treft meestal de linker testikel, omdat de linker testikelader onder een rechte hoek in de nierader uitmondt, wat een hogere veneuze druk veroorzaakt.
Pathofysiologie
De belangrijkste oorzaak van een varicocele is het falen van de veneuze kleppen die normaal voorkomen dat bloed terugstroomt. Hierdoor ontstaat een ophoping van bloed en verwijding van de aderen in het scrotum. Andere mogelijke oorzaken zijn compressie van de veneuze afvoer of anatomische variaties in de aderstructuur.
Klinisch beeld
Veel varicoceles veroorzaken geen klachten en worden toevallig ontdekt tijdens een lichamelijk onderzoek of vruchtbaarheidsonderzoek. Mogelijke symptomen zijn:
Een zwaar of trekkend gevoel in het scrotum
Een doffe pijn die toeneemt bij staan of inspanning
Een zichtbare of voelbare massa boven de testikel, soms beschreven als een zakje wormen
In sommige gevallen testikelatrofie (krimp van de testikel)
Diagnose
De diagnose wordt meestal gesteld via lichamelijk onderzoek terwijl de patiënt staat, soms gecombineerd met de Valsalva-manoeuvre (krachtig uitademen tegen gesloten luchtwegen) om de veneuze druk te verhogen. Een Doppler-echografie wordt vaak gebruikt om de diameter van de aderen te meten en de terugstroom van bloed (reflux) vast te stellen.
Classificatie
Varicoceles worden vaak ingedeeld in drie graden:
Graad I – alleen voelbaar bij Valsalva-manoeuvre
Graad II – voelbaar zonder Valsalva, maar niet zichtbaar
Graad III – duidelijk zichtbaar door de huid van het scrotum
Complicaties
Een varicocele kan de testikelfunctie beïnvloeden door:
Niet alle varicoceles vereisen behandeling. Bij afwezigheid van klachten of vruchtbaarheidsproblemen is observatie vaak voldoende.
Indicaties voor behandeling zijn:
Pijn of ongemak
Testikelatrofie
Aantoonbare vruchtbaarheidsproblemen
Chirurgische opties omvatten:
Varicocelectomie: het afbinden van de verwijde aderen via open of microscopische chirurgie
Embolisatie: afsluiting van de ader via een katheter door een interventieradioloog
Prognose
De meeste varicoceles zijn goedaardig en vereisen geen ingreep. Na behandeling kan de spermakwaliteit verbeteren en in sommige gevallen de vruchtbaarheid herstellen. Een recidief is echter mogelijk, afhankelijk van de toegepaste techniek.
