Veenmos

Veenmos
Veenmos
Taxonomische indeling
Rijk:Plantae (Planten)
Stam:Bryophyta (Mossen)
Klasse:Bryopsida (Bladmossen)
Orde:Sphagnales
Familie:Sphagnaceae (Veenmossen)
Geslacht
Sphagnum
L. (1753)
Typesoort
Sphagnum palustre L. (1753)
Afbeeldingen op Wikimedia Commons
Veenmos op Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie

Veenmos (Sphagnum) is een geslacht van bladmossen uit de familie van de veenmossen (Sphagnaceae) met meer dan honderd soorten.

Groei en eigenschappen

Veenmos groeit in het veen, dat boven het water uit komt. Het groeit aan de bovenkant bovenop de eigen afgestorven restanten. Zodoende vormt het een belangrijk onderdeel van het hoogveen. Veenmos kan andere planten, zelfs bomen, verstikken. Resten van verstikte bomen worden 'veenstobben' of 'kienhout' genoemd.

Sommige veenmossoorten kunnen twintig keer hun drooggewicht aan water opnemen in de cellen, waardoor het erg geschikt is als structuurverbeteraar in grond, bijvoorbeeld zandgrond en kleigrond. Veenmos neemt mineralen als calcium en magnesium op en geeft waterstofionen af en kan daardoor de bodem verzuren. Deze eigenschap heeft er onder anaerobe omstandigheden toe bijgedragen dat de zogenaamde veenlijken (overblijfselen van prehistorische menselijke lichamen) zo goed bewaard zijn gebleven. Een goed voorbeeld daarvan is het meisje van Yde.

Gebruik

Veenmos is bekend onder de naam "sp(h)agnum" voor het gebruik in decoratieve bloemstukjes. Ook wordt veenmos vanwege de sterk wateropnemende eigenschappen gebruikt in de vorm van turfstrooisel om de structuur van de bodem te verbeteren en als substraat voor huisdieren die in vochtige omstandigheden moeten worden gehouden, zoals amfibieën. In sommige streken wordt veenmos gebruikt als isolatiemateriaal, bijvoorbeeld om kieren in blokhutten te dichten.

Gedroogd Sphagnum is al honderden jaren bekend als middel om verwondingen te behandelen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het noodgedwongen weer op grote schaal toegepast wegens het tekort aan katoen voor verband en watten. Het vocht opnemende vermogen van veenmos is twee keer groter dan katoen, ook heeft het een antiseptische werking.

In de tuinbouw wordt verwerkt veenmos gebruikt als een hernieuwbare grondstof in substraten en potgrond om niet-hernieuwbare grondstoffen zoals veen te vervangen. In tegenstelling tot andere veenvervangers heeft Sphagnum in deze vorm eigenschappen die vergelijkbaar zijn met veen. Voor een duurzaam gebruik van veenmos als hernieuwbare grondstof dient het geteeld te worden in paludicultuur, een vorm van van natte landbouw waarbij het onderliggend veen geconserveerd wordt.

Soorten

Het geslacht telt naargelang de bron 150 tot 350 soorten. In Europa komen ongeveer 40 soorten voor. De typesoort is Sphagnum palustre (gewoon veenmos).

In Nederland komen de volgende soorten voor: