Het Velencemeer (Velencei-tó) in Hongarije ligt in noordoostelijke richting in het verlengde van het Balatonmeer, dat 30km zuidwestelijk ligt. Op 8km ligt ten westen van het meer de stad Székesfehérvár en 40km van de hoofdstad Boedapest in het comitaat Fejér.
Het Velencemeer ligt in het verlengde van de E96 aan de noordkant en de M7-weg aan de zuidkant. Het Velencemeer ligt in de voortzetting van het geografische natuurlijk kanaal in een NO- en ZW-as, gelijk aan het verder zuidwestelijk gelegen grotere Balatonmeer.
Het Velencemeer is 10,8km lang, tussen 1,5 en 3,5km breed en strekt zich uit over een oppervlakte van 24,9km². Het meer lijkt de verkleinde uitgave van het grotere Balatonmeer. Het water van het Velencemeer is warmer is dan dat van het Balatonmeer. Rondom het Velencemeer zijn de stranden ondiep en zanderig.
Aan de zuidoever liggen vakantiedorpen met strandbaden van Velencefürdő, Gárdony en Agárd. In de omgeving ligt het Velencegebergte en zijn 325m hoge Meleg-Hegy (warme berg) in het noorden en het oeveroppervlak bestaat uit een oeverland van rietland aan de zuidkant.
Het meer
Met een gemiddelde diepte van zo'n 1,60m is het Velencemeer voor het merendeel ondiep. De diepste plaatsen zijn iets meer dan drie meter diep. Afgezien van kleinere zijriviertjes is het steppenmeer voor de wateraanvoer vooral aangewezen op neerslag. Die blijven door het noordelijke gebergte meestal uit, door de opstijgende warme luchtmassa aan de flanken. Het Velencemeer is een van de warmste van Europa, doordat het water in de zomermaanden opwarmt tot temperaturen van 26° tot 28°C.
In de loop van zowat 150 jaar viel het meer er soms droog. In 1843 hebben Huzaren een gehele legermanoeuvre in de uitgedroogde meerbodem uitgevoerd.
In 1993 trok het water zelfs tot zo'n 50 meter van de oorspronkelijke oevers terug. Met hoge kosten werd kunstmatig water bijgepompt, maar bij de eerste winterse regenperiode daarna, vulde het meer zichzelf weer tot zijn oorspronkelijke huidige waterpeil.
De gezamenlijke oppervlakte van het meer is vrijwel voor een derde met rietland begroeid. In sterk contrast met het noordwesten van het meer, strekt zich een groot, beschermd vogelreservaat uit, een ontoegankelijk en beschermd gebied.
De zuidelijke, oostelijke en noordoostelijke oevers bieden zwemmogelijkheden. Het toeristencentra zijn gelegen in de dorpen Velence, Gárdony en Agárd. Het Velencemeer heeft aan de noordelijke oever tussen Pákozd en Sukoró de schiereilanden Szúnyogsziget (letterlijk:muggeneilanden) met een arboretum.
De plaatsen Velencefürdő, Agárd, Gárdony en Sukoró zijn berekend op het toerisme. Ze zijn bereikbaar met het openbaar vervoer (het stoomtreintje stopt in elke plaats). De spoorweg loopt langs de zuidkant van het Velence-traject. Vanaf de verschillende strandbaden heeft men een panoramisch uitzicht over het meer en de heuvels achter Velence.
Geschiedenis
De naam Velence wordt voor het eerst in de 15e eeuw vermeld. De Italiaan Antonio Bonfini, een geschiedschrijver van de Hongaarse koning Matthias Corvinus, gaf het meer de naam van de uitgedreven oorspronkelijke bewoners der Veneti terug. Daarvoor noemde het "Fertő", wat zoveel betekent als moeras of drasland. Fertő mag men niet verwarren met het Neusiedlermeer (Fertő tó), alhoewel dit gedeelde Oostenrijks-Hongaarse meer en grensmeer ook droog heeft gestaan tijdens de warme zomers in de 19e eeuw.
Op 29 september1848 werd noordelijk van het meer, nabij Pákozd, de eerste en zegerijke slag gevoerd door de Hongaarse vrijheidsstrijders tegen de Habsburgers. Een gedenktafel in de kerk van Sukoró herinnert aan deze veldslag. Op de vooravond van deze slag hield hier de eerste minister-president graafLajos Batthyány een belangrijke redevoering. Op een heuveltop, gelegen aan de noordelijke oever van het meer, herinnert een opgerichte obelisk aan de plaats van de slag.
Als recreatiegebied werd het meer in de jaren dertig van de twintigste eeuw afgesloten. Tussen Gárdony en Agárd werd een thermaalbad aan een natuurlijke thermaalwaterbron opgericht. In Velence werd eveneens een thermaalbad direct aan de oever van het meer ingericht en vooruitlopend naar 2008 terug geopend. Er bestaan twee eilanden, die in de jaren 1960 door baggeringswerkzaamheden uitgediept werden. Ook werd toen de oeverkant aan de badengebieden veelvuldig gebetonneerd en ging de natuurlijke oeverbegroeiing hierdoor verloren.
Overzicht
In het noorden van het meer ligt het dorp Pákozd met een der belangrijkste vondsten uit de bronstijd van Hongarije.
Een museum ligt in de buurt van de obelisk op een hoogte, aan de noordkant van het Velencemeer.
Het werk- en woonhuis van de dichter Mihály Vörösmarty bevindt zich aan de Benceberg aan de noordelijke oever van het meer. Een gedenkmuseum staat in Kápolnásnyék.
Het geboortehuis en huidige museum van de schrijver Géza Gárdonyi bevindt zich in Agárd. De auteur van de roman Ster van Eger, waardoor de meeste Hongaarse kinderen, de Turkentijd leren kennen, werd als Ziegler geboren, en was Hongaars-Duits.
