William Nylander

Jeugd en opleiding

Nylander werd geboren in Oulu, destijds onderdeel van het Russische grootvorstendom Finland. Hij studeerde aan de Universiteit van Helsinki, waar hij in 1847 promoveerde in de geneeskunde. Hoewel hij een medische opleiding had gevolgd, richtte hij zich op de natuurwetenschappen.

Aanvankelijk hield Nylander zich vooral bezig met entomologie, waaronder onderzoek naar mieren en bijen. Later verschoof zijn belangstelling naar de botanie en in het bijzonder naar korstmossen. Tijdens studiereizen naar Frankrijk maakte hij kennis met Franse natuuronderzoekers en begon hij zich intensief met de systematiek van korstmossen bezig te houden.

Wetenschappelijke loopbaan

In 1857 werd Nylander benoemd tot de eerste hoogleraar botanie aan de Universiteit van Helsinki. Hij bleef deze functie vervullen tot 1863, toen hij ontslag nam en zich definitief in Parijs vestigde.

In Parijs werkte hij voornamelijk als zelfstandig onderzoeker. Hij had gedurende bepaalde perioden werkzaamheden bij het Muséum national d'histoire naturelle, maar beschikte niet over een vaste wetenschappelijke aanstelling. Hij leefde onder bescheiden omstandigheden en verdiende onder meer geld met de verkoop van publicaties en gedroogde korstmosverzamelingen. Vanaf 1878 ontving hij een jaarlijkse uitkering van de Universiteit van Helsinki.

Nylander bestudeerde niet alleen Europese korstmossen, maar ook materiaal uit andere werelddelen. Hij ontving exemplaren van verzamelaars en onderzoekers uit verschillende landen. Hierdoor kon hij een groot aantal tot dan toe onbekende soorten beschrijven. Naar schatting beschreef hij ongeveer 3.000 korstmostaxa.

In 1869 ontving Nylander de Franse Prix Desmazières voor zijn wetenschappelijke werk op het gebied van korstmossen.

Chemische determinatie van korstmossen

Nylander behoorde tot de eerste onderzoekers die systematisch chemische stoffen gebruikten om korstmossen te onderscheiden. Hij ontdekte dat bepaalde soorten karakteristieke kleurreacties vertonen wanneer hun thallus in aanraking komt met specifieke reagentia.

Hij onderzocht onder meer de reacties met:

• Kaliumhydroxide (K), waarmee bepaalde korstmosstoffen een gele, oranje of rode kleurreactie kunnen geven.
• Calciumhypochloriet (C), waarmee bij sommige soorten een rode kleurreactie ontstaat.
• Jodiumoplossingen (I), waarmee bepaalde microscopische structuren, waaronder onderdelen van het hymenium, kunnen worden aangekleurd.

Nylander publiceerde al in 1853 waarnemingen over jodiumreacties. In 1865 en 1866 publiceerde hij verdere onderzoeken naar de toepassing van chemische reagentia. Hij liet zien dat de aanwezigheid van bepaalde stoffen kon helpen bij het onderscheiden van uiterlijk sterk op elkaar lijkende soorten.

Daarnaast merkte hij op dat chemische stoffen niet overal in een korstmos gelijkmatig voorkomen. Een reactie kon bijvoorbeeld optreden in de schorslaag (cortex) en ontbreken in de onderliggende merglaag (medulla).

Deze eenvoudige kleurtesten, tegenwoordig bekend als onder meer de K-, C- en I-reacties, worden nog steeds gebruikt bij de determinatie van korstmossen. Nylanders onderzoek droeg daarmee bij aan de ontwikkeling van de chemotaxonomie.

Korstmossen als indicatoren voor luchtkwaliteit

Nylander leverde ook een belangrijke bijdrage aan het onderzoek naar de invloed van luchtvervuiling op korstmossen.

In 1866 publiceerde hij waarnemingen over korstmossen in Parijs, met bijzondere aandacht voor de Jardin du Luxembourg. Hij stelde vast dat de soortenrijkdom en ontwikkeling van korstmossen in stedelijke gebieden verschilden van die in gebieden met schonere lucht.

Hij concludeerde dat korstmossen gebruikt konden worden als indicatoren voor de kwaliteit van de lucht. Nylander behoorde daarmee tot de pioniers van het gebruik van korstmossen als bio-indicatoren voor luchtverontreiniging.

Zijn waarnemingen vormden een belangrijke vroege bijdrage aan het onderzoek naar de relatie tussen korstmossen en luchtvervuiling.

Opvattingen over de aard van korstmossen

Ondanks zijn vernieuwende onderzoek bleef Nylander vasthouden aan een opvatting die later onjuist bleek te zijn.

Hij verzette zich fel tegen de theorie van de Zwitserse botanicus Simon Schwendener, die in de tweede helft van de 19e eeuw stelde dat korstmossen bestaan uit een samenwerking tussen een schimmel en een alg.

Nylander beschouwde korstmossen als zelfstandige organismen en verwierp de symbiosetheorie. Zijn verzet leidde tot langdurige wetenschappelijke conflicten met andere onderzoekers.

Later werd bevestigd dat korstmossen een symbiose vormen waarbij een schimmel samenleeft met een fotosynthetische partner, doorgaans een groenalg of cyanobacterie.