3 Batalion Celny

3 Batalion Celny
	Historia
Państwo	Polska
Sformowanie	1921
Rozformowanie	1921
	Tradycje
Rodowód	1/II batalion wartowniczy
	Dowódcy
Pierwszy	kpt. Kazimierz Derkacz
	Organizacja
Dyslokacja	Kościerzyna
Formacja	Bataliony Celne
Podległość	Główna Komenda Batalionów Celnych; 1 Brygada Celna; Ministerstwo Skarbu
	Multimedia w Wikimedia Commons

3 Batalion Celny – jednostka organizacyjna formacji granicznych II Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne

Na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych nr 3046/Org z dnia 24 marca 1921 w miejsce batalionów wartowniczych i batalionów etapowych utworzone zostały bataliony celne. 3 batalion celny powstał w granicach DOG Pomorze, a zorganizowano go na bazie 1/II batalionu wartowniczego. Etat batalionu wynosił 14 oficerów i 600 szeregowych. Podlegał Komendzie Głównej Batalionów Celnych, a pod względem politycznym Ministrowi Spraw Wewnętrznych.

Mimo że batalion był w całym tego słowa znaczeniu oddziałem wojskowym, nie wchodził on w skład pokojowego etatu armii. Uniemożliwiało to uzupełnianie z normalnego poboru rekruta. Ministerstwo Spraw Wojskowych zarówno przy ich formowaniu, jak i uzupełnianiu przydzielało mu często żołnierzy podlegających zwolnieniu, oficerów rezerwy oraz szeregowców i oficerów zakwalifikowanych przez dowództwa okręgów generalnych jako nie nadających się do dalszej służby wojskowej.

24 maja 1921 dowództwo 3 kompanii celnej przeniesione zostało z Nakła do Parchowa.

Rozkazem tajnym nr 10 z 7 października 1921 Komendant Główny Batalionów Celnych nakazał likwidację batalionów nr 14., 17. i 18. W myśl tego rozkazu 17 batalion celny miał przekazać swoją 1 kompanię do 3 batalionu celnego w Kościerzynie. W dniu 28 października wszystkie kompanie rozformowywanych batalionów winny odejść do miejsc nowego przeznaczenia.

W listopadzie 1921 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych postanowiło powołać brygady celne. 3 batalion celny wszedł w struktury 1 Brygady Celnej.

Z końcem 1921 batalion został rozwiązany. Jego miejsce zajął przybyły z Wielkopolski 17 batalion celny.

Służba celna

17 maja 1921 Główna Komenda Batalionów Celnych zarządziła zmiany dyslokacyjne batalionów. 3 batalion celny miał ochraniać odcinek granicy od Boszpola do Prądzony. Sztab batalionu rozlokowany miał być w Kościerzynie.

Odcinek batalionowy podzielony był na cztery pododcinki, które obsadzały kompanie wystawiające posterunki i patrole. Posterunki wystawiano wzdłuż linii granicznej w taki sposób, by mogły się nawzajem widzieć w dzień. W tym zakresie batalion współpracował z posterunkami i patrolami Policji Państwowej. Współpraca polegała na tym, że te pierwsze wystawiały wzdłuż linii granicznej stale posterunki i patrole, natomiast policja tworzyła je w głębi strefy, poza linią graniczną. W zakresie ochrony granicy batalion podlegał staroście.

Sąsiednie bataliony

19 batalion celny w Wejherowie ⇔ 20 batalion celny w Chojnicach – VI 1921

Kadra batalionu

Dowódcy batalionu

stopień	imię i nazwisko	okres pełnienia służby	kolejne stanowisko
kpt.	Kazimierz Derkacz.	IV – XI 1921

Struktura organizacyjna

OdeB 3 batalionu celnego w Kościerzynie na dzień 8 kwietnia i 1 listopada 1921:
kompania	1. Gowidlino	2. Linja	3. Przymuszewo	4. Parchowo
dowódcy	por. Wacław Korzak chor. Florian Polec	por. Jan Kaczorowski	ppor. Tadeusz Kotoni	por. Władysław Łosiński por. Jan Andruchowicz
placówki	Kamienica
	Skrzeszewo I			Chośnica
	Skrzeszewo II	Strzebielino	Łąki	Leśniczówka Parchowo
	Załakowo	Tempcz	Wojsk	Jamno
	Kowale	Borki		Gołczewo
	Smolniki	Tłuczewo	Glizur	Daknan
	Dolina Jadwigi		Prądzonka	Glinowo
	Stara Huta	Kauczyn	Luboń	Wygoda
	Kamionka	Wilhelmowo	Skorzewo	Skwierawy
	Bawernica	Zakrzewo	Dywań	Żelewiec
	Chośnica	Niepoczałowice

Uwagi

↑ Kazimierz Derkacz wstąpił w 1914 do I baonu 2 pp LP. W 1917 służył w PSZ w Zegrzu, a następnie w Ostrowiu Łomżyńskim. W latach 1919–1921 służył w 8 pp Leg. W marcu 1921 mianowany dowódcą 3 baonu celnego. W 1922 przeniesiony do PW na powiat Dubno i Krzemieniec. W 1924 ukończył kurs unifikacyjny dla oficerów sztabowych w Rembertowie. Służył w 43 pp, 45 pp i 73 pp.
↑ Por. piech. Tadeusz Kotoni podczas I wojny światowej służył w armii rosyjskiej. W 1920 zmobilizowany do 23 pułku piechoty. Potem służył w batalionie wartowniczym, 8 pp Leg. W 1921 był dowódcą kompanii w 3 baonie celnym. Po wojnie oficer rezerwy 9 pp Leg, a następnie 25 pułku piechoty

Przypisy

1 2 Prengel-Boczkowska 2009 ↓, s. 12.
↑ Dominiczak 1975 ↓, s. 124.
↑ Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 24.
↑ Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 25.
↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 75.
↑ Korespondencja 3 bc ↓, s. 3.
↑ Polak 1998 ↓, s. 18.
↑ Polak 1998 ↓, s. 19.
↑ Polak 1998 ↓, s. 20.
↑ Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 26.
↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 74.
↑ Meldunki dowództwa 17 bc ↓, s. 2.
↑ Materiały dotyczące dyslokacji 3 bc ↓, s. 4.
↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 72.
↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 73.
↑ WIG – mapa operacyjna Polski 1:300 000 ↓.
↑ Wykaz legionistów. [dostęp 2017-08-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-30)].
1 2 OdeB batalionów celnych ↓, s. 3bc.
↑ Nekropole

Bibliografia

Hubert Bereza, Kajetan Szczepański: Centralna Szkoła Podoficerska KOP. Grajewo: Towarzystwo Przyjaciół 9 PSK, 2014. ISBN 978-83-938921-7-4.
Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
Henryk Dominiczak: Granica polsko–niemiecka 1919–1939. Z dziejów formacji granicznych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
Bogusław Polak: Z dziejów polskich formacji granicznych 1918−1839. Studia i materiały. T. I. Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909484-0-0.
TeresaT. Prengel-Boczkowska TeresaT., Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Bataliony Celne”, Szczecin: Archiwum Straży Granicznej, 2009 .
Ordre de bataille batalionów celnych od numeru 1 do 19 i od numeru 20 do 44 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin. (sygn.110/350 i 110/351)
Przejmowanie odcinków granicznych przez Straż Celną. Meldunki dowództwa 17 batalionu celnego → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
Materiały dotyczące dyslokacji 3 batalionu celnego. Wytyczne władz zwierzchnich. Wykazy rozlokowania jednostek. → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
Materiały 3 bc dotyczące spraw organizacyjnych. Wytyczne, korespondencja. → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
Mapa Operacyjna, 1:300 000, arkusz 44, 1933 → Wojskowy Instytut Geograficzny. Warszawa 1933.

[18] Kazimierz Derkacz wstąpił w 1914 do I baonu 2 pp LP. W 1917 służył w PSZ w Zegrzu, a następnie w Ostrowiu Łomżyńskim. W latach 1919–1921 służył w 8 pp Leg. W marcu 1921 mianowany dowódcą 3 baonu celnego. W 1922 przeniesiony do PW na powiat Dubno i Krzemieniec. W 1924 ukończył kurs unifikacyjny dla oficerów sztabowych w Rembertowie. Służył w 43 pp, 45 pp i 73 pp.

[21] Por. piech. Tadeusz Kotoni podczas I wojny światowej służył w armii rosyjskiej. W 1920 zmobilizowany do 23 pułku piechoty. Potem służył w batalionie wartowniczym, 8 pp Leg. W 1921 był dowódcą kompanii w 3 baonie celnym. Po wojnie oficer rezerwy 9 pp Leg, a następnie 25 pułku piechoty

[CITEREFPrengel-Boczkowska200912-1] 1 2 Prengel-Boczkowska 2009 ↓, s. 12.

[CITEREFDominiczak1975124-2] Dominiczak 1975 ↓, s. 124.

[CITEREFBerezaSzczepański201424-3] Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 24.

[CITEREFBerezaSzczepański201425-4] Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 25.

[CITEREFDominiczak199275-5] Dominiczak 1992 ↓, s. 75.

[CITEREFKorespondencja_3_bc3-6] Korespondencja 3 bc ↓, s. 3.

[CITEREFPolak199818-7] Polak 1998 ↓, s. 18.

[CITEREFPolak199819-8] Polak 1998 ↓, s. 19.

[CITEREFPolak199820-9] Polak 1998 ↓, s. 20.

[CITEREFBerezaSzczepański201426-10] Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 26.

[CITEREFDominiczak199274-11] Dominiczak 1992 ↓, s. 74.

[CITEREFMeldunki_dowództwa_17_bc2-12] Meldunki dowództwa 17 bc ↓, s. 2.

[CITEREFMateriały_dotyczące_dyslokacji_3_bc4-13] Materiały dotyczące dyslokacji 3 bc ↓, s. 4.

[CITEREFDominiczak199272-14] Dominiczak 1992 ↓, s. 72.

[CITEREFDominiczak199273-15] Dominiczak 1992 ↓, s. 73.

[CITEREFWIG_–_mapa_operacyjna_Polski_1:300_000-16] WIG – mapa operacyjna Polski 1:300 000 ↓.

[17] Wykaz legionistów. [dostęp 2017-08-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-30)].

[CITEREFOdeB_batalionów_celnych3bc-19] 1 2 OdeB batalionów celnych ↓, s. 3bc.

[20] Nekropole

Straż Graniczna (1918–1919)	1 p SG 2 p SG 1 d SG 2 d SG 3 d SG 4 d SG
Wojskowa Straż Graniczna	Inspektorat WSG 1 p WSG 2 p WSG 3 p WSG 4 p WSG 5 p WSG 6 p WSG 1 d WSG 2 d WSG 3 d WSG
Strzelcy Graniczni	Dowództwo Strzelców Granicznych 1 p StG 2 p StG 3 p StG 4 p StG 5 p StG 6 p StG 9 p StG 10 p StG 11 p StG 1 sd StG
Bataliony Wartownicze	3/I 6/I 1/II 1/III 4/III 1/V 2/V 3/V 4/V 8/VI 1/VII 2/VII 3/VII 4/VII 5/VII 1/VIII 2/VIII 4/VIII
Bataliony Etapowe	I Wbe II Wbe III Wbe IV Wbe V Wbe VII Wbe I Kbe II Kbe III Kbe IV Kbe I Krbe II Krbe III Krbe IV Krbe V Krbe I Lbe II Lbe III Lbe IV Lbe V Lbe VI Lbe VII Lbe I Lwbe II Lwbe III Lwbe IV Lwbe V Lwbe VI Lwbe II Łbe III Łbe IV Łbe V Łbe VI Łbe I Pbe II Pbe III Pbe IVPbe V Pbe I LBbe II LBbe III LBbe IV LBbe

brygady celne	1 2 3 4 5 6 7 8 9
bataliony celne	1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44