Adam Bielański (chemik)

Adam Bielański
Data i miejsce urodzenia	14 grudnia 1912 ; Kraków
Data i miejsce śmierci	4 września 2016 ; Kraków
	Profesor nauk chemicznych
	Specjalność: chemia fizyczna, chemia nieorganiczna
Alma Mater	Uniwersytet Jagielloński
Doktorat	1945
Profesura	1955
	Polska Akademia Nauk / Umiejętności
Status PAN	członek rzeczywisty
Status PAU	członek krajowy czynny
Funkcja Jednostka PAN	wiceprezes (1990–1995); Polska Akademia Nauk
	Doktor honoris causa; Uniwersytet Wrocławski – 1973; Akademia Górniczo-Hutnicza – 1983
	Praca zawodowa
Uczelnia	Akademia Górniczo-Hutnicza
Okres zatrudn.	1936–1964
Uczelnia	Uniwersytet Jagielloński
Okres zatrudn.	1964–1983
Instytut	Instytut Katalizy i Fizykochemii Powierzchni PAN
Okres zatrudn.	1983–2016
	Prorektor ds. nauczania
Uczelnia	Akademia Górniczo-Hutnicza
Okres spraw.	1951–1955
	Prorektor
Uczelnia	Uniwersytet Jagielloński
Okres spraw.	1966–1968
	Odznaczenia
	Cytaty w Wikicytatach

Adam Jan Bielański (ur. 14 grudnia 1912 w Krakowie, zm. 4 września 2016 tamże) – polski chemik, profesor nauk chemicznych, nauczyciel akademicki Akademii Górniczo-Hutniczej, a następnie Uniwersytetu Jagiellońskiego, od 1973 członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk, członek czynny PAU, przewodniczący honorowy Komitetu Chemii PAN. Od roku 1983 pracował w Instytucie Katalizy i Fizykochemii Powierzchni PAN w Krakowie, gdzie był kierownikiem grupy badawczej „Chemiczne i katalityczne własności stałych heteropolikwasów”.

Życiorys

Urodzony 14 grudnia 1912 r. w Krakowie, w rodzinie Adama Kazimierza, hydrochemika, i Marii z domu Bogdańskiej. Brat Władysława (1911–1982, profesora biologii) i Zofii Bielańskiej-Osuchowskiej (1919–2017, profesor nauk przyrodniczych). Po ukończeniu IV Państwowego Gimnazjum im. H. Sienkiewicza w Krakowie w 1931 r. rozpoczął studia chemiczne na Wydziale Filozoficznym UJ. Dyplom magistra filozofii w zakresie chemii uzyskał w roku 1936. W 1944 r. obronił doktorat na tajnych kompletach, zaś w 1955 r. otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a po siedmiu latach profesora zwyczajnego.

W czasie okupacji niemieckiej pracował jako chemik analityk w Miejskiej Pracowni Chemicznej w Krakowie.

W latach 1945–1950 był starszym asystentem i adiunktem w Katedrze Chemii Fizycznej AGH. W roku akademickim 1948/1949 przebywał na rocznym stażu w Imperial College of Science and Technology w Londynie, gdzie pod kierunkiem prof. F.C. Tomkinsa prowadził badania procesów hydratacji odwodnionych soli. Uzyskał dyplom tej uczelni.

Był autorem prac i artykułów naukowych dotyczących chemii, szczególnie katalizy chemicznej – nazywany twórcą polskiej szkoły katalizy. Autor podręczników akademickich z zakresu chemii fizycznej i nieorganicznej, w szczególności wielokrotnie wznawianej „Chemii ogólnej i nieorganicznej”, którą w roku 1984 zastąpiły „Podstawy chemii nieorganicznej”. Podręcznik ten stanowi podstawę nauczania chemii nieorganicznej na wielu polskich uczelniach.

Kierowane projekty badawcze MNiSW:

„Dodekaheteropolikwasy jako katalizatory procesów elektrofilowej addycji do olefin” (1998–2001)
„Synteza eterów trzeciorzędowych na heteropolikwasach typu Dawsona jako katalizatorach” (2002–2005).

Ostatnia publikacja naukowa, której był współautorem, ukazała się w roku 2015.

Zmarł 4 września 2016 r. Pochowany na cmentarzu Salwatorskim w Krakowie (sektor SC7, rząd 7, nr grobu 17).

Ordery i odznaczenia

Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Złoty Krzyż Zasługi
Medal 40-lecia Polski Ludowej
Medal 10-lecia Polski Ludowej (15 stycznia 1955)
Medal Komisji Edukacji Narodowej
Medal Jędrzeja Śniadeckiego (1982)
Medal Jana Harabaszewskiego (1991)
Medal im. Marii Skłodowskiej-Curie
Medal „Merentibus” Uniwersytetu Jagiellońskiego
Srebrny Medal 600-lecia Odnowienia UJ
Brązowy Medal Cracoviae Merenti (2002)
Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”
Złota Odznaka Polskiego Towarzystwa Chemicznego
Medal Uniwersytetu w Liège
Medal Bułgarskiej Akademii Nauk

Wyróżnienia i nagrody

1983: doctor honoris causa AGH
2001: doctor honoris causa UWr
2009: profesor honorowy UJ
2012: Nagroda im. Erazma i Anny Jerzmanowskich

Przypisy

↑ W wieku 104 lat zmarł prof. Adam Bielański. [w:] Dzieje.pl [on-line]. PAP, 2016-09-06. [dostęp 2016-09-07].
↑ Z przykrością zawiadamiamy o śmierci Profesora Adama Bielańskiego. Akademia Górniczo-Hutnicza, 2016-09-05. [dostęp 2016-09-08].
↑ Ryszard Tadeusiewicz: Nestor krakowskiej chemii skończył sto lat. Gazeta Krakowska, 2012-12-12. [dostęp 2013-02-04].
↑ BIELAŃSKI, Adam [online], Polska Akademia Nauk - Członkowie PAN, 2020 [dostęp 2023-02-01] (pol.).
1 2 Prof. dr dr h.c. Adam Bielański. Instytut Katalizy i Fizykochemii Powierzchni im. Jerzego Habera Polskiej Akademii Nauk. [dostęp 2016-09-07].
↑ Bielański Adam Jan, [w:] WładysławW. Tyrański WładysławW., Kto jest kim w Krakowie : lokalne władze, urzędy, instytucje, środowiska : edukacja, zatrudnienie, pozycja zawodowa, działalność polityczna i społeczna, sympatie polityczne, rodzina, rozrywki i upodobania (dane z 1999 roku), Kraków: Krakowska Agencja Informacyjna, 2000, s. 23, ISBN 83-909309-2-7, OCLC 47866363 [dostęp 2023-01-24] .
1 2 3 Wydziału Chemii - Uniwersytetu Jagiellońskiego - Naukowe Koło Chemików Uniwersytetu Jagiellońskiego [online], nkch.chemia.uj.edu.pl [dostęp 2024-01-09] .
1 2 3 4 W wieku 104 lat zmarł prof. Adam Bielański [online], naukawpolsce.pap.pl, 7 września 2016 [dostęp 2016-09-15] .
↑ Chemia fizyczna. Adam Bielański, Kazimierz Gumiński, Bogdan Kamieński, Krzysztof Pigoń, Lucjan Sobczyk (redaktorzy). Wyd. 4. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1980. ISBN 83-01-00941-1. OCLC 749827467.
↑ Adam Bielański: Chemia ogólna i nieorganiczna. Wyd. 7. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981. ISBN 83-01-02626-X. OCLC 749265794.
↑ Adam Bielański: Podstawy chemii nieorganicznej. Cz. 1–3. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987. ISBN 83-01-06542-7. OCLC 835889201.
↑ Maria Mazurek: 102-letni prof. Bielański: Jak dawniej grożą nam żądza władzy i nienawiść. Gazetakrakowska.pl, 2014-03-13. [dostęp 2016-09-07].
↑ Bielański, Adam. Author ID: 7005035906. Scopus. [dostęp 2016-09-07].
↑ Filek, U., Kirpsza, A., Micek-Ilnicka, A., Lalik, E. i inni. Ethanol conversion over cesium-doped mono- and bi-cationic aluminum and gallium H₃PW₁₂O₄₀ salts. „Journal of Molecular Catalysis A: Chemical”. 407, s. 152-162, 2015. DOI: 10.1016/j.molcata.2015.06.021.
↑ Parafia Najświętszego Salwatora: Śp. Adam Bielański. Cmentarz Parafialny w Krakowie. Grobonet. Ogólnopolska wyszukiwarka osób pochowanych. [dostęp 2025-11-07].
↑ Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, s. 85.
↑ M.P. z 1955 r. Nr 101, poz. 1400 (ISAP) - Uchwała Rady Państwa z dnia 15 stycznia 1955 r. Nr 0/165 - na wniosek Ministra Szkolnictwa Wyższego.
↑ Doktoraty honoris causa nadane przez AGH. Akademia Górniczo-Hutnicza. [dostęp 2011-02-23].
↑ Doktorzy honoris causa – Adam Bielański. Uniwersytet Wrocławski. [dostęp 2012-05-14].
↑ Profesorowie honorowi Uniwersytetu Jagiellońskiego. Uniwersytet Jagielloński. [dostęp 2011-02-07].
↑ Nagroda Jerzmanowskich dla prof. Adama Bielańskiego. TVP3 Kraków, 2012-05-14. [dostęp 2016-09-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-09-17)].

Bibliografia

Prof. zw. dr czł. rz Adam Bielański, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2009-05-07] .
Adam Jan Firlej-Bielański h. Lewart. [w:] Genealogia potomków Sejmu Wielkiego [on-line]. Sejm-Wielki.pl. [dostęp 2011-02-07].
Adam Bielański. Naukowe Koło Chemików Wydziału Chemii Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2011-02-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-09-14)].

Linki zewnętrzne

Adam Bielański - relacja biograficzna. Ośrodek KARTA

[PAP-1] W wieku 104 lat zmarł prof. Adam Bielański. [w:] Dzieje.pl [on-line]. PAP, 2016-09-06. [dostęp 2016-09-07].

[cerAGH-2] Z przykrością zawiadamiamy o śmierci Profesora Adama Bielańskiego. Akademia Górniczo-Hutnicza, 2016-09-05. [dostęp 2016-09-08].

[Ryszard_Tadeusiewicz2012-3] Ryszard Tadeusiewicz: Nestor krakowskiej chemii skończył sto lat. Gazeta Krakowska, 2012-12-12. [dostęp 2013-02-04].

[4] BIELAŃSKI, Adam [online], Polska Akademia Nauk - Członkowie PAN, 2020 [dostęp 2023-02-01] (pol.).

[IKPAN-5] 1 2 Prof. dr dr h.c. Adam Bielański. Instytut Katalizy i Fizykochemii Powierzchni im. Jerzego Habera Polskiej Akademii Nauk. [dostęp 2016-09-07].

[6] Bielański Adam Jan, [w:] WładysławW. Tyrański WładysławW., Kto jest kim w Krakowie : lokalne władze, urzędy, instytucje, środowiska : edukacja, zatrudnienie, pozycja zawodowa, działalność polityczna i społeczna, sympatie polityczne, rodzina, rozrywki i upodobania (dane z 1999 roku), Kraków: Krakowska Agencja Informacyjna, 2000, s. 23, ISBN 83-909309-2-7, OCLC 47866363 [dostęp 2023-01-24] .

[:1-7] 1 2 3 Wydziału Chemii - Uniwersytetu Jagiellońskiego - Naukowe Koło Chemików Uniwersytetu Jagiellońskiego [online], nkch.chemia.uj.edu.pl [dostęp 2024-01-09] .

[:0-8] 1 2 3 4 W wieku 104 lat zmarł prof. Adam Bielański [online], naukawpolsce.pap.pl, 7 września 2016 [dostęp 2016-09-15] .

[Chemia_fizyczna_praca_zbiorowa-9] Chemia fizyczna. Adam Bielański, Kazimierz Gumiński, Bogdan Kamieński, Krzysztof Pigoń, Lucjan Sobczyk (redaktorzy). Wyd. 4. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1980. ISBN 83-01-00941-1. OCLC 749827467.

[Bielański1981-s-10] Adam Bielański: Chemia ogólna i nieorganiczna. Wyd. 7. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981. ISBN 83-01-02626-X. OCLC 749265794.

[Bielański1987-s-11] Adam Bielański: Podstawy chemii nieorganicznej. Cz. 1–3. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987. ISBN 83-01-06542-7. OCLC 835889201.

[Mazurek-12] Maria Mazurek: 102-letni prof. Bielański: Jak dawniej grożą nam żądza władzy i nienawiść. Gazetakrakowska.pl, 2014-03-13. [dostęp 2016-09-07].

[Scopus-13] Bielański, Adam. Author ID: 7005035906. Scopus. [dostęp 2016-09-07].

[Filek2015-14] Filek, U., Kirpsza, A., Micek-Ilnicka, A., Lalik, E. i inni. Ethanol conversion over cesium-doped mono- and bi-cationic aluminum and gallium H₃PW₁₂O₄₀ salts. „Journal of Molecular Catalysis A: Chemical”. 407, s. 152-162, 2015. DOI: 10.1016/j.molcata.2015.06.021.

[15] Parafia Najświętszego Salwatora: Śp. Adam Bielański. Cmentarz Parafialny w Krakowie. Grobonet. Ogólnopolska wyszukiwarka osób pochowanych. [dostęp 2025-11-07].

[16] Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, s. 85.

[17] M.P. z 1955 r. Nr 101, poz. 1400 (ISAP) - Uchwała Rady Państwa z dnia 15 stycznia 1955 r. Nr 0/165 - na wniosek Ministra Szkolnictwa Wyższego.

[Doktoraty_honoris_causa_nadane-18] Doktoraty honoris causa nadane przez AGH. Akademia Górniczo-Hutnicza. [dostęp 2011-02-23].

[Doktorzy_honoris_causa_UWr-19] Doktorzy honoris causa – Adam Bielański. Uniwersytet Wrocławski. [dostęp 2012-05-14].

[Profesorowie_honorowi_Uniwersytetu-20] Profesorowie honorowi Uniwersytetu Jagiellońskiego. Uniwersytet Jagielloński. [dostęp 2011-02-07].

[Erazm-21] Nagroda Jerzmanowskich dla prof. Adama Bielańskiego. TVP3 Kraków, 2012-05-14. [dostęp 2016-09-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-09-17)].