Akrobatka

Akrobatka
	Acrobates
	A.G. Desmarest, 1818
	; Akrobatka karliczka (A. pygmaeus)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Rząd	dwuprzodozębowce
Podrząd	workolotokształtne
Nadrodzina	lotopałankowce
Rodzina	akrobatkowate
Rodzaj	akrobatka
	Typ nomenklatoryczny
	Didelphis pygmaea G.K. Shaw, 1793
Synonimy
	Opossum Perry, 1810; Acrobata A.G. Desmarest, 1820; Ascobates Anonim, 1839; Cercoptenus Gloger, 1841;
	Opossum Perry, 1810; Acrobata A.G. Desmarest, 1820; Ascobates Anonim, 1839; Cercoptenus Gloger, 1841;
Gatunki
	2 gatunki – zobacz opis w tekście
	2 gatunki – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Akrobatka (Acrobates) – rodzaj ssaków z rodziny akrobatkowatych (Acrobatidae).

Zasięg występowania

Rodzaj obejmuje gatunki występujące endemicznie we wschodniej Australii.

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 5–7,7 cm, długość ogona 6–8,1 cm; masa ciała 8–18,5 g; samce są zwykle średnio o 10% większe od samic.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1818 roku francuski zoolog Anselme Gaëtan Desmarest w haśle o tytule Petauriste, Petaurus et Didelphys, Shaw; Phalangista, Geoffr., Cuv., Illig. opublikowanym w „Nowym słowniku historii naturalnej, stosowanym w sztuce, rolnictwie, gospodarce wiejskiej i domowej, medycynie itp.”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) akrobatka karliczka (A. pygmaeus).

Etymologia

Opossum: powatańska nazwa aposoum ‘białe zwierzę’ dla dydelfa (od proto-algonkiańskiego *wa·p-aʔθemwa ‘biały pies’). Gatunek typowy: Opossum opossum Perry, 1810 (= Didelphis pygmaea G.K. Shaw, 1793).
Acrobates (Acrobata, Ascobates): gr. ακροβατoς akrobatos ‘idąc w górę’, od ακροβατεω akrobateō ‘wspinać się do góry’.
Cercoptenus: gr. κερκος kerkos ‘ogon’; πτην ptēn, πτηνος ptēnos ‘skrzydlaty’, od πετομαι petomai ‘latać’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Didelphis pygmaea G.K. Shaw, 1793

Podział systematyczny

Do niedawna Acrobates był uważany za takson monotypowy bez wyraźnie określonych podgatunków lub wariantów geograficznych. Niedawne badania morfologiczne i molekularne ujawniły dwa dobrze zróżnicowane gatunki akrobatek, które w dużym stopniu pokrywają się geograficznie. Do rodzaju należą następujące gatunki:

Grafika	Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa	Podgatunki	Rozmieszczenie geograficzne	Podstawowe wymiary	Status IUCN
	Acrobates pygmaeus	(G.K. Shaw, 1793)	akrobatka karliczka	gatunek monotypowy	południowo-wschodni Queensland (McPherson Range i Border Range) do południowo-wschodniej Australii Południowej; nieobecny we wschodnich Wielkich Górach Wododziałowych (na południe od rzeki Wallamba; zakres wysokości: 0–1200 m n.p.m.	DC: 5–7,7 cm DO: 6–8,1 cm MC: 8–18,5 g	LC
	Acrobates frontalis	(De Vis, 1887)		gatunek monotypowy	północny Queensland do Wiktorii (z wyjątkiem śródlądowego dorzecza rzeki Murray) i południowo-wschodnia Australia Południowa; zapisy z Nowej Gwinei prawdopodobnie błędne; zakres wysokości: 0–700 m n.p.m.	DC: 5–7,7 cm DO: 6–8,1 cm MC: 8–18,5 g	NE

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Uwagi

↑ Młodszy homonim Opossum Perry, 1810.
↑ Wariant pisowni Acrobates A.G. Desmarest, 1818.
↑ Niepoprawna późniejsza pisownia Acrobates A.G. Desmarest, 1818.
↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 A.G. Desmarest: Petauriste, Petaurus et Didelphys, Shaw; Phalangista, Geoffr., Cuv., Illig.. W: Nouveau dictionnaire d’histoire naturelle, appliquée aux arts, à l’agriculture, à l’économie rurale et domestique, à la médecine, etc.. Wyd. Nouv. éd. presqu’ entièrement refondue et considérablement angmentée. T. 25. Paris: Chez Deterville, 1818, s. 405. (fr.).
↑ G. Perry: Arcana, or, The museum of natural history: containing the most recent discovered objects: embellished with coloured plates, and corresponding descriptions: with extracts relating to animals, and remarks of celebrated travellers; combining a general survey of nature. London: Printed by George Smeeton for James Stratford, 1811, s. ryc. (32) i tekst. (ang.).
↑ A.G. Desmarest: Mammalogie, ou, Description des espèces de mammifères. Cz. 1. Paris: Chez Mme. Veuve Agasse, imprimeur-libraire, 1820, s. 270, seria: Encyclopédie méthodique. (fr.).
↑ Anonim: Marsupalia. or Marsupiata. W: Penny Cyclopaedia of the Society for the Diffusion of Useful Knowledge. Cz. 14. London: Charles Knight, 1839, s. 454. (ang.).
↑ C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Breslau: A. Schulz, 1841, s. 85. (niem.).
1 2 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 14. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 5 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 90. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
1 2 3 4 5 K. Aplin: Family Acrobatidae (Feather-tailed Gliders and Feather-tailed Possum). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 590–591. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.).
1 2 D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Acrobates. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-10-26].
1 2 3 4 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books (A. Monadjem (przedmowa) & C.J. Burgin (wstęp)): All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 61. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ oposssum. Online Etymology Dictionary. [dostęp 2022-12-05]. (ang.).
↑ Palmer 1904 ↓, s. 75.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 172.
↑ ptenoedus, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2021-12-27] (ang.).
↑ S.M. Jackson & C.P. Groves: Taxonomy of Australian Mammals. Clayton South: CSIRO Publishing, 2015, s. 22, 122. ISBN 978-1-486-30012-9. (ang.).
↑ C.J. Burgin, J.S. Zijlstra, M.A. Becker, H. Handika, J.M. Alston, J. Widness, S. Liphardt, D.G. Huckaby & N.S. Upham: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-06-16]. (ang.).
↑ Taxonomy: Acrobates – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-09-12]. (ang.).

Bibliografia

T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).

[2] Młodszy homonim Opossum Perry, 1810.

[4] Wariant pisowni Acrobates A.G. Desmarest, 1818.

[6] Niepoprawna późniejsza pisownia Acrobates A.G. Desmarest, 1818.

[20] DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Desmarest-1] 1 2 A.G. Desmarest: Petauriste, Petaurus et Didelphys, Shaw; Phalangista, Geoffr., Cuv., Illig.. W: Nouveau dictionnaire d’histoire naturelle, appliquée aux arts, à l’agriculture, à l’économie rurale et domestique, à la médecine, etc.. Wyd. Nouv. éd. presqu’ entièrement refondue et considérablement angmentée. T. 25. Paris: Chez Deterville, 1818, s. 405. (fr.).

[per-3] G. Perry: Arcana, or, The museum of natural history: containing the most recent discovered objects: embellished with coloured plates, and corresponding descriptions: with extracts relating to animals, and remarks of celebrated travellers; combining a general survey of nature. London: Printed by George Smeeton for James Stratford, 1811, s. ryc. (32) i tekst. (ang.).

[des-5] A.G. Desmarest: Mammalogie, ou, Description des espèces de mammifères. Cz. 1. Paris: Chez Mme. Veuve Agasse, imprimeur-libraire, 1820, s. 270, seria: Encyclopédie méthodique. (fr.).

[ano-7] Anonim: Marsupalia. or Marsupiata. W: Penny Cyclopaedia of the Society for the Diffusion of Useful Knowledge. Cz. 14. London: Charles Knight, 1839, s. 454. (ang.).

[Gloger-8] C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Breslau: A. Schulz, 1841, s. 85. (niem.).

[Cichocki&inni-9] 1 2 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 14. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-10] 1 2 3 4 5 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 90. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[Aplin-11] 1 2 3 4 5 K. Aplin: Family Acrobatidae (Feather-tailed Gliders and Feather-tailed Possum). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 590–591. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.).

[Wilson&Reeder-12] 1 2 D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Acrobates. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-10-26].

[amw-13] 1 2 3 4 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books (A. Monadjem (przedmowa) & C.J. Burgin (wstęp)): All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 61. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[ety-14] sssum. Online Etymology Dictionary. [dostęp 2022-12-05]. (ang.).

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/item/88553#page/83/mode/1up_75]-15] Palmer 1904 ↓, s. 75.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/item/88553#page/180/mode/1up_172]-16] Palmer 1904 ↓, s. 172.

[Jobling-17] ptenoedus, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2021-12-27] (ang.).

[jac&gro-18] S.M. Jackson & C.P. Groves: Taxonomy of Australian Mammals. Clayton South: CSIRO Publishing, 2015, s. 22, 122. ISBN 978-1-486-30012-9. (ang.).

[mdd-19] C.J. Burgin, J.S. Zijlstra, M.A. Becker, H. Handika, J.M. Alston, J. Widness, S. Liphardt, D.G. Huckaby & N.S. Upham: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-06-16]. (ang.).

[21] Taxonomy: Acrobates – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-09-12]. (ang.).