Aksis

Aksis
Axis
C.H. Smith, 1827
Ilustracja
Grupa aksisów czytal (A. axis) w Zoo w Barcelonie
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

parzystokopytne

Podrząd

przeżuwacze

Infrarząd

Pecora

Nadrodzina

Cervoidea

Rodzina

jeleniowate

Podrodzina

jelenie

Plemię

Cervini

Rodzaj

aksis

Typ nomenklatoryczny

Cervus axis Erxleben, 1777

Synonimy
Podrodzaje i gatunki

2 podrodzaje i 12 gatunków (w tym 8 wymarłych) – zobacz opis w tekście

Aksis (Axis) – rodzaj ssaków z podrodziny jeleni (Cervinae) w obrębie rodziny jeleniowatych (Cervidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w południowej i południowo-wschodniej Azji.

Morfologia

Długość ciała 130–155 cm, długość ogona 17–30 cm, wysokość w kłębie 55–95 cm; długość poroża u samców 20–110 cm; masa ciała 35–110 kg.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1827 roku angielski przyrodnik Charles Hamilton Smith w rozdziale zatytułowanym Zestawienie gatunków z klasy ssaków w publikacji pod redakcją Edwarda Griffitha o tytule Królestwo zwierząt: uporządkowane zgodnie z jego organizacją. Gatunkiem typowym jest (absolutna tautonimia) aksis czytal (A. axis).

Etymologia

  • Axis: epitet gatunkowy Cervus axis Erxleben, 1777; łac. axis ‘nieznany ssak’ z Indii wspomniany przez Pliniusza Starszego.
  • Hyelaphus: gr. ὑς hus, ὑος huos ‘świnia, wieprz’; ελαφος elaphos ‘jeleń’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Cervus porcinus E.A.W. von Zimmrmann, 1780.
  • Cervavus: rodzaj Cervus Linnaeus, 1758 (jeleń); łac. avus ‘dziadek’. Gatunek typowy: Schlosser wymienił trzy gatunki – †Palaeomeryx oweni Koken, 1885, †Cervavus rütimeyeri Schlosser, 1903 i †Cervavus speciosus Schlosser, 1903 – z których gatunkiem typowym jest †Palaeomeryx oweni Koken, 1885.

Podział systematyczny

Axis pojawił się na terenie obecnej Chińskiej Republiki Ludowej pod koniec miocenu. Monofiletyczność Axis była wielokrotnie kwestionowana, ale najnowsze analizy filogenetyczne ją potwierdzają. Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki:

Podrodzaj Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiary Status
IUCN
Axis
C.H. Smith, 1827
Axis axis (Erxleben, 1777) aksis czytal gatunek monotypowy Indie, południowy Nepal, południowy Bhutan, Bangladesz i Sri Lanka; introdukowany na Andamany, do Nowej Gwinei, Australii, wschodniej Europy, Armenii, Stanów Zjednoczonych, Brazylii, Urugwaju i Argentyny; zakres wysokości: 0–1100 m n.p.m. DC: 140–155 cm
DO: 25–30 cm
MC: 45–110 kg
 LC 
Hyelaphus
Sundevall, 1846
Axis porcinus (A.E.W. von Zimmermann, 1780) aksis bengalski 2 podgatunki Pakistan, północne Indie, Nepal, Bhutan, Bangladesz, Mjanma, środkowa Chińska Republika Ludowa (Junnan) oraz reintrodukowany w Tajlandii; introdukowany do Sri Lanki, Australii i Południowej Afryki DC: 130–150 cm
DO: 17–21 cm
MC: 30–95 kg
 EN 
Axis kuhlii (Temminck, 1836) aksis baweański gatunek monotypowy endemit Indonezji: wyspa Bawean DC: 130–140 cm
DO: 17–20 cm
MC: 40–60 kg
 CR 
Axis calamianensis (Heude, 1888) aksis kalamiański gatunek monotypowy endemit Filipin: Calamian (Busuanga, Calauit, Culian, Marily i Dimaquiat) DC: około 130 cm
DO: około 20 cm
MC: 35–50 kg
 EN 

Kategorie IUCN:  LC  – gatunek najmniejszej troski,  EN  – gatunek zagrożony,  CR  – gatunek krytycznie zagrożony.

Opisano również gatunki wymarłe występujące w Azji: