| β¹ Cygni | |||||||||||||||||||||
Składniki rozdzielone przez niewielki teleskop | |||||||||||||||||||||
| Dane obserwacyjne (J2000) | |||||||||||||||||||||
| Gwiazdozbiór | |||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Rektascensja |
19h 30m 43,281s | ||||||||||||||||||||
| Deklinacja |
+27° 57′ 34,85″ | ||||||||||||||||||||
| Paralaksa (π) |
0,00751 ± 0,00033″ | ||||||||||||||||||||
| Odległość | |||||||||||||||||||||
| Wielkość obserwowana |
3,05m | ||||||||||||||||||||
| Ruch własny (RA) |
−7,17 ± 0,25 mas/rok | ||||||||||||||||||||
| Ruch własny (DEC) |
−6,15 ± 0,33 mas/rok | ||||||||||||||||||||
| Prędkość radialna |
−24,07 ± 0,12 km/s | ||||||||||||||||||||
| Charakterystyka fizyczna | |||||||||||||||||||||
| Rodzaj gwiazdy |
Aa: jasny olbrzym | ||||||||||||||||||||
| Typ widmowy |
Aa: K3 II | ||||||||||||||||||||
| Masa |
Aa: 5 M☉ | ||||||||||||||||||||
| Promień |
Aa: 50 R☉ | ||||||||||||||||||||
| Metaliczność [Fe/H] |
−0,08 | ||||||||||||||||||||
| Wielkość absolutna |
−2,57m | ||||||||||||||||||||
| Jasność |
Aa: 950 L☉ | ||||||||||||||||||||
| Temperatura |
Aa: 4400 K | ||||||||||||||||||||
| Charakterystyka orbitalna | |||||||||||||||||||||
| Krąży wokół | |||||||||||||||||||||
| Półoś wielka |
6833 pc | ||||||||||||||||||||
| Mimośród |
0,0741 | ||||||||||||||||||||
| Alternatywne oznaczenia | |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
Położenie gwiazdy w gwiazdozbiorze Łabędzia | |||||||||||||||||||||
| β² Cyg | |||||||||||||||||
| Dane obserwacyjne (J2000) | |||||||||||||||||
| Gwiazdozbiór |
Łabędź | ||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Rektascensja |
19h 30m 45,396s | ||||||||||||||||
| Deklinacja |
+27° 57′ 54,97″ | ||||||||||||||||
| Paralaksa (π) |
0,00838 ± 0,00017″ | ||||||||||||||||
| Odległość |
389,3 ± 8,0 ly | ||||||||||||||||
| Wielkość obserwowana |
5,12m | ||||||||||||||||
| Ruch własny (RA) |
−0,953 ± 0,028 mas/rok | ||||||||||||||||
| Ruch własny (DEC) |
−1,624 ± 0,040 mas/rok | ||||||||||||||||
| Prędkość radialna |
−18,8 ± 2,2 km/s | ||||||||||||||||
| Charakterystyka fizyczna | |||||||||||||||||
| Rodzaj gwiazdy |
gwiazda ciągu głównego | ||||||||||||||||
| Typ widmowy |
B8 Ve | ||||||||||||||||
| Masa |
3,3 M☉ | ||||||||||||||||
| Wielkość absolutna |
−0,32m | ||||||||||||||||
| Jasność |
190 L☉ | ||||||||||||||||
| Okres obrotu |
<0,6 d | ||||||||||||||||
| Prędkość obrotu |
≥250 km/s | ||||||||||||||||
| Temperatura |
12 100 K | ||||||||||||||||
| Charakterystyka orbitalna | |||||||||||||||||
| Krąży wokół |
Centrum Galaktyki | ||||||||||||||||
| Półoś wielka |
7135 pc | ||||||||||||||||
| Mimośród |
0,0327 | ||||||||||||||||
| Alternatywne oznaczenia | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
Albireo (Beta Cygni, β Cyg) – gwiazda podwójna w gwiazdozbiorze Łabędzia.
Nazwa własna gwiazdy, Albireo, nie jest pochodzenia arabskiego i powstała na skutek szeregu omyłek tłumaczy. Klaudiusz Ptolemeusz w dziele Almagest zapisał nazwę gwiazdozbioru jako stgr. Ὄρνις ornis („ptak”), którą to nazwę Arabowie przepisali na swój alfabet jako urnis. W średniowieczu łaciński tłumacz Almagestu nie rozpoznał greckiego słowa i przełożył arabski zapis na alfabet łaciński, co w różnych rękopisach Almagestu przybrało formy eurisim, eirisun, eirism i tym podobne. W 1515 roku jeden z tłumaczy zapisał komentarz, w którym próbował wywieść pochodzenie tego słowa od nazwy pewnego zioła (eirisim... ab ireo). Ostatnie dwa słowa zostały zapisane linijkę niżej, gdzie zaczyna się opis gwiazd konstelacji, a pierwszą opisaną gwiazdą jest Beta Cygni. Fraza została uznana za zdeformowaną przez tłumaczy nazwę gwiazdy i „poprawiona” tak, by przypominała arabskie słowo. W ten sposób we wczesnej nowożytności powstała nazwa Albireo. Międzynarodowa Unia Astronomiczna w 2016 roku formalnie zatwierdziła tę nazwę dla określenia tej gwiazdy (ściślej: najjaśniejszego składnika Beta Cygni Aa).
Arabowie w rzeczywistości określali tę gwiazdę nazwą nawiązującą do jej położenia w gwiazdozbiorze, منقار الدجاجة minḣār al-dajājah, co oznacza „dziób kury” (gdyż widzieli tego ptaka w miejscu współczesnego Łabędzia).
Jest to piąta co do jasności gwiazda w gwiazdozbiorze, wskazuje w nim „dziób” Łabędzia. Należy do najatrakcyjniejszych dla amatorów astronomii gwiazd nieba, gdyż wystarczy mały teleskop optyczny, aby rozdzielić jej dwa bardzo różniące się barwą składniki. Są one opisywane jako „topazowo żółty” (jaśniejszy) i „szafirowo niebieski” (słabszy). Na niebie dzieli je 34,6 sekundy kątowej (pomiar z 2017 roku).
Pomiary odległości do gwiazd Beta Cygni A i B dają dość rozbieżne odległości. Jaśniejsza Beta Cygni A jest, według pomiarów sondy Hipparcos, odległa o około 430 lat świetlnych od Słońca (z niepewnością 4,4%), natomiast składnik Beta Cygni B, dla którego są dostępne nowsze pomiary sondy Gaia, jest oddalony o ok. 390 lat świetlnych (z niepewnością 2,1%). Jest wątpliwe, czy są one związane grawitacyjnie; gdyby były, to musiałyby obiegać wspólny środek masy w czasie co najmniej 75 tysięcy lat.
Gwiazdom Beta Cygni A i B towarzyszy na niebie wiele słabszych sąsiadek.
Jaśniejszy składnik Beta Cygni A ma obserwowaną wielkość gwiazdową 3,05m, a jego wielkość absolutna to −2,57m. Jest to jasny olbrzym, należący do typu widmowego K3 lub K2. Jego temperatura to około 4400 K, świeci on 950 razy jaśniej niż Słońce Masa tej gwiazdy to około 5 mas Słońca, a promień jest około 50 razy większy niż promień Słońca.
Gwiazda ma co najmniej jedną bliską towarzyszkę, gwiazdę ciągu głównego reprezentującą typ widmowy B9 lub B9,5. Składnik opisany jako Beta Cygni Ac ma wielkość 5,5m, temperaturę 11 000 K, jasność 100 razy większą od Słońca i jest od niego 3,2 raza masywniejszy. Te dwie gwiazdy obiegają wspólny środek masy po mocno wydłużonej orbicie w ciągu prawie 100 lat, w średniej odległości ok. 40 au.
Błękitny składnik Beta Cygni B ma wielkość gwiazdową 5,1m i jest gwiazdą ciągu głównego należącą do typu widmowego B8. Jej temperatura to ok. 12 100 K, jest ona 190 razy jaśniejsza od Słońca. Masa tej gwiazdy to 3,3 masy Słońca. Gwiazda ta bardzo szybko obraca się wokół osi, w ciągu 0,6 doby wykonując pełny obrót. Z obrotem wiąże się istnienie wokół niej dysku gazowego, z którego pochodzą linie emisyjne widoczne w widmie tej gwiazdy. Obserwacje z użyciem optyki adaptatywnej ujawniły bliską towarzyszkę tej gwiazdy. Przy założeniu że jest ona gwiazdą ciągu głównego, jest to żółty karzeł należący do typu G2–G5.