Aleksander Janowski

Aleksander Janowski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

2 października 1866
Warszawa

Data i miejsce śmierci

14 października 1944
Komorów

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Wawrzyn Akademicki Srebrny Wawrzyn Akademicki
Tablica upamiętniająca Aleksandra Janowskiego przy wejściu do Zespołu Szkół im. inż. Stanisława Wysockiego (d. „Kolejówka”) przy ul. Szczęśliwickiej 56 w Warszawie
Tablica poświęcona Aleksandrowi Janowskiemu, znajdująca się na ścianie dawnego schroniska PTTK w Świętej Katarzynie
Grób Aleksandra Janowskiego na cmentarzu Powązkowskim

Aleksander Ludwik Janowski (ur. 2 października 1866 w Warszawie, zm. 14 października 1944 w Komorowie) – polski podróżnik, pionier krajoznawstwa, autor przewodnika Wycieczki po kraju (1900–1903), pedagog, współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (1906), urzędnik państwowy.

Życiorys

Absolwent Szkoły Technicznej Kolejowej Towarzystwa Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej przy ul. Chmielnej 88/90 w Warszawie.

Był jednym ze współzałożycieli Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego i prezesem towarzystwa w latach 1922–1929. Zajmował się badaniami polskiej emigracji w Stanach Zjednoczonych, Ameryce Południowej i na Syberii. W latach 1900–1903 opublikował czterotomowy ilustrowany przewodnik po Królestwie Polskim zatytułowany „Wycieczki po kraju”. Był jednym z czołowych publicystów „Ziemi“ − organu prasowego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został urzędnikiem Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego na stanowisku kierownika referatu oświaty pozaszkolnej, a później naczelnika Wydziału Oświaty Pozaszkolnej.

Zmarł po upadku powstania warszawskiego w Komorowie, a 18 października 1947 roku po ekshumacji został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (aleja zasłużonych-1-52,53).

Ordery i odznaczenia

Upamiętnienie

W Kielcach, Łodzi, Sosnowcu i Warszawie znajdują się ulice nazwane jego imieniem.

W Kampinoskim Parku Narodowym jego imieniem nazwano żółty południkowy szlak z Leoncina do Leszna.

PTTK przyznaje od 2016 roku Odznakę Honorową im. Aleksandra Janowskiego „Za zasługi dla krajoznawstwa” „za co najmniej 20-letnie wszechstronne zasługi w społecznym propagowaniu i popularyzowaniu idei krajoznawstwa”.

Trzy tezy krajoznawstwa

Swoje przemyślenia o krajoznawstwie podsumował w trzech tezach:

Wybrane publikacje

Przypisy

  1. ↑ Zbigniew Korzybski: Technikum Kolejowe Ministerstwa Komunikacji im. Jana Rabanowskiego w Warszawie, [w:] Dzieje Woli. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 201.
  2. ↑ A. Bołdyrew, M.M. Krakowiak, Janowski Aleksander (1866–1944) [w:] Działaczki i działacze oświatowi w Królestwie Polskim u progu niepodległości: słownik biograficzny. T. 1: A – K, Aneta Bołdyrew, Agnieszka Wałęga (red.), Wydanie I, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2023, s. 329–331, ISBN 978-83-8331-334-4 [dostęp 2025-09-29] (pol.).
  3. ↑ Pogrzeb twórcy polskiego krajoznawstwa Dziennik Polski 1947 nr 286 z 19 października s. 6.
  4. ↑ Cmentarz Stare Powązki: ALEKSANDER JANOWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-02-15].
  5. ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 18.
  6. ↑ Monitor Polski Nr 100 z 2 maja 1923, s. 7 [online], polona.pl [dostęp 2025-04-26] (pol.).
  7. ↑ M.P. z 1938 r. Nr 258, poz. 606 (ISAP) „za zasługi dla dobra polskiej kultury w ogóle”.
  8. ↑ M.P. z 1936 r. Nr 261, poz. 461 (ISAP) „za szerzenie zamiłowania do literatury polskiej”.
  9. ↑ Odznaka Honorowa im. Aleksandra Janowskiego „Za zasługi dla krajoznawstwa” [online], www.msw-pttk.org.pl [dostęp 2025-10-02].
  10. ↑ Testament krajoznawczy Aleksandra Janowskiego (w stulecie urodzin), [w:] Władysław Szafer, Z teki przyrodnika, wyd. I, t. II, Warszawa: PW „Wiedza Powszechna”, 1967.

Bibliografia

Linki zewnętrzne