Aleksandr Samsonow
 Gen. Samsonow | |
 generał kawalerii | |
| Pełne imię i nazwisko |
Aleksandr Wasiljewicz Samsonow |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia | |
| Data i miejsce śmierci | |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1877–1914 |
| Siły zbrojne | |
| Stanowiska |
szef sztabu Warszawskiego Okręgu Wojskowego, generał-gubernator turkiestański, d-ca 2 Armii |
| Główne wojny i bitwy |
X wojna rosyjsko-turecka; |
| Odznaczenia | |
      | |
Aleksandr Wasiljewicz Samsonow (ur. 2 listopada?/14 listopada 1859, zm. 17?/30 sierpnia 1914) – generał rosyjski, dowódca wojskowy w czasie I wojny światowej.
Życiorys
Pochodził z dworiaństwa guberni jekaterynosławskiej. Po ukończeniu kijowskiego Korpusu Kadetów (1875) i petersburskiej Nikołajewskiej Szkoły Kawalerii (1877), mając 18 lat wziął udział w wojnie rosyjsko-tureckiej (1877–1878) jako kornet 12 Achtyrskiego Pułku Huzarów. Po wojnie kontynuował edukację wojskową w Nikołajewskiej Akademii Sztabu Generalnego w Petersburgu.
Był starszym adiutantem sztabu 20 Dywizji Piechoty (od 1884), a następnie Kaukaskiej Dywizji Grenadierów (1885–1889). W latach 1887–1888 dowodził szwadronu 24 Pułkiem Huzarów. W 1889 r. był oficerem Głównego Zarządu Wojsk Kozackich, a od 11 marca 1890 r. - sztabsoficerem do spraw przydziałów przy sztabie Warszawskiego Okręgu Wojskowego (od 1 kwietnia 1890 r. w stopniu pułkownika). Od 1 lutego 1893 r. pełnił funkcję oficera sztabowego do zadań specjalnych dowódcy WOW. W latach 1896–1904 był komendantem Jelizawietgradzkiej Szkoły Kawalerii.
Uczestniczył w wojnie rosyjsko-japońskiej w latach 1904–1905 w stopniu generała majora, dowodząc Ussuryjską Brygadą Kawalerii, a następnie Syberyjską Dywizją Kozacką, z którą uczestniczył w bitwach nad Sha He, pod Sandepu. Zyskał wtedy reputację energicznego i dzielnego dowódcy. Byli jednak obserwatorzy, którzy wątpili w jego umiejętności strategiczne. Po bitwie pod Mukdenem w roku 1905 oskarżył generała Paula von Rennenkampfa o zaniechanie udzielenia mu pomocy w czasie walki. Między dowódcami doszło rzekomo do rękoczynów. Za zasługi bojowe Samsonow został kilkukrotnie odznaczony i otrzymał stopień generała porucznika. Po wojnie rosyjsko-japońskiej Samsonow został szefem sztabu Warszawskiego Okręgu Wojskowego (1905–1907), atamanem nakaźnym Wojska Dońskiego (1907–1909), a później generał-gubernatorem turkiestańskim, atamanem Kozackiego Wojska Siedmiorzecza i dowódcą Turkiestańskiego Okręgu Wojskowego (od 1909). W 1910 r. został mianowany generałem kawalerii.
Na początku I wojny światowej Samsonow został dowódcą rosyjskiej 2 Armii atakującej Prusy Wschodnie. Realizując zamiar połączenia z wojskami generała Rennenkampfa, wojska Samsonowa przemieszczały się powoli w stronę południowo-zachodniej części Prus Wschodnich. Brak dobrej komunikacji, a przede wszystkim niechęć obu generałów do siebie (zarzucali sobie nawzajem niekompetencję i żywili urazy jeszcze z wojny rosyjsko-japońskiej), uniemożliwiły jednak koordynację i zniweczyły ten plan.
Wojska niemieckie, dowodzone przez przybyłych do Prus Wschodnich gen. Paula von Hindenburga i gen. Ericha Ludendorffa, związały walką siły Samsonowa. W ciągu sześciu dni walk od 22 sierpnia 1914 Rosjanie odnieśli kilka sukcesów dzięki przewadze liczebnej, jednak 29 sierpnia Niemcom udało się otoczyć siły Samsonowa w bitwie pod Tannenbergiem. Generał Samsonow próbował co prawda wyrwać się z kotła, lecz powiodło się to jedynie nieznacznej części (ok. 10 tys.) pierwotnie 150-tysięcznej armii.
W trakcie odwrotu generał Samsonow zginął. Według najpowszechniejszej wersji został porzucony przez własnych oficerów sztabowych w pobliżu leśniczówki Karolinka pod Wielbarkiem w nocy z 29 na 30 sierpnia 1914 roku i popełnił samobójstwo. Wycofujący się dalej oficerowie usłyszeli strzał, ale nie odnaleźli zwłok. Według innej wersji generał został zabity przez pocisk artyleryjski. Ciało Samsonowa zostało odnalezione przez Niemców i pogrzebane pod Wielbarkiem. Lokalne władze niemieckie upamiętniły miejsce pochówku o współrzędnych 53°21′59,414″N 20°51′48,430″E/53,366504 20,863453 istniejącym do dnia dzisiejszego obeliskiem. Dzięki pomocy Międzynarodowego Czerwonego Krzyża w 1915 żona generała przeprowadziła ekshumację.
Samsonow był odznaczony Orderem Świętego Aleksandra Newskiego, Orderem Orła Białego, Orderem Świętego Jerzego IV klasy, Orderem Świętego Włodzimierza II, III i IV klasy, Orderem Świętej Anny wszystkich czterech klas, Orderem Świętego Stanisława I, II i III klasy.
Przypisy
- 1 2 3 Самсонов Александр Васильевич (02.11.1859 - 17.08.1914), [w:] Россия в Первой мировой войне [online], vvmirv.shpl.ru [dostęp 2025-03-14] (ros.).
- 1 2 3 Родился генерал от кавалерии Александр Васильевич Самсонов, Президентская библиотека имени Б.Н. Ельцина [dostęp 2025-03-14] (ros.).
- 1 2 3 4 5 Самсонов Александр Васильевич, [w:] Русская армия в Первой мировой войне [online], grwar.ru [dostęp 2025-03-14] (ros.).
- ↑ Mike Bennighof, August 1914: When Lies Become History, Avalanche Press, 2023 [dostęp 2025-03-14] (ang.).
- ↑ Sławomir Ambroziak, Wina generałów, „Kurek Mazurski”, 17 września 2008 [dostęp 2025-03-14].
- ↑ Sławomir Ambroziak, Tajemnica generała Samsonowa. Dramat w lasach Nidzicy, Wielbarka i Szczytna, Mazurskie Stowarzyszenie Regionalne, Szczytno 2021, s. 237-361
- ↑ Witold Olbryś. Pomnik generała Samsonowa. Kurek Mazurski, 02.10.2024. dostęp 2026-10-25
- ↑ Barbara Wertheim Tuchman, Sierpniowe salwy, Maria Janina Michejda (tłum.), Andrzej Michejda (tłum.), Franciszek Ryszka, Warszawa: Bellona, 1995, s. 373-374, ISBN 83-11-08362-2, ISBN 83-07-02440-4, OCLC 750717206.
- ↑ E. Kułakowska, "Błędy przy pomniku", w: "Kurek Mazurski", nr 33, 20.08.2014 r., s. 16-17.
- ↑ S. Ambroziak, "Powrót na Ukrainę", w: Kurek Mazurski, nr 35, 03.09.2014 r., s. 18-19.
Linki zewnętrzne
- Самсонов Александр Васильевич. [w:] Офицеры русской императорской армии [on-line]. ria1914.info. [dostęp 2025-03-14]. (ros.).