Sztab

Sztab amerykańskiego 112 Pułku Kawalerii, 1944 r.

Sztab – główny organ dowodzenia występujący w oddziałach i związkach wszystkich rodzajów sił zbrojnych oraz na szczeblu centralnym. Na czele sztabu stoi szef sztabu podlegający bezpośrednio dowódcy. W okresie pokoju głównym zadaniem sztabu jest organizowanie szkolenia wojsk i zapewnienie im warunków utrzymania wysokiego stopnia gotowości bojowej.

Potocznie słowo „sztab” funkcjonuje także jako określenie miejsca, gdzie podejmuje się decyzje, np. Sztab WOŚP bądź „sztab wyborczy”, mylony często z komitetem wyborczym.

Przeznaczenie i zadania

Sztab przeznaczony jest do zapewnienia dowódcy doradztwa i pomocy oraz zapewnienia wsparcia podległym dowódcom. Sztab nie posiada władzy sam z siebie; czerpie władzę od dowódcy i sprawuje ją w jego imieniu.

Zadaniem sztabu jest przede wszystkim sprawowanie kontroli poprzez spełnianie jej dwóch głównych funkcji: koordynowania i monitorowania. Zastosowane elementy dowodzenia i koordynacji nie mogą ograniczać swobody działania podległych dowódców. Poprzez koordynowanie rozumieć należy wsparcie dowódcy przez sztab w postaci gromadzenia, przetwarzania i przedstawiania informacji w sposób, który pomaga mu wybrać właściwy wariant działania. W związku z tym sztab odpowiedzialny jest za szczegółowe przygotowanie i doprowadzenie do wykonawców elementów dowodzenia i koordynacji działań, które zwykle zawiera się w rozkazach. W ramach drugiej i pokrywającej się (z koordynowaniem) funkcji monitorowania, sztab stwarza warunki niezbędne do terminowego podejmowania decyzji

Organizacja sztabu

Koncepcja francuska

Koncepcja francuska wzorowana na armii Napoleona przewidywała, że sztab jest wyłącznie organem wykonawczym, niemającym żadnych uprawnień do podejmowania decyzji i całkowicie uzależnionym od woli dowódcy.

Francuski sztab wojskowy w 1900

Po przegranej w 1871 roku wojnie francusko-pruskiej francuscy teoretycy wojskowości doszli do wniosku, że jedną z przyczyn klęski była zła organizacja sztabów. Wrócili zatem do opracowań Louisa Alexandre Berthiera, Antoine-Henri Jominia czy Paula Thiébaulta, którzy stworzyli podstawy nauki sztabowej.

W 1900 roku w armii francuskiej wprowadzono do użytku regulamin służby sztabów. W myśl jego postanowień szef sztabu odpowiadał za kierowanie wszystkimi dziedzinami pracy sztabu. Struktura wewnętrzna sztabu składała się z trzech oddziałów (biur):

Struktury sztabowe w amerykańskich siłach zbrojnych

Do chwili przystąpienia USA do I wojny światowej struktury organów dowodzenia w Siłach Zbrojnych USA były dalekie od doskonałości. Konieczność zorganizowania sztabów mogących sprostać wymaganiom współczesnej wojny widział dowódca Amerykańskiego Korpusu Ekspedycyjnego generał John Pershing. w swojej pracy kierował się doświadczeniami armii francuskiej i częściowo brytyjskiej. W konsekwencji wspomnianych powyżej zdarzeń sztab Amerykańskiego Korpusu Ekspedycyjnego oraz sztaby poszczególnych armii przyjęły strukturę obejmującą pięć wydziałów oznaczonych literą G. Były to:

Koncepcja niemiecka

Koncepcja niemiecka (wzorowana na modelu sztabu pruskiego) – sztab spełnia zasadniczą rolę w dowodzeniu i jest głównym organizatorem działań wojsk, a szef sztabu jest równorzędnym partnerem dowódcy, współodpowiedzialnym za dowodzenie.

Jednostki wojskowe w strukturach NATO

Sztab wojskowy posiada w swojej organizacji wyspecjalizowane komórki. Oznaczone są one w zależności od szczebla organizacyjnego i rodzaju sił zbrojnych literami J, G, S, N, A oraz cyframi 1 – 9 oznaczającymi zakres kompetencji. Grupę główną sztabu tworzą komórki oznaczone literami S do szczebla brygady lub G od szczebla dywizji wzwyż. Odstępstwem od zasady jest Bundeswehra, gdzie na szczeblu brygady obok komórek oznaczonych literami S, występują komórki G. Przyporządkowanie poszczególnym komórkom odpowiednich liter uzależnione jest od wojskowego wykształcenia oficerów będących ich szefami. W przypadku, gdy komórką kieruje oficer dyplomowany komórka przybiera nazwę G. W wojskach lądowych armii Stanów Zjednoczonych oznaczenia G poszczególnych komórek funkcjonalnych używa się, gdy na czele dowództwa stoi generał, natomiast S gdy jest nim pułkownik lub oficer niższej rangi.

Do oznaczenia komórek sztabu w Dowództwach Sił Połączonych stosuje się literę J, a w przypadku Dowództw Wielonarodowych Sił Połączonych CJ. Sztab Generalny Wojska Polskiego używa litery P do określania swych części składowych.

Jednostki Wojska Polskiego II RP (rok 1927)

W skład sztabu wchodzili:

Większe sztaby zorganizowane były w oddziały. Rozdział kompetencji był na ogół następujący:

Oddział I – organizacja

Oddział II – informacje i wywiad

Oddział III – operacje i wyszkolenie

Oddział IV – zaopatrzenie i transporty

W mniejszych sztabach oficerowie nie byli zorganizowani w oddziały. Pracowali w ścisłym kontakcie ze sobą według ustaleń szefa sztabu.

W sztabie dywizji wszystkie agendy ujmowano zazwyczaj w dwie grupy:

Uwagi

  1. ↑ general staff
  2. ↑ Pisarze, kreślarze, gońcy itp.
  3. ↑ Stan bojowy, żywnościowy; wykaz strat.
  4. ↑ Jednostki walczące, organa obserwacji ziemnej, organa obserwacji powietrznej, organa podsłuchowe, radiogoniometria itp.

Przypisy

  1. ↑ Laprus (red.) 1979 ↓, s. 435.
  2. ↑ Huzarski (red.) i Wołejszo (red.) 2014 ↓, s. 61.
  3. ↑ Wołejszo (red.) 2013 ↓, s. 145.
  4. ↑ Kręcikij i Lewandowski 2015 ↓, s. 50.
  5. ↑ Kręcikij i Lewandowski 2015 ↓, s. 54-55.
  6. ↑ Wołejszo (red.) 2013 ↓, s. 136.
  7. 1 2 3 Podręcznik służby sztabów ↓, s. 6-8.

Bibliografia