Alexandromys

	Alexandromys
	Ognev, 1914
	; Nornik północny (A. oeconomus)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Rząd	gryzonie
Podrząd	Supramyomorpha
Infrarząd	myszokształtne
Nadrodzina	myszowe
Rodzina	chomikowate
Podrodzina	karczowniki
Plemię	Arvicolini
Rodzaj	Alexandromys
	Typ nomenklatoryczny
	Microtus pelliceus O. Thomas, 1911 (= Microtus fortis Büchner, 1889)
Synonimy
	Pallasiinus Kretzoi, 1964; Suranomys Chaline, 1972; Oecomicrotus Rabeder, 1981; Yushanomys Kryštufek & Shenbrot, 2022;
	Pallasiinus Kretzoi, 1964; Suranomys Chaline, 1972; Oecomicrotus Rabeder, 1981; Yushanomys Kryštufek & Shenbrot, 2022;
Podrodzaje i gatunki
	4 podrodzaje (w tym 1 incertae sedis) i 19 gatunków (w tym 6 wymarłych) – zobacz opis w tekście
	4 podrodzaje (w tym 1 incertae sedis) i 19 gatunków (w tym 6 wymarłych) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies

Alexandromys – rodzaj ssaków z podrodziny karczowników (Arvicolinae) w obrębie rodziny chomikowatych (Cricetidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Eurazji i Ameryce Północnej.

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 79–176 mm, długość ogona 21–98 mm, długość ucha 7–21 mm, długość tylnej stopy 12–26 mm; masa ciała 13–149 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1914 roku rosyjski przyrodnik Siergiej Ogniow w artykule poświęconym ssakom z dolnego biegu rzeki Tuman, opublikowanym w czasopiśmie Dniewnik zoołogiczeskogo otdielenija Impieratorskogo Obszczestwa lubitielej jestiestwoznanija, antropołogii i etnografii. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) jest nornik wschodni (A. fortis).

Etymologia

Alexandromys: Alexander; gr. μυς mus, μυος muos ‘mysz’.
Pallasiinus: Peter Simon Pallas (1741–1811), niemiecki przyrodnik, podróżnik. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Mus oeconomus Pallas, 1776.
Suranomys: rzeka Suran, wschodnia Francja; gr. μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Microtus malei Hinton, 1927.
Oecomicrotus: zbitka wyrazowa nazwy gatunkowej Mus oeconomus Pallas, 1776 (nornik północny) oraz nazwy rodzajowej Microtus Schrank, 1798 (nornik). Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Mus oeconomus Pallas, 1776.
Yushanomys: pasmo Yushan, Tajwan; gr. μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Microtus kikuchii Kuroda, 1920.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki zgrupowane w kilku podrodzajach:

Podrodzaj	Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa	Podgatunki	Rozmieszczenie geograficzne	Podstawowe wymiary	Status IUCN
Alexandromys Ognev, 1914	Alexandromys fortis	(Büchner, 1889)	nornik wschodni	6 podgatunków	Rosja (Zabajkale i dorzecze rzeki Amur), północno-wschodnia Mongolia, wschodnia Chińska Republika Ludowa i Półwysep Koreański	DC: 11,5–17,5 cm DO: 3,7–7,5 cm MC: 36–117 g	LC
	Alexandromys sachalinensis	(Vasin, 1955)	nornik sachaliński	gatunek monotypowy	endemit Rosji: lasy północnej i środkowej części wyspy Sachalin	DC: 10,8–17,6 cm DO: 3,4–7,4 cm MC: 30–149 g	LC
	Alexandromys maximowiczii	(Schrenk, 1859)	nornik amurski	2 podgatunki	wschodnia Rosja (południowo-wschodnia Rosja), północna i wschodnia Mongolia oraz północno-wschodnia Chińska Republika Ludowa	DC: 11,1–15,2 cm DO: 2,8–5,7 cm MC: 25–95 g	LC
	Alexandromys mujanensis	(Orlov & Kovalskaya, 1978)	nornik buriacki	gatunek monotypowy	endemit Rosji: południowa Syberia (3 małe, odizolowane obszary północno-wschodniej Buriacji i północnego Kraju Zabajkalskiego)	DC: 11–15,8 cm DO: 3,4–5,8 cm MC: 41–97 g	DD
	Alexandromys evoronensis	(Kovalskaya & Sokolov, 1980)	nornik samotny	gatunek monotypowy	endemit Rosji: 3 małe, izolowane obszary w dorzeczu dolnego biegu rzeki Amur	DC: 112,2–15,7 cm DO: 4–6,5 cm MC: 51–91 g	DD
	Alexandromys mongolicus	(Radde, 1862)	nornik mongolski	gatunek monotypowy	południowa Syberia (na wschód od Republiki Ałtaju), północna i wschodnia Mongolia i północno-wschodnia Chińska Republika Ludowa (od Mongolii Wewnętrznej do Jilin)	DC: 8,1–12,3 cm DO: 2,1–3,9 cm MC: 13–40 g	LC
	Alexandromys alpinus	A.A. Lissovsky, Yatsentyuk, T.V. Petrova & N.I. Abramson, 2017		gatunek monotypowy	endemit Mongolii: Changaj i przyległe obszary	DC: 8,8–12,5 cm DO: 2,1–2,9 cm MC: 16–27,3 g	NE
	Alexandromys middendorffii	(Poljakov, 1881)	nornik tundrowy	3 podgatunki	endemit Rosji: tundra arktyczna i subarktyczna od północnej części gór Ural do Czukockiego Okręgu Autonomicznego	DC: 9,9–15 cm DO: 2,1–4,2 cm MC: 20–70 g	LC
	Alexandromys shantaricus	(Ognev, 1929)		gatunek monotypowy	endemit Rosji: północne i zachodnie wybrzeże Morza Ochockiego (południowy Magadan, północny i środkowy Chabarowsk oraz południowo-wschodnia Jakucja	DC: 9,5–13 cm DO: 2,8–4,4 cm MC: 17–51 g	NE
Oecomicrotus Rabeder, 1981	Alexandromys oeconomus	(Pallas, 1776)	nornik północny	25 podgatunków	północne państwo holarktyczne od Holandii i północnego Półwyspu Fennoskandzkiego na wschód do północno-zachodniej Kanady, na południe do Węgier i Tienszan	DC: 7,9–15 cm DO: 2,8–6 cm MC: 36–78 g	LC
Oecomicrotus Rabeder, 1981	Alexandromys limnophilus	(Büchner, 1889)	nornik jeziorny	2 podgatunki	zachodnia Mongolia i środkowa Chińska Republika Ludowa (Qinghai, Gansu, Ningxia, Shaanxi i Syczuan); prawdopodobnie wschodni Tybet	DC: 8,8–12 cm DO: 2,9–4,9 cm MC: 35–54 g	LC
Yushanomys Kryštufek & Shenbrot, 2022	Alexandromys kikuchii	(Kuroda, 1920)	nornik tajwański	gatunek monotypowy	endemit Tajwanu: surowe pasma górskie	DC: 10–14 cm DO: 8–9,8 cm MC: 37–43 g	LC
Incertae sedis	Alexandromys montebelli	(A. Milne-Edwards, 1872)	nornik japoński	gatunek monotypowy	endemit Japonii: Honsiu, Kiusiu, Sadoga-shima i Noto-jima	DC: 9,5–13,6 cm DO: 2,9–5 cm MC: 22–62 g	LC

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunki wymarłe z plejstocenu:

Alexandromys epiratticepoides (Kawamura, 1988) (Japonia)
Alexandromys maekawai (Tokunaga & Mori, 1939) (Korea Północna)
Alexandromys malei (Hinton, 1907) (Wielka Brytania)
Alexandromys minoeconomus (Zheng Shaohua & Cai Baoquan, 1991) (Chińska Republika Ludowa)
Alexandromys nivalinus (Hinton, 1923 (Wielka Brytania)
Alexandromys protoeconomus Rekovets, 1994 (Ukraina).

Uwagi

↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 С.И. Огпев. Млекопитающие низовья реки Туман—Гана (южная часть Приморской области). „Дневник зоологического отделения Императорского Общества любителей естествознания, антропологии и этнографии”. 2 (3), s. 109, 1914. (ros.).
1 2 M. Kretzoi. Über einige homonyme und synonyme Säugetiernamen. „Vertebrata Hungarica”. 6 (1–2), s. 136, 1964. (niem.).
1 2 J. Cheline. Les rongeurs du Pleistocène moyen et supèrieur de France. „Cahiers de Paléontologie CNRS”. 1972, s. 142, 1972. (fr.).
1 2 G. Rabeder. Die Arvicoliden (Rodentia, Mammalia) aus dem Pliozän und dem älteren Pleistozän von Niederösterreich. „Beiträge zur Paläontologie von Österreich”. 8, s. 300, 1981. (niem.).
1 2 Kryštufek i Shenbrot 2022 ↓, s. 269.
1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 356–258. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
1 2 3 4 5 U. Pardiñas, P. Myers, L. León-Paniagua, N.O. Garza, J. Cook, B. Kryštufek, R. Haslauer, R. Bradley, G. Shenbrot & J. Patton. Opisy gatunków Cricetidae: U. Pardiñas, D. Ruelas, J. Brito, L. Bradley, R. Bradley, N.O. Garza, B. Kryštufek, J. Cook, E.C. Soto, J. Salazar-Bravo, G. Shenbrot, E. Chiquito, A. Percequillo, J. Prado, R. Haslauer, J. Patton & L. León-Paniagua: Family Cricetidae (True Hamsters, Voles, Lemmings and New World Rats and Mice). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 327–331. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Subgenus Alexandromys. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-26].
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 229. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 160, OCLC 11069271 (ang.).
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-11-23]. (ang.).
↑ Kryštufek i Shenbrot 2022 ↓, s. 239–274.
↑ Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 238. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
↑ Taxonomy: Alexandromys – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-08-31]. (ang.).
1 2 3 Kryštufek i Shenbrot 2022 ↓, s. 258.
↑ Y. Kawamura. Quaternary rodent faunas in the Japanese islands (Part 1). „Memoirs of the Faculty of Science, Kyoto University, Series of Geology & Mineralogy”. 53 (1–2), s. 322, 1988. (ang.).
↑ S. Tokunaga & T. Mori: Report of diggings at Dokantin, the coast of the River Toman, Korea. W: S. Tokunaga: Report of the First Scientific Expedition to Manchoukuo. Tokio: Scientific Expedition to Manchoukuo, 1939, s. 1–43. (jap. • ang.).
↑ M.A.C. Hinton. On the existence of the Alpine vole (Microtus nivalis, Martins) in Britain during pleistocene times. „Proceedings of the Geologists’ Association”. 20 (2), s. 49, 1907. (ang.).
↑ S. Zheng & B. Cai. Fossil Micromammals from the Donggou Section of Dongyaozitou, Yuxian County, Hebei Province. „Contributions to INQUA”. 13, s. 100–131, 1991.
↑ M.A.C. Hinton. Diagnoses of species of Pitymys and Microtus occurring in the Upper Freshwater bed of West Runton, Norfolk. „The Annals and Magazine of Natural History”. Ninth series. 12 (70), s. 541, 1923. DOI: 10.1080/00222932308632973. (ang.).
↑ Л.И. Рековец: Мелкие млекопитающие антропогена юга Восточной Европы. Киев: Наукова думка, 1994, s. 1–372. ISBN 5-12-003577-9. (ros.).

Bibliografia

B. Kryštufek & G. Shenbrot: Voles and Lemmings (Arvicolinae) of the Palaearctic Region. Maribor: University of Maribor Press, 2022, s. 1–449. ISBN 978-961-286-613-6. (ang.).

[14] DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Ognev-1] 1 2 С.И. Огпев. Млекопитающие низовья реки Туман—Гана (южная часть Приморской области). „Дневник зоологического отделения Императорского Общества любителей естествознания, антропологии и этнографии”. 2 (3), s. 109, 1914. (ros.).

[Kretzoi-2] 1 2 M. Kretzoi. Über einige homonyme und synonyme Säugetiernamen. „Vertebrata Hungarica”. 6 (1–2), s. 136, 1964. (niem.).

[che-3] 1 2 J. Cheline. Les rongeurs du Pleistocène moyen et supèrieur de France. „Cahiers de Paléontologie CNRS”. 1972, s. 142, 1972. (fr.).

[Rabeder-4] 1 2 G. Rabeder. Die Arvicoliden (Rodentia, Mammalia) aus dem Pliozän und dem älteren Pleistozän von Niederösterreich. „Beiträge zur Paläontologie von Österreich”. 8, s. 300, 1981. (niem.).

[CITEREFKryštufekShenbrot2022269-5] 1 2 Kryštufek i Shenbrot 2022 ↓, s. 269.

[Burgin&inni-6] 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 356–258. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[Pardiñas&inni-7] 1 2 3 4 5 U. Pardiñas, P. Myers, L. León-Paniagua, N.O. Garza, J. Cook, B. Kryštufek, R. Haslauer, R. Bradley, G. Shenbrot & J. Patton. Opisy gatunków Cricetidae: U. Pardiñas, D. Ruelas, J. Brito, L. Bradley, R. Bradley, N.O. Garza, B. Kryštufek, J. Cook, E.C. Soto, J. Salazar-Bravo, G. Shenbrot, E. Chiquito, A. Percequillo, J. Prado, R. Haslauer, J. Patton & L. León-Paniagua: Family Cricetidae (True Hamsters, Voles, Lemmings and New World Rats and Mice). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 327–331. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).

[Wilson&Reeder-8] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Subgenus Alexandromys. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-26].

[amw-9] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 229. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[jae-10] Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 160, OCLC 11069271 (ang.).

[mdd-11] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-11-23]. (ang.).

[CITEREFKryštufekShenbrot2022239–274-12] Kryštufek i Shenbrot 2022 ↓, s. 239–274.

[Cichocki&inni-13] Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 238. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[15] Taxonomy: Alexandromys – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-08-31]. (ang.).

[CITEREFKryštufekShenbrot2022258-16] 1 2 3 Kryštufek i Shenbrot 2022 ↓, s. 258.

[kaw-17] Y. Kawamura. Quaternary rodent faunas in the Japanese islands (Part 1). „Memoirs of the Faculty of Science, Kyoto University, Series of Geology & Mineralogy”. 53 (1–2), s. 322, 1988. (ang.).

[tok&mori-18] S. Tokunaga & T. Mori: Report of diggings at Dokantin, the coast of the River Toman, Korea. W: S. Tokunaga: Report of the First Scientific Expedition to Manchoukuo. Tokio: Scientific Expedition to Manchoukuo, 1939, s. 1–43. (jap. • ang.).

[hin07-19] M.A.C. Hinton. On the existence of the Alpine vole (Microtus nivalis, Martins) in Britain during pleistocene times. „Proceedings of the Geologists’ Association”. 20 (2), s. 49, 1907. (ang.).

[zhe&cai-20] S. Zheng & B. Cai. Fossil Micromammals from the Donggou Section of Dongyaozitou, Yuxian County, Hebei Province. „Contributions to INQUA”. 13, s. 100–131, 1991.

[hin23-21] M.A.C. Hinton. Diagnoses of species of Pitymys and Microtus occurring in the Upper Freshwater bed of West Runton, Norfolk. „The Annals and Magazine of Natural History”. Ninth series. 12 (70), s. 541, 1923. DOI: 10.1080/00222932308632973. (ang.).

[rek-22] Л.И. Рековец: Мелкие млекопитающие антропогена юга Восточной Европы. Киев: Наукова думка, 1994, s. 1–372. ISBN 5-12-003577-9. (ros.).