Alice Kober

Alice Elizabeth Kober (ur. 23 grudnia 1906 w Nowym Jorku, zm. 16 maja 1950 tamże) – amerykańska filolożka klasyczna, znana przede wszystkim z badań nad odczytaniem pisma linearnego B. Studiowała w Hunter College(inne języki) i na Uniwersytecie Columbia, a od 1930 aż do śmierci wykładała filologię klasyczną w Brooklyn College(inne języki). W latach 40. XX wieku opublikowała swoje trzy główne prace na temat tego pisma, wykazując w nich obecność fleksji (odmiany wyrazów przez końcówki). Jej odkrycie pozwoliło wywnioskować związki fonetyczne między poszczególnymi znakami bez przypisywania im konkretnych wartości głoskowych (czyli bez ustalania, jaką głoskę oznacza dany znak) i stało się kluczowym krokiem na drodze do ostatecznego odczytania pisma.

Młodość i wykształcenie

Alice Elizabeth Kober urodziła się w Nowym Jorku 23 grudnia 1906 w rodzinie węgierskich Żydów, imigrantów Franza i Kathariny Kober. Rodzina mieszkała w Yorkville(inne języki), a Franz pracował jako tapicer mebli, później jako dozorca w kamienicy czynszowej. Alice miała młodszego o dwa lata brata, Williama. Kober uczyła się w Hunter College High School(inne języki), gdzie w 1924 zdobyła stypendium w wysokości 100 dolarów rocznie. Następnie podjęła studia w Hunter College, gdzie specjalizowała się w filologii klasycznej i w 1928 ukończyła je z wyróżnieniem magna cum laude. To właśnie podczas studiów licencjackich Kober po raz pierwszy zetknęła się z tzw. pismami minojskimi, do których zaliczano wówczas pismo linearne B. Po ukończeniu studiów rozpoczęła studia podyplomowe na Uniwersytecie Columbia, jednocześnie ucząc w katedrze filologii klasycznej w Hunter College. W 1929 uzyskała tam tytuł magistra, a w 1932 – doktorat. Jej rozprawa doktorska, napisana pod kierunkiem Charlesa Knappa(inne języki), dotyczyła określeń barw u poetów greckich od Homera do 146 roku p.n.e., z pominięciem epigramatyków.

Jako doktorantka, oprócz filologii klasycznej, Kober uczęszczała także na zajęcia z matematyki, chemii i astronomii. Po obronie doktoratu zdobywała doświadczenie archeologiczne, biorąc udział w badaniach terenowych w Kanionie Chaco organizowanych przez Uniwersytet Nowego Meksyku(inne języki) w 1936, a w 1939 – w Grecji z Amerykańską Szkołą Studiów Klasycznych w Atenach(inne języki). Uczyła się wielu języków. Oprócz opanowania greki, łaciny, francuskiego, niemieckiego i staroangielskiego, w 1941 i 1942 uczęszczała na kursy sanskrytu w Linguistic Institute, a w latach 1942–1945 – na Uniwersytecie Yale. Uczyła się też hetyckiego, staroperskiego, tocharskiego, staroirlandzkiego, akadyjskiego, sumeryjskiego, chińskiego i baskijskiego. Pod koniec 1946, po rozpoczęciu stypendium Fundacji Guggenheima, studiowała kilka języków starożytnej Azji Mniejszej, w tym karyjski, hatycki(inne języki), hurycki, licyjski i lidyjski.

Kober nigdy nie wyszła za mąż. Całe dorosłe życie poświęciła pracy dydaktycznej i wieloletnim badaniom nad pismem linearnym B.

Kariera

Od 1930 do śmierci w 1950 Kober wykładała w Brooklyn College. W 1936 objęła tam stanowisko assistant professor, w przybliżeniu odpowiadające polskiemu adiunktowi, a w 1950 – stanowisko associate professor, zbliżone do profesora uczelni. Brooklyn College był przede wszystkim uczelnią dydaktyczną, a nie badawczą, a Kober prowadziła pełny wymiar zajęć, dzieląc gabinet z czterema innymi osobami. Od 1944 zajmowała się też przepisywaniem podręczników i egzaminów alfabetem Braille’a dla wszystkich niewidomych studentów Brooklyn College.

Kober należała do wielu organizacji zawodowych, w tym American Classical League(inne języki), Archaeological Institute of America(inne języki) (gdzie zasiadała w komitecie redakcyjnym czasopisma „American Journal of Archaeology”), American Philological Association(inne języki) i Linguistic Society of America. Od początku lat 40. XX wieku była opiekunką naukową oddziału stowarzyszenia honorowego Eta Sigma Phi(inne języki) (dla studentów filologii klasycznej) w Hunter College. W 1948 została pracownikiem naukowym muzeum Uniwersytetu Pensylwanii. Kuratorem działu śródziemnomorskiego tego muzeum był archeolog John Franklin Daniel(inne języki), z którym Kober korespondowała od 1941 i który zabiegał o utworzenie przy muzeum ośrodka badań nad językiem minojskim (ang. Center for Minoan Linguistic Research) pod jej kierownictwem; plan upadł wraz z nagłą śmiercią Daniela w 1948.

Badania nad pismem linearnym B

Kober zaczęła pracować nad pismem na początku lat 30. XX wieku, choć nie wykładała ani nie publikowała na ten temat aż do lat 40. XX wieku. W przeciwieństwie do innych ówczesnych badaczy, którzy swoją analizę pisma zaczynali od próby zidentyfikowania języka, jaki ono zapisuje, Kober uważała, że każda próba odczytania pisma linearnego B musi wychodzić od wewnętrznych danych zawartych na samych tabliczkach. Rozpoczęła pracę od analizy poszczególnych znaków na tabliczkach, zestawiając statystyki ich częstości występowania, pozycji, w jakich się pojawiały, oraz znaków, obok których występowały. W trakcie prac nad pismem wypełniła 40 zeszytów, a po tym, jak wybuch II wojny światowej utrudnił dostęp do papieru – około 180 tysięcy kart katalogowych wykonanych z makulatury, na których notowała wyniki swoich badań. Kober wykazała również, że wyraz oznaczający „sumę” występował w dwóch formach, używanych zależnie od rodzaju gramatycznego osób i zwierząt ujmowanych w zestawieniach.

W 1945 Kober opublikowała pierwszą z trzech głównych prac o piśmie linearnym B, „Evidence of Inflection in the ‘Chariot’ Tablets from Knossos”, w której przedstawiła dowody na poparcie hipotezy Arthura Evansa, zgodnie z którą pismo zapisuje język fleksyjny. Wskazywały na to powtarzające się układy trzech form wyrazowych na tabliczkach z Knossos, znane później jako „trojaczki Alice Kober” (ang. Kober’s triplets). Pokazywały one, że część znaków może należeć do wspólnego rdzenia, a część do zmiennych końcówek fleksyjnych, a nie do osobnych, nieodmiennych rdzeni. W 1946 opublikowała drugą z głównych prac, „Inflection in Linear Class B”, rozwijającą wątki z pracy z 1945. Maurice Pope(inne języki) określił ją jako „najbardziej rygorystyczne i najsłynniejsze” dzieło Kober. Praca okazała się kluczowym krokiem na drodze do ostatecznego odczytania pisma linearnego B. Kober zidentyfikowała w niej znaki zapisujące sylabę na granicy rdzenia wyrazu i końcówki fleksyjnej (ang. bridging syllables). Pozwoliło to porównywać znaki pisma linearnego B i ustalać związki fonetyczne między nimi bez wcześniejszego odgadywania ich wartości głoskowych.

Dwa zestawy „trojaczków Alice Kober”. Wartości głoskowe znaków ustalono dopiero po odczytaniu pisma

Żeńska forma przymiotnika	Męska forma przymiotnika	Nazwa miejsca
ru-ki-ti-ja	ru-ki-ti-jo	ru-ki-to
tu-ri-si-ja	tu-ri-si-jo	tu-ri-so

Również w 1946 Kober otrzymała stypendium Fundacji Guggenheima, dzięki któremu mogła na rok zawiesić obowiązki dydaktyczne i poświęcić się wyłącznie pracy nad pismem linearnym B. Wyjechała do Anglii, gdzie spędziła pięć tygodni w St Hugh’s College(inne języki) Uniwersytetu Oksfordzkiego. Miała tam dostęp do całego zbioru niepublikowanych inskrypcji linearnych B odkrytych przez Evansa. Czas w Oksfordzie poświęciła na ręczne przepisywanie tych inskrypcji, by móc je analizować po powrocie do Nowego Jorku. Wcześniej miała dostęp jedynie do około 200 już opublikowanych inskrypcji, a po pobycie w St Hugh’s dysponowała kopiami niemal 1800.

We wrześniu 1947, z inicjatywy Johna Franklina Daniela(inne języki), redaktora „American Journal of Archaeology”, Kober rozpoczęła pracę nad trzecim głównym artykułem o piśmie linearnym B, podsumowującym stan badań nad pismami minojskimi. Ukończony rękopis złożyła w październiku 1947, a artykuł opublikowano w 1948. Rozwijając wątki z prac z 1945 i 1946, Kober przedstawiła w nim siatkę dziesięciu znaków pisma linearnego B, wskazując, które z nich odpowiadają sylabom mającym wspólną spółgłoskę albo samogłoskę. Pod koniec lat 40. XX wieku opracowała system numeracji i klasyfikacji tabliczek linearnych B, który wykorzystano w Scripta Minoa II, a także zajmowała się korektą i przepisywaniem maszynowym rękopisu Johna Myresa(inne języki). W 1948 wróciła do Oksfordu, by wspólnie z Myresem przygotować rękopis do druku, i zgodziła się pomóc przy przygotowaniu tomu Scripta Minoa III, poświęconego pismu linearnemu A.

Śmierć i dziedzictwo

W lipcu 1949 Kober zachorowała i trafiła do szpitala. Zmarła 16 maja 1950 w wieku 43 lat. Ani w jej korespondencji, ani w akcie zgonu, ani w nekrologach nie zachował się zapis przyczyny choroby. Według jej kuzynki rodzinne przekazy głosiły, że zmarła na raka żołądka. W ostatnich miesiącach życia Kober przekazała część swoich materiałów Emmettowi L. Bennettowi Jr.(inne języki), amerykańskiemu filologowi klasycznemu, z którym korespondowała od 1948, a bratu poleciła oddać mu pozostałe. Archiwum trafiło do Uniwersytetu Teksańskiego w Austin, skąd w 2024 przeniesiono je do Uniwersytetu w Cincinnati.

Kober jest uznawana za ważną postać w procesie odczytania pisma linearnego B. W nekrologu opublikowanym w czasopiśmie „Language” Adelaide Hahn(inne języki) napisała, że „jeśli i kiedy odczytanie to zostanie ostatecznie dokonane, z pewnością okaże się, że jej staranna i wierna praca odegrała w tym swoją rolę”. Podobnie oceniał jej rolę John Chadwick: po sukcesie Michaela Ventrisa uznał, że Kober położyła podwaliny pod odczytanie pisma, i określił jej wkład w badania nad pismem linearnym B jako „najcenniejszy” przed ostatecznym odczytaniem dokonanym przez Ventrisa. Życie Kober i jej wkład w odczytanie pisma linearnego B są jednymi z głównych tematów książki dziennikarki Margalit Fox(inne języki) The Riddle of the Labyrinth (2013).

Wybrane publikacje

• AliceA. Kober AliceA., The Use of Color Terms in the Greek Poets, Including all the Poets from Homer to 146 BC except the Epigrammatists, Geneva (stan Nowy Jork): W.F. Humphrey Press, 1932  (ang.). (praca doktorska na Uniwersytecie Columbia)
• AliceA. Kober AliceA., Evidence of Inflection in the ‘Chariot’ Tablets from Knossos, „American Journal of Archaeology”, 49 (2), 1945, s. 143–151, DOI: 10.2307/499698, JSTOR: 499698  (ang.).
• AliceA. Kober AliceA., Inflection in Linear Class B: 1 – Declension, „American Journal of Archaeology”, 50 (2), 1946, s. 268–276, DOI: 10.2307/499054, JSTOR: 499054  (ang.).
• AliceA. Kober AliceA., The Minoan Scripts: Fact and Theory, „American Journal of Archaeology”, 52 (1), 1948, s. 82–103, DOI: 10.2307/500554, JSTOR: 500554  (ang.).
• AliceA. Kober AliceA., ‘Total’ in Minoan (Linear Class B), „Archiv Orientální”, 17, 1949, s. 386–398  (ang.).

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne

• KOBER, Alice Elizabeth w „Database of Classical Scholars” Uniwersytetu Rutgersa (ang.)
• Michael Ventris and Alice Kober Archives na Uniwersytecie w Cincinnati (ang.)
• Alice E. Kober Papers – inwentarz archiwum sporządzony na Uniwersytecie Teksańskim w Austin (ang.)