Alulim

Sumeryjska lista królów (kopia WB 444)
pierwszych dziewięć linijek
Tekst sumeryjski:
(1) [nam]-lugal an-ta-e11-dè-a-ba (2) [Eri]duki nam-lugal-la (3) Eriduki á-lu-lim lugal<-àm> (4) mu 28800 ì-ak (5) á-làl-gar mu 36000 ì-ak (6) 2 lugal (7) mu<-bi> 64800 íb-ak (8) Eriduki ba-šub (9) nam-lugal-bi bàd-tibiraki-šè ba-de6
Tłumaczenie:
„Gdy władza króle[wska] zstąpiła z niebios, władza królewska (była) w [Eri]du. W Eridu Alulim <był> królem; on panował 28800 lat. Alalgar panował 36000 lat; dwóch królów panowało 64800 lat. Eridu zostało porzucone, jego władza królewska została zabrana do Bad-tibiry”.
Sumeryjska lista królów (kopia WB 444) w zbiorach Ashmolean Museum w Oksfordzie

Alulim – w tradycji mezopotamskiej pierwszy z legendarnych, długowiecznych władców Sumeru, który panować miał przed potopem w mieście Eridu. Znany głównie ze wzmianki w przedpotopowej sekcji Sumeryjskiej listy królów oraz ze wzmianek w sumeryjskich listach przedpotopowych władców, które to źródła przypisują mu nienaturalnie długi okres panowania, liczący dziesiątki tysięcy lat (w zależności od źródła od 28800 do 67200 lat). Jego postać pojawia się również w na nowo zrekonstruowanej kopii Sumeryjskiego mitu o potopie (wersja z Ur). W tekstach z późniejszych okresów występuje pod imionami Alulu (m.in. w Poemacie o wczesnych władcach i w „liście apokryficznym” z Sultantepe), Ajjalu (w Uruckiej liście królów i mędrców) i Aloros (w Babyloniace Berossosa).

Imię

Najczęściej spotykanym zapisem imienia tego władcy jest sumeryjska forma a-lu-lim (), którą podaje kopia MS 3175, tabliczka MS 2855 i tabliczka z Karpeles Manuscript Library. W tej formie imię to znaczy najprawdopodobniej „Nasienie jelenia” (a/e4 „nasienie” + lu-lim/lulim „jeleń”). Z kolei występującą tylko w kopii WB 444 sumeryjską formę á-lu-lim tłumaczyć najprawdopodobniej należy jako „Róg jelenia” (á „róg” + lu-lim/lulim „jeleń”). W swej rekonstrukcji wersji Sumeryjskiego mitu o potopie z Ur Jeremiah Peterson odczytuje imię tego władcy jako a-lulimx(GÌR), zaznaczając, iż odczyt ten nie jest pewny. Z czasem, pod wpływem języka akadyjskiego, sumeryjskie Alulim przeszło najprawdopodobniej w akadyjskie Alulu (zapisywane (m)a-lu-lu), potwierdzone w Poemacie o wczesnych władcach, tekście BM 45686 + 55561, „liście apokryficznym” z Sultantepe i w tekście literackim z Aszur. Z kolei akadyjskie imię Ajjalu z Uruckiej listy królów i mędrców (zapisane ma-a-lu) jest bezpośrednim nawiązaniem do tłumaczenia form sumeryjskich, gdyż w języku akadyjskim słowo ajjalu oznacza jelenia. U Berossosa sumeryjskie Alulim przekształciło się w greckie Ἄλωρος (Aloros).

Mapa południowej Mezopotamii z zaznaczonym położeniem Eridu i innych najważniejszych miast Sumeru w okresie wczesnodynastycznym (ok. 2900-2350 p.n.e.)

Miasto

Niemal wszystkie zachowane źródła zgodne są co do tego, że Alulim sprawować miał władzę nad Sumerem ze swej stolicy w Eridu (kopia WB 444, kopia MS 3175, tabliczka MS 2855, tabliczka z Karpeles Manuscript Library, tabliczka UCBC 9-1819). Wyjątkiem jest tabliczka WB 62, zgodnie z którą stolicą Alulima miało być sumeryjskie miasto Kuara, które leżało w pobliżu Eridu. W o wiele późniejszym przekazie Berossosa pierwszy przedpotopowy władca Aloros nazywany jest anachronicznie „Chaldejczykiem” i „pierwszym królem w Babilonie”.

W mezopotamskiej przedpotopowej tradycji Eridu odgrywało szczególnie ważną rolę. Zgodnie z przedpotopową sekcją Sumeryjskiej listy królów miało ono być pierwszym sumeryjskim miastem do którego zstąpiła z niebios władza królewska. Z kolei Sumeryjski mit o potopie czyni Eridu pierwszym spośród pięciu miast wzniesionych w Sumerze przed potopem. Z Eridu powiązani też byli legendarni mędrcy, którzy - zgodnie z późną tradycją - mieli żyć w tych samych czasach co władcy przed potopem.

Miejsce na liście

Wszystkie zachowane źródła zgodnie podają, że Alulim był pierwszym z przedpotopowych władców i że jego następcą był Alalgar (Elalgar). W Uruckiej liście królów i mędrców pierwszym przedpotopowym władcą jest Ajjalu, po którym wymieniany jest Alalgar. U Berossosa pierwszymi królami przed potopem są Aloros i jego następca Alaparos.

Długość panowania

Zachowane listy królów nie są zgodne co do długości panowania Alulima. Kopia WB 444, kopia MS 3175, tabliczka MS 2855 i tabliczka z Karpeles Manuscript Library podają 28800 (8x šár = 8x „3600”) lat. Według tabliczki UCBC 9-1819 i Babilońskiej kroniki królewskiej panować miał on przez 36000 (1x šár-u = 1x „36000”) lat. Z kolei tabliczka WB 62 podaje 67200 (1x šár-u + 8x šár + 4x ĝeš-u = 1x „36000” + 8x „3600” + 4x „600”) lat. Późniejszy Poemat o wczesnych władcach przypisuje królowi Alulu 36000 lat rządów, co zgadza się z jeszcze późniejszym przekazem Berossosa, zgodnie z którym Aloros rządzić miał przez 36000 (10 saroi = 10x „3600”) lat.

Przedstawione w powyższych źródłach liczby często uważane są za symboliczne. Niektórzy uczeni podejmują próby ustalenia „rzeczywistej” długości panowania władców przedpotopowych dzieląc te liczby np. przez 1600 (Steiner) czy też przez 3600 (Harrison).

źródła długość panowania Alulima w źródłach (w latach) „rzeczywista” długość panowania Alulima w oparciu o teorię Steinera (w latach) „rzeczywista” długość panowania Alulima w oparciu o teorię Harrisona (w latach)
kopia WB 444, kopia MS 3175, tabliczka MS 2855, tabliczka z Karpeles Manuscript Library 28800 18 8
tabliczka UCBC 9-1819, Babilońska kronika królewska, Poemat o wczesnych władcach, Berossos 36000 22,5 10
tabliczka WB 62 67200 42 18,6
Bóg Ea w otoczeniu legendarnych mędrców (apkallū) odzianych w rybie stroje; fragment bazaltowego basenu kultowego z Aszur; czasy panowania Sennacheryba; zbiory Muzeum Pergamońskiego w Berlinie

Związek z mędrcem Adapą/U-Anem (Oannesem)

Najprawdopodobniej w okresie nowoasyryjskim pojawiła i rozpowszechniła się w Mezopotamii zupełnie nowa tradycja, w której połączono ze sobą odrębne do tej pory tradycje związane z królami przedpotopowymi i legendarnymi mędrcami. Pierwszym bezpośrednim dowodem na połączenie obu tych tradycji jest „list apokryficzny” z Sultantepe, w którym legendarny mędrzec Adapa powiązany został z Alulu, pierwszym królem przed potopem, a cały tekst ma formę listu skierowanego przez Adapę do Alulu, zaczynającego się od słów: „Mów do Alulu, tak rzecze Adapa, mędrzec” (a-na ma-lu-lu qí-bi-ma um-ma ma-da-pa ap-kal-um-ma). W okresie hellenistycznym połączenie obu tradycji zostało usystematyzowane poprzez przypisanie każdego z siedmiu legendarnych mędrców do pierwszych siedmiu przedpotopowych królów. Odzwierciedlenie tej nowej tradycji znaleźć można w Uruckiej liście królów i mędrców, w której np. pierwszemu władcy Ajjalu przypisany został jako doradca mędrzec (apkallu) o imieniu U-An (mu4-d60). Postać U-Ana wzmiankowana jest w kilku innych źródłach klinowych, m.in. w jednym z zaklęć serii bīt mēseri, gdzie przedstawiany jest on jako pierwszy z siedmiu legendarnych mędrców. Z U-Anem utożsamiać najprawdopodobniej należy Adapę z „listu apokryficznego” z Sultantepe, gdyż w dwóch przypadkach U-An występuje również pod imieniem Uan(na)-Adapa, przy czym słowo „Adapa” („mądry”?) rozumiane jest tu jako jego przydomek. Wielu uczonych identyfikuje też z U-Anem postać Oannesa, człowieka-ryby i nauczyciela ludzkości wspomnianego w Babyloniace Berossosa.

Inne nawiązania

Możliwa wzmianka o Alulimie znajdować się może w zachowanym tylko częściowo liście astrologa Aszaridu Młodszego (Ašarîdu qaṭnu) do asyryjskiego króla, najprawdopodobniej Aszurbanipala. List ten, będący raportem na temat zaćmienia księżyca, zaraz przed miejscem złamania tabliczki kończy się słowami: „Niechaj bogowie Bel i Nabu obdarzą [króla], mego pana latami Alu[...]”. A. Leo Oppenheim rekonstruuje ostatnie słowa jako šanâtemeš šá mA-lu-[lim] („latami Alulima”), wychodząc z założenia, że autor listu miał tu na myśli Alulima, pierwszego przedpotopowego władcę z Sumeryjskiej listy królów. Całe zdanie byłoby więc rodzajem wyszukanego komplementu, w którym autor życzyłby królowi, aby ten panował tak długo jak legendarny Alulim.