Ambulans

Rodzaje

W polskim systemie ratownictwa medycznego funkcjonowało kilka rodzajów ambulansów – często oznaczanych poprzez malowaną na nadwoziu samochodu literę wewnątrz okręgu. Po roku 2010, zgodnie z ustawą o Państwowym Ratownictwie Medycznym, stopniowo stary podział został zastąpiony przez podział na Zespoły Państwowego Ratownictwa Medycznego, a więc karetki :

• specjalistyczne (karetki „S”, eski) z minimum trzyosobową obsadą, w której jedna osoba to lekarz systemu, a pozostałe dwie to osoby uprawnione do wykonywania medycznych czynności ratunkowych - Ratownik medyczny lub Pielęgniarka systemu. W przypadku, gdy żaden z innych członków zespołu nie ma uprawnień do prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych, czwartą osobą w zespole może być kierowca
• podstawowe (karetki „P”) z załogą składającą się z co najmniej dwóch osób uprawionych do wykonywania medycznych czynności ratunkowych. W przypadku, gdy żaden z innych członków zespołu nie ma uprawnień do prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych, trzecią osobą w zespole może być kierowca

Ponadto, poza systemem Państwowego Ratownictwa Medycznego funkcjonują karetki działające na rzecz placówek opieki zdrowotnej, służące do transportu chorych lub wykonywania zabezpieczeń medycznych. Są to karetki:

• transportowe (karetki „T”) używane są do transportu chorych niewymagających intensywnego nadzoru lub transportu np. krwi. W skład załogi wchodzi najczęściej kierowca i ratownik. Obecnie nazywane są transportowymi. Spotyka się również karetki transportowe lekarskie, w skład załogi wchodzi wtedy również lekarz. Wykorzystywane są one do transportu chorych wymagających nadzoru lekarskiego (w ciężkich stanach). Karetki te noszą różne oznaczania zależnie od regionu (kombinacja litery T np. „RT”, „ST” lub „TL”).
• weterynaryjne karetki czasem uprzywilejowane używane do udzielania pomocy oraz przewozu zwierząt do lecznicy weterynaryjnej. Oznakowanie zależy od lecznicy.
• neonatologiczne (karetki „N”, enki), używane w podobnych sytuacjach jak karetki „T", ale do transportu noworodków i niemowląt (do 1. roku życia).

W starym podziale wyróżniano:

• Karetki reanimacyjne (karetki „R”, erki) — używane były w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia. W karetce reanimacyjnej musiał być lekarz. Najczęściej ich załoga składa się z lekarza (powinien być to lekarz specjalista określonych specjalizacji lub lekarz specjalizujący się w medycynie ratunkowej), dwóch ratowników medycznych i kierowcy, który często także był ratownikiem. Po 2010 roku wszystkie karetki „R” zostały zastąpione przez karetki specjalistyczne „S”.
• Karetki wypadkowe (karetki „W”) — wysyłane były do urazów, wypadków i zachorowań, w których nie był konieczny wyjazd karetki R lub gdy wyjazd karetki R był potrzebny, ale dyspozytor nie miał do dyspozycji w danej chwili żadnego zespołu R. Pod względem wyposażenia niewiele różniła się od karetki R, czasami miała identyczne wyposażenie. Obsada karetki składała się z trzech osób: pielęgniarki lub ratownika medycznego, lekarza i kierowcy. Po 2010 roku wszystkie karetki „W” zostały zastąpione przez karetki podstawowe „P”.
• Karetki przewozowe (karetki „P”) — używane były do transportu chorych niewymagających intensywnego nadzoru lub transportu np. krwi, najczęściej z kierowcą i ratownikiem. Obecnie karetki przewozowe nazywane są transportowymi i oznaczone literą „T”, ponieważ na mocy ustawy o ratownictwie medycznym po 2010 roku oznaczenie literowe „P” przysługuje wyłącznie karetkom podstawowym „P”.
• Karetki kardiologiczne (karetki „K”) — były bardzo zbliżone do karetek wypadkowych lub reanimacyjnych (oznaczane wtedy jako Rk), lecz posiadały w składzie załogi lekarza specjalizującego się w kardiologii lub chorobach wewnętrznych, wyposażone w lepszej jakości sprzęt służący do diagnostyki chorób układu krążenia (np. aparat EKG wysokiej klasy, z możliwością transmisji zapisu do ośrodka specjalistycznego, specjalistyczny defibrylator, pompy infuzyjne, zestaw dodatkowych leków).

Dodatkowo niezależnie od reform funkcjonują tzw. „karetki POZ” (podstawowa opieka zdrowotna) lub „NPL” (nocna pomoc lekarska). Zabezpieczają one całodobową pomoc lekarza rodzinnego, wykonując wizyty domowe w razie zachorowań u osób nie mogących się samodzielnie dostać do poradni lekarza rodzinnego, a nie znajdujących się w stanie zagrożenia życia. Operatorem tych zespołów mogą być przychodnie, szpitale, praktyki lekarzy rodzinnych lub firmy prywatne.

Charakterystycznym rodzajem ambulansu jest sanitarka wojskowa – najczęściej przystosowana do przewozu więcej niż jednej osoby w pozycji leżącej poprzez umieszczanie noszy piętrowo przy ścianach pojazdu.

Wyposażenie

Do podstawowego wyposażenia karetki, niezależnie od jej typu, prawie zawsze należą nosze wraz z pasami mocującymi, stojakiem do kroplówek i systemem do przewożenia – czasem obok tzw. noszy głównych w ambulansie są dodatkowe nosze podbierakowe. Ponadto do transportu służą krzesełko kardiologiczne, deska ortopedyczna, kamizelka Kendricka i materac próżniowy. Na wyposażeniu znajdują się również torba i plecak medyczny, zaopatrzone w zestawy opatrunków, bandaży, chust i sprzęt do zaopatrywania ran. Ponadto defibrylator, respirator, ssaki, pulsoksymetry, pompy infuzyjne, aparaty do mierzenia ciśnienia czy zestawy kołnierzy i szyn unieruchamiających uszkodzone kończyny.

W każdej karetce pogotowia powinien znajdować się również glukometr, stetoskop, laryngoskop, latarki diagnostyczne, nożyczki, aparat umożliwiający przetaczania płynów, torby, stazy, miski nerkowate, zestawy do drenażu, konikotomii czy cewników, a także komplety rękawiczek, strzykawek, igieł, kaniul wraz z pojemnikami na zużyte elementy, zestawy przedłużeń czy kraników.

Dodatkowo sondy żołądkowe, worki na mocz i zwłoki, zestawy porodowe, do oparzeń, instalacje z tlenem wraz z maskami, filtrami i rurkami intubacyjnymi, wkłucia dożylne, elektrody, kleszczyki, łopatki do języka, igły doszpikowe czy zestawy ochronne.

Najczęściej ambulans wykonuje się, przystosowując standardowe nadwozie samochodu typu furgon, ewentualnie zabudowując charakterystyczny przedział sanitarny w formie kontenera. Dotyczy to głównie ambulansów specjalistycznych, podstawowych, kardiologicznych i neonatologicznych – karetki transportowe bywają także budowane na bazie samochodów osobowych, ze względu na skromniejsze wyposażenie i mniejszą ilość potrzebnego miejsca. Sanitarka wojskowa często jest pojazdem terenowym, z napędem na 4 koła, umożliwiającym poruszanie się w trudnym terenie (np. na poligonie, na bezdrożach).