Treść tego artykułu od 2026-03 należy opracować w taki sposób, aby nie uwypuklała nadmiernie polskiej specyfiki / aby nie zawężała się tylko do polskich warunków Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.
Lekarze podczas operacjiLekarze weterynarii podczas operacji
Lekarz zajmuje się utrzymywaniem lub przywracaniem zdrowia poprzez badanie, diagnozowanie, prognozowanie i leczenie chorób, urazów i innych schorzeń fizycznych i umysłowych.
Dawniej wyrazy „lekarz” i „doktor” były słowami potocznymi, którymi określano ludzi zajmujących się leczeniem i pielęgnowaniem, posiadających wykształcenie, ale niekoniecznie uniwersyteckie czy akademickie.
Współcześnie lekarze muszą posiadać specjalistyczne wykształceniemedyczne (lub medycyny weterynaryjnej w przypadku lekarzy weterynarii). W trakcie praktyki zawodowej mogą skupiać się na pewnych kategoriach chorób, rodzajach pacjentów i metodach leczenia – zwanych specjalnościami medycznymi – lub mogą zapewniać stałą i regularną opiekę medyczną osobom, rodzinom i społecznościom. Praktyka medyczna wymaga szczegółowej znajomości dyscyplin akademickich jak anatomia i fizjologia oraz chorób podstawowych i ich leczenia. Niezbędne dla każdego lekarza jest ciągłe zwiększanie kompetencji w dziedzinie medycyny, którą się zajmuje.
Rola lekarza i znaczenie samego słowa różnią się na świecie, jak i stopnie specjalizacji i inne kwalifikacje. Wspólnym elementem jest etyka zawodowa, która wymaga w szczególności od lekarzy rozważenia, współczucia i życzliwości dla swoich pacjentów. Lekarz przed rozpoczęciem praktyki w zawodzie składa Przyrzeczenie Lekarskie, a lekarz weterynarii składa Przyrzeczenie Lekarza Weterynarii
Polska
Lekarzem jest osoba posiadająca właściwe kwalifikacje, potwierdzone wymaganymi dokumentami, do udzielania świadczeń zdrowotnych, w szczególności do: badania stanu zdrowia, rozpoznawania chorób i zapobiegania im, leczenia i rehabilitacji chorych, udzielania porad lekarskich, a także wydawania opinii i orzeczeń lekarskich, w zakresie swojej specjalizacji.
Nazwa lekarz jest zapożyczeniem z języka gockiego słowa lēkeis ‘lekarz’ (lēkinōn „leczyć”), stwniem. lāhki „lekarz”, lāchinōn „leczyć, uzdrawiać”, który z kolei jest zapożyczeniem z kontynentalnego języka celtyckiego słowa lēkijaz, irl.liaig „lekarz”. Obie formy pochodzą od greckich słów lekeis i lekinón.
Liczba lekarzy w Polsce
Wskaźnik liczby lekarzy w Polsce na 1000 mieszkańców osiągnął w 2015 wartość 2,2 i był najniższy wśród państw członkowskich Unii Europejskiej. W 2019 było w Polsce ponad 134 000 lekarzy, w 2023 było 141 500 lekarzy pracujących bezpośrednio z pacjentami (163 200 posiadających prawo wykonywania zawodu), w 2024 było 141 200 lekarzy pracujących bezpośrednio z pacjentami (166 500 posiadających prawo wykonywania zawodu). W 2025 na 1000 mieszkańców Polski wskaźnik wynosił 3,9 lekarza, w 2026 4,2 lekarza.
Liczba lekarzy weterynarii w Polsce
W Polsce prawo wykonywania zawodu posiada ponad 20 tys. lekarzy weterynarii. Według danych Krajowej Izby Lekarsko-Weterynaryjnej (KILW) w całym kraju funkcjonuje około 7,6 tys. placówek świadczących pomoc zwierzętom. Zawód lekarza weterynarii w Polsce charakteryzuje się postępującą feminizacją – udział kobiet wzrósł o 7 punktów procentowych od 2018 roku i wynosi obecnie 65% ogółu wykonujących ten zawód. Kobiety stanowią większość we wszystkich sektorach branży, w tym 65% lekarzy pracujących na pełny etat oraz 56% właścicieli lub partnerów w podmiotach weterynaryjnych. Samorząd lekarsko-weterynaryjny wskazuje jednocześnie na rosnący deficyt specjalistów zajmujących się leczeniem i opieką nad zwierzętami gospodarskimi.
Dyplom lekarza jest równorzędny z dyplomem magistra.
Pełne prawo wykonywania zawodu lekarza zdobywa się po odbyciu trzynastomiesięcznego stażu podyplomowego oraz zdaniu z wynikiem pozytywnym Lekarskiego Egzaminu Końcowego. Dodatkowymi warunkami stawianymi lekarzom przez prawo są: posiadanie pełnej zdolności do czynności prawnych, odpowiedni stan zdrowia oraz wykazywanie nienagannej postawy etycznej.
Zasady wykonywania zawodu lekarza reguluje Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty, a lekarza weterynarii Ustawa o zawodzie lekarza weterynarii i izbach lekarsko-weterynaryjnych.
Zasady uznawania kwalifikacji lekarza nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej określa Ustawa o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej z dnia 22 grudnia 2015 r. Dokonuje ona w zakresie swojej regulacji wdrożenia odpowiednich dyrektyw Wspólnot Europejskich.
Znaczny rozwój nauk medycznych spowodował konieczność wprowadzenia specjalizacji podstawowych i szczegółowych. Tytuł lekarza specjalisty w danej specjalności medycznej uzyskuje się po odbyciu trwającego zwykle 5–6 lat szkolenia w trakcie pracy zawodowej. Szkolenie lekarza przed uzyskaniem tytułu specjalisty w szczegółowej specjalności (tj. możliwej do uzyskania dopiero po zakończeniu szkolenia w podstawowej specjalności) ze względu na procedury administracyjne oraz wymogi formalne trwa zwykle około 15–20 lat, licząc od momentu rozpoczęcia studiów.
System specjalizacji w Polsce
Do 1999 obowiązywał dwustopniowy system specjalizacji. Po dwóch – trzech latach szkolenia lekarz otrzymywał tytuł „lekarza danej specjalności,” np. lekarz chorób wewnętrznych – tzw. I stopień specjalizacji. Jeśli zdecydował się na kontynuowanie specjalizacji, mógł zdobyć tzw. specjalizację II stopnia i tytuł „lekarza specjalisty” danej specjalności – np. lekarz specjalista chorób wewnętrznych. Ordynatorem oddziału może zostać tylko lekarz specjalista (II stopnia) w danej specjalności. System ten nie dotyczył specjalizacji uzyskiwanych po zdobyciu innej (specjalizacji szczegółowych), gdzie obowiązywał system jednostopniowy.
Do niedawna lekarze w Polsce mogli specjalizować się w 40 specjalnościach podstawowych:
oraz 28 specjalnościach szczegółowych (po uzyskaniu jednej z odpowiednich – tzn. określonych rozporządzeniem Ministra Zdrowia – specjalizacji podstawowych):
System specjalizacji opiera się na modułach. Część specjalizacji występuje jako moduł jednolity, część natomiast jest podzielona na moduł podstawowy i specjalistyczny (z czego moduł podstawowy może być wspólny dla kilku specjalizacji jednocześnie). Dla przykładu, ukończenie modułu podstawowego w zakresie chirurgii ogólnej (trwa 2 lata) upoważnia do podjęcia modułu specjalistycznego ze specjalizacji:
Moduły jednolite trwają od 4 do 6 lat. Moduły podstawowe wraz z modułami specjalistycznymi od 4 do 7–10 lat (najdłużej transplantologia kliniczna). W niektórych wypadkach potrzebne jest uzyskanie jednej ze specjalizacji w pierwszej kolejności, żeby móc przystąpić do danego modułu specjalistycznego, np. ukończona specjalizacja II stopnia (dawniej) lub tytuł specjalisty w dziedzinie położnictwa i ginekologii upoważnia do rozpoczęcia modułu specjalistycznego z endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości lub ginekologii onkologicznej.
Natomiast lekarze dentyści mogą specjalizować się w następujących specjalnościach:
W odpowiedzi na rosnące zapotrzebowanie na specjalizację w wąskich dziedzinach nauk klinicznych (m.in. kardiologii, dermatologii, onkologii, ortopedii, okulistyce czy stomatologii), Krajowa Rada Lekarsko-Weterynaryjna powołała Samorządowe Centrum Doskonalenia Zawodowego Lekarzy Weterynarii. System ten umożliwia uzyskanie kwalifikacji cząstkowych, potwierdzanych certyfikatem KRLW oraz tytułem „Dyplomowanego przez KRLW lekarza weterynarii w danej dziedzinie”. Szkolenia mogą prowadzić jednostki kształcące na kierunku weterynaria, organizacje zawodowe oraz zakłady lecznicze dla zwierząt – po zatwierdzeniu ramowego programu przez Radę Programową. O przyjęcie mogą ubiegać się lekarze weterynarii posiadający m.in. co najmniej 5-letni staż pracy klinicznej, z czego minimum 30% czasu poświęcają na daną dziedzinę. Program trwa co najmniej 2 semestry i prowadzony jest w kameralnych grupach (15–20 osób). Co najmniej 50% czasu zajmują zajęcia praktyczne, w tym praca własna (dokumentowana np. dziennikiem przypadków klinicznych) oraz praktyki w ośrodkach referencyjnych. Cykl kończy się wewnątrzkorporacyjnym egzaminem przed komisją powołaną przez Radę Programową.
Formą żeńską słowa „lekarz” jest „lekarka”; dawniej nazywano „lekarkami” również zielarki bądź znachorki. Forma ta nie występuje w Ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Stosowanie formy „lekarka” nie jest dopuszczalne na pieczątkach lekarskich, możliwe jest natomiast stosowanie skrótów (lek. zamiast lekarz i lek. wet. zamiast lekarz weterynarii).
Zarówno w języku potocznym, jak i w oficjalnych dokumentach spotyka się tytuły zawodowe lekarzy, które nie istnieją lub których rozumienie i użycie jest niepełne albo nieprawidłowe:
„lekarz medycyny” – nieistniejący tytuł zawodowy mający być synonimem tytułu „lekarz”. Określenie to bywa spotykane nie tylko w powszechnym użyciu, ale także na pieczęciach lekarskich oraz w oficjalnych komunikatach rządowych. Treść pieczęci lekarskiej została opisana w Uchwale Nr 110/05/IV Naczelnej Rady Lekarskiej i nie zezwala na stosowanie tytułów innych niż „lekarz” i „lekarz dentysta”. Nagminne używanie sformułowania „lekarz medycyny” w reklamach telewizyjnych może wynikać z chęci uniknięcia przez reklamodawców sporów prawnych: zgodnie z art. 63 Kodeksu Etyki Lekarskiej lekarz nie powinien używać swego wizerunku w celach komercyjnych, a widywani w reklamach aktorzy, podający się za lekarzy, mogą być tytułowani jedynie określeniem „lekarz medycyny”;
„doktor” – określenie stosowane w mowie potocznej bądź tradycyjnie jako forma grzecznościowa wobec lekarzy oraz lekarzy weterynarii i lekarzy dentystów;
lekarz dentysta – pot. dentysta, tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta studiów na kierunku lekarsko-dentystycznym, będącym kierunkiem odrębnym od kierunku lekarskiego na polskich uczelniach medycznych;
„weterynarz” – nieistniejący tytuł zawodowy będący w mowie potocznej określeniem zawodu lekarza weterynarii. Aktualnie coraz częściej ma wydźwięk pejoratywny[potrzebnyprzypis], oznaczający kogoś o niskich kompetencjach. W tłumaczeniu z łacińskiegoveterinarius oznacza hodowcę zwierząt, natomiast dopiero medicus veterinarius lekarza weterynarii dlatego też określenie „weterynarz” nie jest do końca poprawne.
↑Wiesław Boryś. Słownik etymologiczny języka polskiego 2005 str. 283; Aleksander Brückner, Karel Kadlec, Lubor Niederle. Początki kultury słowiańskiej str. 202; Zenon Klemensiewicz. Historia języka polskiego. 2. Doba średniopolska, s. 28.
↑IreneuszI.SudakIreneuszI., Lekarzy jak na lekarstwo, „Gazeta Wyborcza”, 8423, 90, Warszawa: Agora SA, 18 kwietnia 2015, s. 6, ISSN0860-908X.
12Ustawa z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej (Dz.U. z2026r. poz.166 (ISAP)).
↑Załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 19 stycznia 2007 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy dentystów (Dz.U. z2008r. Nr170,poz.1050 (ISAP)).
↑Ministerstwo Zdrowia [online], www2.mz.gov.pl [dostęp 2017-11-24] [zarchiwizowane z adresu 2014-01-11]. Rozporządzenie to zastąpiono w 2019 r. rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2019 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy dentystów (Dz.U. z2019r. poz.602 (ISAP)).
↑Załącznik numer 1 [online], mz.gov.pl [zarchiwizowane z adresu 2014-01-11]. Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 stycznia 2013 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy dentystów.
↑Załącznik numer 2 [online], mz.gov.pl [zarchiwizowane z adresu 2014-01-11]. Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 stycznia 2013 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy dentystów.
