Andrea Debono

Andrea Debono
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

7 listopada 1821
Isla (Senglea), Malta

Data i miejsce śmierci

19 października 1871
Kair, Egipt

Zawód, zajęcie

handlowiec

Narodowość

maltańska

Rodzice

Michael Debono, Teresa née Carabott

Małżeństwo

Victoria Debono

Dzieci

3

Andrea Debono (ur. 7 listopada 1821, zm. 29 października 1871), znany również jako Latif Effendi – maltański handlowiec i odkrywca, który był jednym z pierwszych Europejczyków badających okolice Białego Nilu w połowie XIX wieku.

Życiorys

Andrea Debono urodził się 7 listopada 1821 w Isli (malt. L’Isla) na Malcie. Był synem Michaela Debono, kapitana marynarki handlowej, i jego żony Teresy z domu Carabott. Miał siostrę bliźniaczkę o imieniu Battistina. W młodości Debono studiował medycynę i chemię.

Rodzina Debono wyemigrowała później do Aleksandrii w Egipcie, tam Andrea pracował w szpitalu. Po śmierci rodziców rodzeństwo przeniosło się do Kairu, a później w 1848 do Chartumu w Sudanie, gdzie Andrea zbudował młyn kukurydziany oraz zajmował się produkcją materiałów budowlanych. Andrea Debono poślubił Victorię, Etiopkę. Mieli troje dzieci, ale dwoje z nich zmarło w niemowlęctwie.

W 1851 Debono zaczął służyć egipskiemu gubernatorowi Sudanu i przyjął imię Latif Effendi. Osiągnął znaczne zyski z handlu kością słoniową, zatrudniał około 400 ludzi jako tragarzy i przewoźników. W tym czasie rozpoczął także eksplorację Nilu i jako pierwszy Europejczyk zbadał rzekę Sobat, dopływ Białego Nilu, docierając do katarakt poza wyspą Gondokoro(inne języki). W kwietniu 1853 dotarł do bystrza Djiamoudj, zdobywając wiedzę o Jeziorze Alberta i rzece Semliki. W latach 1854–1855 wraz z żoną, synem, a później agentem Philippe Terranuovą odbył 300-milową (480 km) podróż do ujścia Sobatu. W pewnym momencie ich łodzie zostały uziemione na sześć miesięcy ze względu na porę suchą, podróżnicy doświadczyli też zagrożenia ze strony wrogo nastawionych tubylców.

W latach 1855–1856 Debono był brytyjskim agentem konsularnym w Chartumie. W 1859 ponownie odwiedził Gondokoro w towarzystwie włoskiego odkrywcy Giovanniego Miani(inne języki), a trzy lata później opublikował książkę o swoich podróżach. Brytyjski eksplorer i naturalista Samuel Baker napisał: „Ludzie de Bono to najgorsi ze wszystkich, którzy całkowicie zniszczyli kraj” (ang. de Bono's people are the worst of the lot, having utterly destroyed the country.).

W Chartumie konsul John Petherick(inne języki) oskarżył Debono i jego siostrzeńca o udział w handlu niewolnikami i chociaż wszystkie zarzuty zostały później wycofane, reputacja Debono została zrujnowana. Jego stan zdrowia pogorszył się po stracie siostrzeńca; sprzedał on swoją posiadłość i wrócił do Kairu.

Andrea Debono zmarł w Kairze 29 października 1871 w wieku 49 lat.

Dziedzictwo

Andrea Debono został wymieniony w powieści Julesa Verne’a z 1863 Pięć tygodni w balonie.

Jego imieniem nazwano ulicę w jego rodzinnym mieście Isla.

Zobacz też

 Wykaz literatury uzupełniającej: Andrea Debono.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Prominent Sengleans. Senglea Local Council. [dostęp 2024-06-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-02-16)]. (ang.).
  2. ↑ Tim Jeal: Explorers of the Nile: The Triumph and Tragedy of a Great Victorian Adventure. Faber & Faber, 2011, s. 44. ISBN 978-0-571-27777-3. (ang.).
  3. ↑ Giovanni Miani. W: Francesco Surdich: Dizionario biografico degli Italiani. T. 74. 2010, s. 100–104. [dostęp 2024-06-13]. (wł.).
  4. ↑ Zoe Cormack. Violence, globalization and the trade in "ethnographic" artefacts in nineteenth-century Sudan. „Journal for Art Market Studies”, 2017. Berlin Forum Kunst und Markt. ISSN 2511-7602. [dostęp 2024-06-13]. [zarchiwizowane z adresu 2023-11-16]. (ang.).
  5. ↑ Jules Verne: Five Weeks in a Balloon. Amereon House, 1869, s. 150. (ang.).