Apoftegmata – zbiór 23 anegdot i facecji Jana Kochanowskiego, opublikowanych po śmierci poety w zbiorze Fragmenta albo pozostałe pisma nakładem krakowskiej Drukarni Łazarzowej w 1590.
Zbiór obejmuje nieułożone według klucza teksty prozatorskie. Służyły one najprawdopodobniej zabawianiu przyjaciół lub gości odwiedzających Kochanowskiego w Czarnolesie. Charakteryzują się zwięzłością i wyraźną puentą. Poeta spisywał zasłyszane opowieści, traktując je być może jako materiał do powstawania kolejnych fraszek. Większość z nich została spisana w okresie dworskim. Najpóźniejsza aluzja historyczna zawarta w zbiorze dotyczy Unii Lubelskiej w 1569. Kolekcjonowanie anegdot i dowcipów było wówczas bardzo cenione, należało też do dworskiego obyczaju, o czym informuje Łukasz Górnicki w Dworzaninie polskim (Księga wtóra). Bohaterami zebranych przez Kochanowskiego opowiastek są m.in. król Zygmunt I Stary, arcybiskup Piotr Gamrat, biskup Stanisław Karnkowski, biskup Samuel Maciejowski.
Cechą charakterystyczną Apoftegmaty są liczne anakoluty, które w twórczości Kochanowskiego pojawiły się jeszcze tylko w Odprawie posłów greckich.
