Augustyn Dyrda

Augustyn Dyrda
Data i miejsce urodzenia	4 lipca 1926 ; Wyry
Data śmierci	3 lutego 2023
Zawód, zajęcie	rzeźbiarz
Miejsce zamieszkania	Tychy
Alma Mater	Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie
Dzieci	Adam Dyrda[potrzebny przypis],Dariusz Dyrda
	Multimedia w Wikimedia Commons

Augustyn Dyrda (ur. 4 lipca 1926 w Wyrach, zm. 3 lutego 2023) − polski rzeźbiarz.

Życiorys

Syn Wiktorii i Szczepana, kolejarza (zm. w 1928), urodził się w wyrskiej leśniczówce. Spędził dzieciństwo w Tychach. W 1939 roku zdał egzamin do pszczyńskiego Gimnazjum im. Bolesława Chrobrego. Od maja 1940 roku został zaciągnięty do gminnych prac interwencyjnych. Od 1942 roku pracował w Zakładach Büschla w Mikołowie, gdzie uczył się zawodu kotlarza, a następnie zawodu ślusarza konstrukcyjnego. Po podpisaniu przez matkę Volkslisty jako Niemiec został wcielony do Reichsarbeitsdienst. Został zaciągnięty do Wehrmachtu w 1944 roku, jego dywizję skierowano do Sergassi; od maja 1945 roku przebywał w Belgradzie w niewoli.

1 września 1945 roku powrócił z wojny. Uczył się w bielskiej szkole malarstwa, rzeźby i grafiki m.in. u Edwarda Piwowarskiego i Jerzego Zitzmana. Studiował na krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych w latach 1948–1954 (dyplom z wyróżnieniem), uczeń profesora Xawerego Dunikowskiego. Po studiach pracował dwa lata w Krakowie. Wziął ślub w 1951 roku. Był członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Specjalizował się w dużych pomnikach, popiersiach i medalach. Mieszkał i pracował w Tychach-Paprocanach, żonaty z Mirosławą. W 1995 roku Piotr Jaworski zrealizował o nim krótkometrażowy film biograficzny pt. Na zlecenie. Zmarł 3 lutego 2023 roku.

Twórczość

Stworzył wiele realizacji pomnikowych, zajmował się także rzeźbami plenerowymi, portretami, tablicami pamiątkowymi, medalami i małymi formami rzeźbiarskimi. Wykonał ponad sto rzeźb.

Wybrane dzieła:

figura Grzegorza Fitelberga – praca dyplomowa, około 1954
trzy rzeźby sakralne (z Jerzym Potępą), 1954
płaskorzeźby (muzykujący górnik i tańcząca dziewczyna) na budynku domu kultury Osiedla A, Tychy, lata 50. XX wieku
figura Józefa Stalina, Skawina, przed Hutą Aluminium, 1954, usunięta około 1956
rzeźba plenerowa Chłopcy z gęsią, Tychy, 1956, odsłonięta wiosną 1957, Osiedle B (wraz z Tadeuszem Głodem)
pomnik Powstańca Śląskiego, Tychy, 1958 (przeniesiony z cokołu na Placu Wolności pod siedzibę Muzeum Miejskiego jako rzeźba plenerowa)
grupa rzeźbiarska Niedźwiadki, Tychy, Park Niedźwiadków, 1962
rzeźba plenerowa Zakochani I, Chorzów, Park Śląski, 1963
rzeźba plenerowa Zakochani II, Chorzów, Park Śląski, 1965
rzeźba plenerowa W objęciu, Chorzów, Park Śląski, 1968
rzeźba plenerowa Dyskobol, Będzin, 1968
pomnik Bohaterów Armii Sowieckiej na cmentarzu żołnierzy radzieckich, Bielsko-Biała, 1968 (projekt Ryszard Sroczyński)
pomnik Postacie z Międzynarodówką na ustach, pod czerwonym sztandarem, Dąbrowa Górnicza, odsłonięty 8 listopada 1970 roku
rzeźba plenerowa Kobieta z gitarą, Bytom, plac Karin Stanek
rzeźba plenerowa Pierwszy krok, Jastrzębie-Zdrój, ul. Łowicka (pierwotnie na Osiedlu Pionierów)
pomnik Tadeusza Kościuszki, Dąbrowa Górnicza, 1972
pomnik Walki i Pracy (tzw. Żyrafa), Tychy, 1975 (wraz z Emilianem Piaseckim)
rzeźba grupowa Tańczące Eurydyki greckie, Kalisz, Park Miejski, 1976
pomnik-popiersie Feliksa Dzierżyńskiego, Dąbrowa Górnicza, ul. Jana III Sobieskiego, naprzeciwko Huty Bankowej, odsłonięty 11 września 1977 roku, usunięty jesienią 1990 roku
rzeźba Uskrzydlona dziewczyna w tiulu, Park Kultury, Katowice, 1979
pomnik ks. dra Jana Dzierżona, Kluczbork, 1981
pomnik Arki Bożka, Racibórz, 1980
rzeźba plenerowa Karolinka, Tychy, 1984 (przeniesiona w 2014 roku na teren w pobliżu szkoły podstawowej nr 37 w Tychach)
popiersie Jerzego Ziętka, Katowice, Gmach Sejmu Śląskiego, 1987
pomnik Konstantego Rokossowskiego, Legnica, Plac Przyjaźni Polsko-Radzieckiej (ob. Plac Orląt Lwowskich), odsłonięty 4 listopada 1987 roku, usunięty 20 października 1992 roku, wrócił do Legnicy w 2019 roku, gdzie jest prezentowany na wystawie plenerowej „Cień gwiazdy. Relikty legnickich pomników PRL-u” przy cmentarzu poległych żołnierzy Armii Czerwonej; w 2020 roku pomnik został skradziony i porzucony bez głowy na polach
pomnik-popiersie Iwana Koniewa, Dąbrowa Górnicza, dziedziniec Technicznych, ul. Stanisława Łańcuckiego (obecnie ul. Emilii Zawidzkiej) Zakładów Naukowych, odsłonięty 26 stycznia 1989 roku, usunięty jesienią 1990 roku
pomnik św. Jana Bosko, Oświęcim, 1998
pomnik Friedricha Wilhelma von Redena, Chorzów, 2002 (rekonstrukcja)
statuetka „Górnośląskiego Tacyta”
pomnik Augusta Kissa, Tychy-Paprocany, ul. Władysława Sikorskiego, 2003
popiersie Stefana Roweckiego, Tychy, przy siedzibie WKU, odsłonięte 19 września 2003 roku
rzeźba Stary Alojz, Tychy, odsłonięta 11 maja 2007, brąz
rekonstrukcja przedwojennego pomnika Powstańca Śląskiego, Tychy, 2007
pomniejszone repliki rzeźb Marcina Rożka: popiersi Karola Miarki, Pawła Stalmacha i Juliusza Ligonia, Katowice, Gmach Sejmu Śląskiego

Galeria

Chłopcy z gęsią, Tychy (1957)
Zakochani II, Chorzów (1965)
W objęciu, Chorzów (1968)
Postacie z Międzynarodówką na ustach, pod czerwonym sztandarem, Dąbrowa Górnicza (1970)
Kobieta z gitarą, Bytom (lata 70. XX wieku)
Pomnik Walki i Pracy, Tychy (1975)
Pomnik Arki Bożka w Raciborzu (1980)
Popiersie Jerzego Ziętka (1987)

Przypisy

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Patryk Oczko: Niedźwiadki. Augustyn Dyrda. Muzeum Miejskie – Tychy. [dostęp 2021-05-02].
1 2 Wojciech Wieczorek: Zmarł Augustyn Dyrda. [w:] tychy.pl [on-line]. 2023-02-03. [dostęp 2023-02-03].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Bogdan Prejs: Tyszanie nie z tej ziemi. Tychy: Muzeum Miejskie w Tychach, 2009. ISBN 978-83-926283-5-4.
1 2 3 4 Jolanta Pierończyk: Tychy: Augustyn Dyrda skończył 85 lat. Artysta to ma klawe życie. [w:] naszemiasto.pl Tychy [on-line]. Polska Press, 2011-07-18. [dostęp 2021-05-02].
1 2 3 Tomasz Okraska. Śląskie drogi. „Gazeta Uniwersytecka UŚ”. 1 (211), 2013-10. Uniwersytet Śląski. ISSN 1505-6317.
1 2 3 4 5 Artyści. Urząd Miasta Tychy. [dostęp 2021-05-02].
↑ Xawery Dunikowski - wybitny rzeźbiarz, międzynarodowy autorytet, zdolny pedagog. [w:] PolskieRadiopl. Portal Polskiego Radia SA [on-line]. Polskie Radio, 2019-08-21. [dostęp 2021-05-02].
1 2 Na zlecenie. [w:] filmpolski.pl [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi.. [dostęp 2021-05-02].
↑ Program opieki nad zabytkami miasta Tychy na lata 2015-2018. „Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego”, s. 46, 2015-12-07.
↑ Jolanta Pierończyk: Chłopcy z gęsią mają 55 lat. [w:] naszemiasto.pl Tychy [on-line]. Polska Press, 2011-02-11. [dostęp 2021-05-02].
↑ Historyczne zdjęcie: widok na rzeźbę "Chłopcy z gęsią". [w:] tychy.info [on-line]. 2020-05-10. [dostęp 2021-05-02].
↑ Postać ze Sztandarem. Urząd Miasta Tychy. [dostęp 2021-05-02].
↑ Ewa Furtak: Fontanna w Tychach po remoncie za pół miliona złotych. [w:] wyborcza.pl Katowice [on-line]. Agora SA, 2021-05-02. [dostęp 2021-05-02].
1 2 3 [Augustyn Dyrda]. [w:] ZachowajTo [on-line]. [dostęp 2021-05-02].
1 2 3 Pomniki - tablice historyczne - mogiły. Dąbrowa górnicza. [w:] dabrowa.pl [on-line]. [dostęp 2021-05-02].
↑ Polskie pomniki. Województwo śląskie. Rzeźby plenerowe. [dostęp 2021-05-02].
↑ Informacja Prezydenta Miasta na sesję Rady Miasta w dniu 9 września 2010 roku. [w:] Biuletyn informacji publicznej Miasta Jastrzębie-Zdrój [on-line]. 2010-09-15. [dostęp 2021-05-02].
↑ Sebastian Reńca: W Dąbrowie Górniczej jest blisko 50 miejsc pamięci narodowej. [w:] naszemiasto.pl Dąbrowa Górnicza [on-line]. Polska Press, 2005-10-25. [dostęp 2021-05-02].
↑ Bogdan Prejs: Żyrafa w kole dziejów. [w:] naszemiasto.pl Tychy [on-line]. Polska Press, 2004-10-15. [dostęp 2021-05-02].
↑ Maria Lipok-Bierwiaczonek: Od socrealizmu do postmodernizmu. Unikatowe NOWE Tychy Przewodnik po szlaku miejskim. Tychy: Urząd Miasta Tychy – Wydział Rozwoju Miasta i Funduszy Europejskich, 2011, s. 82.
↑ Izabela Rącka. Obiekty małej architektury w przestrzeni miasta na przykładzie Kalisza. „Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk”. 17, s. 308, 2017. ISSN 1426-6547.
↑ Irgendwo in Europa [online], silesiainfo.net [dostęp 2026-02-16] .
↑ Urszula Pękala-Duda: Jan Dzierżon. [w:] Biuletyn Opolskiej Izby Lekarsko-Weterynaryjnej [on-line]. 2015-02-22. s. 12. [dostęp 2021-05-02].
↑ JOL: Plac Korfantego w Tychach zmienia image. [w:] naszemiasto.pl Tychy [on-line]. Polska Press, 2014-11-05. [dostęp 2021-05-02].
↑ Bogusław Tracz: Ślązak – Żołnierz – Gospodarz. Jerzy Ziętek jako przykład mitologizacji politycznej. W: Jerzy Ziętek. Konteksty kariery w komunistycznym państwie. Katowice: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Oddział w Katowicach, 2017, s. 96.
↑ Rzeźba z Pomnika Marszałka Konstantego Rokossowskiego, 1987 r.. Muzeum Miedzi w Legnicy. [dostęp 2021-05-02].
↑ Montaż rzeźby z legnickiego pomnika Konstantego Rokossowskiego. Muzeum Miedzi w Legnicy, 2019-12-09. [dostęp 2021-05-02].
↑ karko: Policja złapała drugiego wandala, który ukradł i zdewastował pomnik Rokossowskiego. [w:] wyborcza.pl Wrocław [on-line]. Agora SA, 2020-08-15. [dostęp 2021-05-02].
↑ Piotr Sobierajski: Dąbrowa Górnicza: 18 ulic zmieni nazwy, bo tak nakazuje ustawa dekomunizacyjna. [w:] Dziennik Zachodni [on-line]. 2017-06-28. [dostęp 2021-05-02].
↑ Pomnik Augusta Kissa. Urząd Miasta Tychy. [dostęp 2021-05-02].
↑ Popiersie gen. Grota Roweckiego. Urząd Miasta Tychy. [dostęp 2021-05-02].
↑ Galeria - Odsłonięcie rzeźby Starego Alojza. [w:] eTychy.org [on-line]. 2007-05-11. [dostęp 2021-05-02].
↑ Olga Witek. Kulisy władzy. „Gazeta Uniwersytecka UŚ”. 5 (195), 2012-02. Uniwersytet Śląski. ISSN 1505-6317.

[po-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Patryk Oczko: Niedźwiadki. Augustyn Dyrda. Muzeum Miejskie – Tychy. [dostęp 2021-05-02].

[zmarl-2] 1 2 Wojciech Wieczorek: Zmarł Augustyn Dyrda. [w:] tychy.pl [on-line]. 2023-02-03. [dostęp 2023-02-03].

[bp-3] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Bogdan Prejs: Tyszanie nie z tej ziemi. Tychy: Muzeum Miejskie w Tychach, 2009. ISBN 978-83-926283-5-4.

[jp-4] 1 2 3 4 Jolanta Pierończyk: Tychy: Augustyn Dyrda skończył 85 lat. Artysta to ma klawe życie. [w:] naszemiasto.pl Tychy [on-line]. Polska Press, 2011-07-18. [dostęp 2021-05-02].

[us-5] 1 2 3 Tomasz Okraska. Śląskie drogi. „Gazeta Uniwersytecka UŚ”. 1 (211), 2013-10. Uniwersytet Śląski. ISSN 1505-6317.

[um-6] 1 2 3 4 5 Artyści. Urząd Miasta Tychy. [dostęp 2021-05-02].

[Xawery_Dunikowski_wybitny-7] Xawery Dunikowski - wybitny rzeźbiarz, międzynarodowy autorytet, zdolny pedagog. [w:] PolskieRadiopl. Portal Polskiego Radia SA [on-line]. Polskie Radio, 2019-08-21. [dostęp 2021-05-02].

[fp-8] 1 2 Na zlecenie. [w:] filmpolski.pl [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi.. [dostęp 2021-05-02].

[Program_opieki_nad_zabytkami-s46-9] Program opieki nad zabytkami miasta Tychy na lata 2015-2018. „Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego”, s. 46, 2015-12-07.

[Pierończyk2011-10] Jolanta Pierończyk: Chłopcy z gęsią mają 55 lat. [w:] naszemiasto.pl Tychy [on-line]. Polska Press, 2011-02-11. [dostęp 2021-05-02].

[Historyczne_zdjęcie_widok-11] Historyczne zdjęcie: widok na rzeźbę "Chłopcy z gęsią". [w:] tychy.info [on-line]. 2020-05-10. [dostęp 2021-05-02].

[Postać_ze_Sztandarem-12] Postać ze Sztandarem. Urząd Miasta Tychy. [dostęp 2021-05-02].

[Furtak2021-13] Ewa Furtak: Fontanna w Tychach po remoncie za pół miliona złotych. [w:] wyborcza.pl Katowice [on-line]. Agora SA, 2021-05-02. [dostęp 2021-05-02].

[zt-14] 1 2 3 [Augustyn Dyrda]. [w:] ZachowajTo [on-line]. [dostęp 2021-05-02].

[dp-15] 1 2 3 Pomniki - tablice historyczne - mogiły. Dąbrowa górnicza. [w:] dabrowa.pl [on-line]. [dostęp 2021-05-02].

[Polskie_pomniki_Województwo-16] Polskie pomniki. Województwo śląskie. Rzeźby plenerowe. [dostęp 2021-05-02].

[Informacja_Prezydenta_Miasta-17] Informacja Prezydenta Miasta na sesję Rady Miasta w dniu 9 września 2010 roku. [w:] Biuletyn informacji publicznej Miasta Jastrzębie-Zdrój [on-line]. 2010-09-15. [dostęp 2021-05-02].

[Reńca2005-18] Sebastian Reńca: W Dąbrowie Górniczej jest blisko 50 miejsc pamięci narodowej. [w:] naszemiasto.pl Dąbrowa Górnicza [on-line]. Polska Press, 2005-10-25. [dostęp 2021-05-02].

[bp2-19] Bogdan Prejs: Żyrafa w kole dziejów. [w:] naszemiasto.pl Tychy [on-line]. Polska Press, 2004-10-15. [dostęp 2021-05-02].

[Lipok_Bierwiaczonek2011-s82-20] Maria Lipok-Bierwiaczonek: Od socrealizmu do postmodernizmu. Unikatowe NOWE Tychy Przewodnik po szlaku miejskim. Tychy: Urząd Miasta Tychy – Wydział Rozwoju Miasta i Funduszy Europejskich, 2011, s. 82.

[Rącka2017-s308-21] Izabela Rącka. Obiekty małej architektury w przestrzeni miasta na przykładzie Kalisza. „Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk”. 17, s. 308, 2017. ISSN 1426-6547.

[22] Irgendwo in Europa [online], silesiainfo.net [dostęp 2026-02-16] .

[Pękala_Duda2015-s12-23] Urszula Pękala-Duda: Jan Dzierżon. [w:] Biuletyn Opolskiej Izby Lekarsko-Weterynaryjnej [on-line]. 2015-02-22. s. 12. [dostęp 2021-05-02].

[JOL2014-24] JOL: Plac Korfantego w Tychach zmienia image. [w:] naszemiasto.pl Tychy [on-line]. Polska Press, 2014-11-05. [dostęp 2021-05-02].

[Tracz2017-s96-25] Bogusław Tracz: Ślązak – Żołnierz – Gospodarz. Jerzy Ziętek jako przykład mitologizacji politycznej. W: Jerzy Ziętek. Konteksty kariery w komunistycznym państwie. Katowice: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Oddział w Katowicach, 2017, s. 96.

[Rzeźba_z_Pomnika_Marszałka-26] Rzeźba z Pomnika Marszałka Konstantego Rokossowskiego, 1987 r.. Muzeum Miedzi w Legnicy. [dostęp 2021-05-02].

[Montaż_rzeźby_z_legnickiego-27] Montaż rzeźby z legnickiego pomnika Konstantego Rokossowskiego. Muzeum Miedzi w Legnicy, 2019-12-09. [dostęp 2021-05-02].

[karko2020-28] rko: Policja złapała drugiego wandala, który ukradł i zdewastował pomnik Rokossowskiego. [w:] wyborcza.pl Wrocław [on-line]. Agora SA, 2020-08-15. [dostęp 2021-05-02].

[Sobierajski2017-29] Piotr Sobierajski: Dąbrowa Górnicza: 18 ulic zmieni nazwy, bo tak nakazuje ustawa dekomunizacyjna. [w:] Dziennik Zachodni [on-line]. 2017-06-28. [dostęp 2021-05-02].

[Pomnik_Augusta_Kissa-30] Pomnik Augusta Kissa. Urząd Miasta Tychy. [dostęp 2021-05-02].

[Popiersie_gen_Grota_Roweckiego-31] Popiersie gen. Grota Roweckiego. Urząd Miasta Tychy. [dostęp 2021-05-02].

[Galeria_Odsłonięcie_rzeźby-32] Galeria - Odsłonięcie rzeźby Starego Alojza. [w:] eTychy.org [on-line]. 2007-05-11. [dostęp 2021-05-02].

[Witek2012-33] Olga Witek. Kulisy władzy. „Gazeta Uniwersytecka UŚ”. 5 (195), 2012-02. Uniwersytet Śląski. ISSN 1505-6317.