

Autobus wodorowy (często także: autobus z ogniwem paliwowym, ang. fuel cell bus) – autobus napędzany energią elektryczną wytwarzaną w ogniwie paliwowym zasilanym wodorem, która zasila silniki elektryczne napędzające koła. W niektórych konstrukcjach układ ten jest uzupełniany w sposób hybrydowy o akumulator lub superkondensator. Jedynym produktem reakcji w pojeździe jest woda W wielu miastach na świecie prowadzono testy autobusów z ogniwem paliwowym; według danych z 2020 r. w eksploatacji było ponad 5600 takich autobusów, z czego zdecydowana większość w Chinach. Pod koniec października 2025 po polskich drogach jeździły 122 autobusy wodorowe.
Ze względu na emisje gazów cieplarnianych oraz zanieczyszczenie powietrza (m.in. przez pyły) powodowane przez autobusy z silnikami Diesla, od początku XXI wieku operatorzy transportu publicznego w coraz większym stopniu sięgają po rozwiązania o niższych emisjach, takie jak autobusy hybrydowe i autobusy elektryczne (bateryjne). Autobusy bateryjne mogą jednak mieć krótszy zasięg niż pojazdy z silnikami Diesla, wymagają czasu na ładowanie, a w niskich temperaturach ich możliwości magazynowania energii ulegają pogorszeniu.
Z tego powodu część operatorów analizowała alternatywy, w tym autobusy wodorowe z ogniwem paliwowym. Część producentów proponowała też użycie ogniwa paliwowego jako range extendera (wydłużacza zasięgu), łącząc je z większym akumulatorem lub superkondensatorem. Wodór ma większą gęstość energii (w ujęciu masowym) niż akumulatory litowe, co czyni go potencjalnie przydatnym w pojazdach ciężkich, takich jak autobusy i ciężarówki.
Pochodzenie paliwa wodorowego bywa różne – tzw. zielony wodór (wytwarzany z użyciem energii odnawialnej) jest istotnie bardziej korzystny środowiskowo niż wodór wytwarzany z paliw kopalnych (np. z węgla lub gazu).
Od końca lat 80. XX wieku, wraz z narastającymi obawami dotyczącymi emisji zanieczyszczeń z autobusów z silnikami Diesla, podejmowano próby zastosowania ogniw paliwowych do zasilania pojazdów. Wczesne prace typu proof of concept koncentrowały się na wykazaniu, że ogniwa paliwowe można zabudować w autobusie i w praktyce zasilić nimi napęd pojazdu. W latach 1994–1995 program Georgetown Fuel Cell Bus Program (prowadzony przez Uniwersytet Georgetown oraz Departament Energii USA) zaprezentował trzy autobusy o długości 30 stóp (ok. 9,1 m), zasilane ogniwem paliwowym kwasu fosforowego firmy Fuji Electric.

Od końca lat 90. XX wieku autobusy z ogniwami paliwowymi zasilanymi wodorem testowano w wielu miastach. W 1998 r. Chicago i Vancouver rozpoczęto testy z wykorzystaniem nadwozi autobusowych New Flyer Industries oraz ogniw paliwowych Ballard Power Systems. Trwający trzy lata pilotaż przewiózł ponad 200 tys. pasażerów i objął łącznie ponad 118 tys. km przebiegu.
Od 2000 r. firmy Hino i Toyota współpracowały nad rozwojem autobusu wodorowego z ogniwem paliwowym FCHV-BUS. Po testach prowadzonych przez Toei Bus w 2003 r. flota ośmiu autobusów FCHV-BUS obsługiwała Expo 2005 w prefekturze Aichi. W czasie Expo autobusy przewiozły ok. 1 mln odwiedzających i przejechały ok. 130 tys. km, a następnie wykorzystywano je m.in. jako autobusy dowozowe na lotniskach.
W Stanach Zjednoczonych National Renewable Energy Laboratory (NREL) prowadzono badania i ewaluacje autobusów z ogniwami paliwowymi od 2000 r., we współpracy z Federal Transit Administration. Operator AC Transit w rejonie zatoki San Francisco rozpoczął własne testy autobusu wodorowego w 2002 r.

Od 2001 r. unijny projekt badawczo-wdrożeniowy Clean Urban Transport for Europe (CUTE) uruchomił autobusy z ogniwami paliwowymi w dziewięciu miastach europejskich, m.in. w Londynie, Madrycie i Hamburgu. W analogicznych demonstracjach, wspieranych przez to samo konsorcjum, uczestniczyły także Reykjavík, Pekin i Perth. Fuel Cell Bus Club stał się forum wymiany doświadczeń i informacji pomiędzy miastami, operatorami oraz środowiskiem badawczym.
W projektach wykorzystywano autobusy Mercedes-Benz Citaro oraz ogniwa paliwowe Ballard Power Systems. W tamtym okresie flotę tę określano jako największą na świecie. Szacowano, że koszt jednostkowy autobusu wynosił ok. 1,2 mln USD, zasięg ok. 300 km, a pojemność ok. 70 pasażerów.
Zakończone w 2007 r. projekty były przez część badaczy oceniane jako udane. Jednocześnie część operatorów krytykowała je z powodu wysokich kosztów eksploatacji; Madryt raportował, że koszt paliwa był ok. dziesięciokrotnie wyższy niż w przypadku diesla. Wymagało to także budowy dedykowanych stacji tankowania wodoru. Autobusy w Pekinie – opisywane jako pierwsze w Chinach – wycofano po roku, ponieważ zanieczyszczenie powietrza obniżało sprawność i żywotność ogniw paliwowych.
W 2006 r. Federal Transit Administration ogłosiła National Fuel Cell Bus Technology Development Program. Program przewidywał 49 mln USD grantów federalnych dla agencji transportowych na rozwój i testy autobusów wodorowych z ogniwami paliwowymi, aby przyspieszyć ich komercjalizację. W 2003 r. AC Transit wprowadził do testów autobus Thor „ThunderPower”, kończąc je w październiku 2004 r. W 2006 r. pięć autobusów Van Hool z ogniwami paliwowymi UTC Power weszło do eksploatacji, a w 2010 r. zastąpiono je kolejnymi autobusami Van Hool z ogniwem paliwowym.
W 2009 r. BC Transit rozpoczął eksploatację autobusów z ogniwami paliwowymi w miejscowości Whistler w Kolumbii Brytyjskiej przed ZIO 2010. Flota 20 autobusów była wówczas największa na świecie, a koszt projektu szacowano na ok. 94 mln USD. Wodór określano jako „niebieski”, a jego produkcję realizowała firma Air Liquide w Quebecu z wykorzystaniem energii wodnej. Z powodu wysokich kosztów eksploatacji program zakończono w 2015 r
W 2009 r. pierwszy brazylijski prototyp autobusu z ogniwem paliwowym rozpoczął kursowanie w São Paulo. Pojazd wyprodukowano w Caxias do Sul. Program „Ônibus Brasileiro a Hidrogênio” obejmował także trzy kolejne autobusy.
W 2010 r. w Londynie wprowadzono do eksploatacji osiem autobusów wodorowych o większym zasięgu niż pojazdy używane w połowie lat 2000 W tamtym czasie była to największa w Europie flota autobusów wodorowych. Transport for London zwracał uwagę na wysokie koszty pojazdów i paliwa, zakładając jednocześnie spadek kosztów wraz z dojrzewaniem rynku.
W Chinach autobusy z ogniwami paliwowymi wykorzystywano m.in. podczas Pekinu 2008, Expo 2010 w Szanghaju oraz Igrzysk Azjatyckich 2010 w Kantonie. Pojazdy rozwijała m.in. firma Higer Bus; na potrzeby Pekinu 2008 wdrożono 3 autobusy, a na Expo 2010 w Szanghaju – 196.
W marcu 2015 r. największa wówczas flota autobusów z ogniwami paliwowymi w Europie weszła do eksploatacji w Aberdeen w Szkocji. Dziesięć autobusów Van Hool wykorzystywano w pięcioletnim pilotażu.

Według danych z 2020 r. na świecie eksploatowano 5648 autobusów wodorowych z ogniwami paliwowymi, z czego 93,7% w Chinach. Część wczesnych użytkowników kierowała się jednak ku autobusom bateryjnym; przykładowo Londyn raportował ok. 950 autobusów bateryjnych i 20 autobusów wodorowych w swojej flocie według stanu na 31 marca 2023 r
W 2015 r. Toyota rozpoczęła w Tokio testy zaktualizowanego autobusu wodorowego (Toyota FC Bus), rozwijanego wspólnie z Hino Motors. W 2017 r. Toyota zaprezentowała autobus Toyota Sora, a produkcja ruszyła w marcu 2018 r. Do 2020 r. dostarczono ponad 100 autobusów Toyota Sora, eksploatowanych m.in. na Tokyo BRT oraz przez JR Bus Kanto i Toei Bus.
W 2018 r. Toyota zapowiedziała udostępnienie swojej technologii ogniw paliwowych portugalskiemu producentowi autobusów Caetano na potrzeby sprzedaży autobusów w Europie. Model Caetano H2.City Gold znalazł nabywców m.in. w Bielefeld, Cottbus oraz Barcelonie. Producent zaczął następnie mocniej eksponować markę „Toyota”, gdy Toyota została większościowym udziałowcem.
W Chinach firma Feichi (Allenbus) rozpoczęła produkcję autobusów wodorowych w Yunfu, licencjonując technologię ogniw paliwowych od Ballard. Ogniwa paliwowe łączono z akumulatorem litowo-jonowym 36 kWh, zasilającym silniki elektryczne. Ponad 300 autobusów Feichi eksploatowano w mieście Foshan w prowincji Guangdong. Inni producenci w Chinach również rozpoczęli produkcję autobusów; Zhongtong Bus uruchomił program badawczo-rozwojowy w 2014 r., a produkcję w 2016 r
W 2018 r. miasto Zhangjiakou zamówiło 74 autobusy wodorowe w ramach przygotowań do Pekinu 2022. Podczas igrzysk wykorzystywano ponad 800 autobusów i autokarów wodorowych producentów takich jak Foton, Yutong, Geely i Zhongtong. Wybór autobusów wodorowych uzasadniano m.in. warunkami pogodowymi i niskimi temperaturami w prowincji Hebei, a samo wykorzystanie wodoru krytykowano, zwracając uwagę, że znaczna część wodoru w Chinach pochodzi z węgla.

W 2017 r. zaprezentowano autobus Hyundai Elec City, który wszedł do komercyjnej eksploatacji w Korei Południowej w grudniu 2019 r. Do czerwca 2021 r. w eksploatacji było 108 autobusów. Zapowiadano także testy w Wiedniu oraz w Niemczech. Deklarowano zasięg przekraczający 500 km oraz moc maksymalną 180 kW. Miasta Busan i Ulsan ogłosiły w 2022 r., że planują wprowadzić łącznie ponad 620 autobusów do 2025 r.
W 2019 r. polski producent autobusów Solaris Bus & Coach zaprezentował podczas szczytu UITP autobus wodorowy z ogniwem paliwowym na platformie Solaris Urbino 12. Następnie był testowany m.in. przez RATP w Paryżu i zamawiany przez operatorów w Europie, m.in. Connexxion, ÖBB Postbus oraz MPK Poznań. W 2022 r. Solaris zaprezentował wodorową wersję przegubowego Urbino 18 podczas targów InnoTrans
W czerwcu 2021 r. do eksploatacji w Londynie wszedł pierwszy na świecie wodorowy autobus piętrowy z ogniwem paliwowym (Wright StreetDeck Hydroliner) na linii 7.Podobne autobusy wprowadzono także w Aberdeen. Model Hydroliner FCEV rozwijano w ramach inicjatywy UE JIVE

W lipcu 2021 r. za pierwsze wdrożenie autobusu wodorowego w regularnym transporcie publicznym w Polsce wskazywano Konin: MZK Konin zawarł umowę leasingu na Urbino 12 hydrogen, a w lipcu 2022 r. informowano o przekazaniu pojazdu do eksploatacji (z tankowaniem wodoru realizowanym w Koninie na infrastrukturze związanej z ZE PAK).
Kolejni producenci wchodzili na rynek autobusów wodorowych, m.in. Iveco (porozumienie z Air Liquide), Alexander Dennis (zapowiedź „next generation” autobusu piętrowego) oraz Hyzon Motors. Inne kraje ogłaszały pilotaże; przykładowo Moskwa planowała pilotaż autobusów Kamaz w 2022 r
W maju 2022 r. operator Regionalverkehr Köln (RVK) zamówił do 100 autobusów wodorowych od Solaris i Wrightbus W Niemczech rozwój wspierała m.in. strategia wodorowa (National Hydrogen Strategy), wskazując autobusy wodorowe jako rozwiązanie alternatywne dla dłuższych tras. Mercedes-Benz zapowiedział także wersję eCitaro z range extenderem opartym na ogniwie paliwowym Toyoty, zwiększając zasięg do ok. 400 km.
W lipcu 2022 r. Île-de-France Mobilités zamówiło 47 autobusów z ogniwami paliwowymi dla regionu Grand Paris za 48 mln euro; planowano użycie „zielonego” wodoru produkowanego m.in. przy spalarni w Créteil
W lipcu 2022 r. do floty Beijing Public Transport Group dołączyło ponad 500 autobusów wodorowych Foton AUV; relacje medialne wskazywały zasięg ok. 600 km i czas tankowania 10–15 minut. Autobusy te wykorzystywano wcześniej podczas ZIO 2022.
W sierpniu 2022 r. w Pune zaprezentowano pierwszy w Indiach autobus wodorowy z ogniwem paliwowym opracowany krajowo; projekt realizowano m.in. przez KPIT Technologies i Council of Scientific and Industrial Research
W 2022 r. nowojorska MTA ogłosiła pilotaż autobusów wodorowych, finansowany grantem NYSERDA; pierwsze dwa autobusy (New Flyer Xcelsior CHARGE H2) planowano uruchomić w Bronksie pod koniec 2024 r. MTA deklarowała, że cała flota autobusowa ma być bezemisyjna do 2040 r
W 2023 r. część agencji transportowych anulowała zamówienia z powodu relacji kosztów wodoru do energii elektrycznej Jednocześnie pojawiały się duże kontrakty, m.in. TPER w Bolonii zamówił 130 autobusów Solaris, Seul zamawiał 1300 autobusów Hyundai, a SamTrans zamówił 108 autobusów New Flyer. W październiku 2023 r. Santa Cruz Metro zamówił 57 autobusów z ogniwami paliwowymi, wskazując, że w testach autobusy bateryjne nie sprawdzały się na stromych drogach przy pełnym obciążeniu.
Według jednego z opracowań z 2023 r. udział pojazdów wodorowych w grupie pojazdów bezemisyjnych ma wynosić ok. 4% do 2044 r., przy niskiej penetracji autobusów miejskich z ogniwami paliwowymi – ograniczonej do krajów z rozwiniętą infrastrukturą wodorową oraz tras, na których autobusy bateryjne są mniej praktyczne Inne raporty wskazywały jednak wzrost rynku; Solaris deklarował ponad 500 autobusów w zamówieniach i 44% udziału w europejskim rynku autobusów z ogniwami paliwowymi
W styczniu 2024 r. Barcelona (TMB) zamówiła 38 autobusów wodorowych Solaris za 23,4 mln euro; wodór miał dostarczać Iberdrola (produkcja w Zona Franca). W kwietniu 2024 r. amerykański producent Gillig zapowiedział wprowadzenie autobusu wodorowego do 2026 r. (układ napędowy BAE Systems, moduł ogniw Ballard)
W lutym 2024 r. w Sosnowcu rozpoczęto testy autobusu wodorowego NesoBus w ruchu liniowym (m.in. na liniach 160S, 813 i 84), aby zweryfikować parametry eksploatacyjne tej technologii w codziennej pracy przewozowej.
W październiku 2024 r. Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia opublikowała wyniki postępowania na zakup ośmiu autobusów wodorowych NesoBus, a w grudniu tego samego roku podpisano umowę, w ramach której 5 autobusów przeznaczono dla PKM Tychy, a 3 dla PKM Katowice.

Autobusy z ogniwem paliwowym wykazują część podobieństw do autobusów bateryjnych, ale występują też istotne różnice.
Oba typy są bezemisyjne w miejscu użytkowania – w przypadku autobusów wodorowych produktem reakcji jest woda. Jednocześnie wytwarzanie wodoru (zwłaszcza z paliw kopalnych) nie musi być bezemisyjne. Oba typy są napędzane silnikami elektrycznymi i są oferowane przez wielu producentów. Oba wymagają nakładów infrastrukturalnych (ładowarki lub stacje tankowania wodoru).
W przeciwieństwie do autobusów bateryjnych, autobusy wodorowe można zatankować w ok. 10–15 minut, podczas gdy ładowanie autobusów bateryjnych często trwa wiele godzin (lub wymaga szybkiego ładowania o dużej mocy). Autobusy wodorowe mogą oferować większy zasięg (rzędu ok. 450 km) niż autobusy bateryjne (np. ok. 250 km, zależnie od warunków i profilu trasy). Wodór ma wyższą gęstość energii (w ujęciu masowym) niż akumulatory, a zwiększanie pojemności baterii powoduje wzrost masy, co obniża efektywność energetyczną. W konsekwencji autobusy wodorowe mogą być lżejsze od bateryjnych, co bywa wskazywane jako jedna z zalet na trasach trudniejszych topograficznie.
Autobusy wodorowe są też opisywane jako mniej wrażliwe na skrajne temperatury niż autobusy bateryjne, dla których operatorzy raportowali skrócenie zasięgu w niskich temperaturach.
Na poziomie sprawności energetycznej autobusy bateryjne są zwykle bardziej efektywne niż autobusy wodorowe, z uwagi na straty w całym łańcuchu produkcji i konwersji wodoru. Koszt paliwa wodorowego bywa też wskazywany jako wyższy od kosztu energii elektrycznej.
Część producentów stosuje ogniwo paliwowe jako wydłużacz zasięgu w autobusach bateryjnych. Przykładowo Mercedes-Benz eCitaro ma zasięg ok. 280 km w wersji bateryjnej, a wersja z range extenderem opartym na ogniwie paliwowym ma osiągać ok. 400 km, dzięki ogniwu paliwowemu Toyoty o mocy 60 kW doładowującemu akumulator.
Według analiz (stan na 2023 r.) autobusy wodorowe z ogniwem paliwowym są przeciętnie droższe w eksploatacji niż autobusy bateryjne, z uwagi na koszt pojazdów, koszt wodoru oraz niższą efektywność energetyczną całego łańcucha wodorowego.
Koszt zasilania autobusów zależy od ceny i dostępności wodoru. Niektórzy operatorzy wykorzystywali wodór będący produktem ubocznym procesów przemysłowych, aby obniżyć koszty. Inni budowali instalacje wytwarzania wodoru na mniejszą skalę (np. z gazu ziemnego) lub kupowali wodór od producentów przemysłowych. Krytykowano zasilanie autobusów wodorem pochodzącym z paliw kopalnych ze względu na ślad węglowy. Zielony wodór bywa wskazywany jako zbyt drogi.
W 2006 r. NREL wskazywał koszt wodoru ok. 9 USD/kg oraz całkowity koszt ok. 6,50 USD/milę (łącznie z utrzymaniem), wobec ok. 1 USD/milę dla diesla (wówczas). W Europie projekt CUTE raportował koszty paliwa ok. 10 razy wyższe niż diesel.
W 2021 r. Tokyu Bus podawał, że koszt „tankowania” autobusu wodorowego jest ok. 2,6 razy wyższy niż diesla, przy dominacji wodoru z paliw kopalnych w Japonii. W styczniu 2022 r. Montpellier anulowało kontrakt na 51 autobusów wodorowych, wskazując koszty eksploatacji ok. 6 razy wyższe niż w przypadku autobusów elektrycznych. Miasto zamówiło autobusy bateryjne.
W 2021 r. Wuppertaler Stadtwerke raportowało zbliżone koszty eksploatacji autobusów wodorowych i diesli Londyn podawał koszt wodoru ok. 6 GBP/kg w 2023 r., zbliżony do kosztu diesla (w tym ujęciu). Santa Cruz wskazywało w 2023 r. koszt wodoru ok. 9–13 USD za „galon ekwiwalentu” (przy ok. 6 USD za galon diesla), zaznaczając jednak trudność bezpośredniego porównania efektywności paliw.
Prognozy Hydrogen Council zakładały możliwość spadku kosztu wodoru z OZE do ok. 1,4–2,3 USD/kg przy dużej skali.
W miarę upowszechniania się technologii koszty autobusów z ogniwem paliwowym spadały.
W 2007 r. NREL wskazywał cenę zakupu autobusu wodorowego na poziomie ok. 2–3 mln USD, wobec ok. 330 tys. USD dla autobusu z silnikiem Diesla i ok. 480 tys. USD dla autobusu hybrydowego RVK raportował, że autobus Phileas kosztował ok. 1,86 mln euro (2011), Van Hool A330 ok. 850 tys. euro (2014) i ok. 590 tys. euro (2020), a w 2023 r. nowe autobusy wodorowe miały kosztować ok. 500 tys. euro.
Financial Times raportował w 2022 r., że Toyota Sora kosztuje ok. 100 mln jenów (ok. 710 tys. euro) w sześciuletnim leasingu, podczas gdy autobus z silnikiem Diesla ok. 24 mln jenów (ok. 170 tys. euro). W Korei Południowej wskazywano subsydiowanie zakupów autobusów wodorowych (np. dla Hyundai ElecCity)
W Stanach Zjednoczonych raportowano w 2022 r., że autobus wodorowy kosztuje ok. 1,2 mln USD, wobec ok. 750 tys. USD dla autobusu bateryjnego. Wskazywano też, że autobusy produkowane w Europie mogą być tańsze z uwagi na większą skalę produkcji.
Konsorcja (np. H2Bus) prowadziły działania na rzecz obniżenia kosztów autobusów wodorowych do poziomu diesli, m.in. przez zamówienia wolumenowe i produkcję masową.
Przejście z diesla na autobusy wodorowe wiąże się z kosztami infrastrukturalnymi (budowa stacji tankowania wodoru) oraz kosztami magazynowania części zamiennych i przeszkolenia obsługi. Autobusy bateryjne również wymagają nakładów (ładowarki, modernizacja przyłączy i sieci elektroenergetycznej), szczególnie przy nocnym ładowaniu dużej liczby pojazdów.

Według danych z 2020 r. na świecie eksploatowano 5648 autobusów wodorowych z ogniwem paliwowym (93,7% w Chinach). Producenci autobusów zwykle współpracują z dostawcami ogniw paliwowych (np. Ballard, Toyota) w celu integracji układu napędowego.
Przykładowe modele obejmują m.in.: