Aviceda

	Aviceda
	Swainson, 1836
	; Czubak czarny (A. leuphotes)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	szponiaste
Rodzina	jastrzębiowate
Podrodzina	orłosępy
Plemię	Pernini
Rodzaj	Aviceda
	Typ nomenklatoryczny
	Aviceda cuculoides Swainson, 1836
Synonimy
	Lophotes Lesson, 1830; Baza Hodgson, 1837; Lepidogenys Gould, 1838; Avicida Strickland, 1841; Hyptiopus Hodgson, 1841; Lophastur Blyth, 1842; Nesobaza Mathews, 1916;
	Lophotes Lesson, 1830; Baza Hodgson, 1837; Lepidogenys Gould, 1838; Avicida Strickland, 1841; Hyptiopus Hodgson, 1841; Lophastur Blyth, 1842; Nesobaza Mathews, 1916;
Gatunki
	5 gatunków – zobacz opis w tekście
	5 gatunków – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Aviceda – rodzaj ptaków z podrodziny orłosępów (Gypaetinae) w rodzinie jastrzębiowatych (Accipitridae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce, Azji, Australii i Oceanii.

Morfologia

Długość ciała 28–48 cm, rozpiętość skrzydeł 64–117 cm; masa ciała 168–448 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1836 roku angielski zoolog William Swainson w publikacji własnego autorstwa o tytule O historii naturalnej i klasyfikacji ptaków. Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) czubak afrykański (A. cuculoides).

Etymologia

Aviceda (Avicida): łac. avis ‘ptak’; -cida ‘zabójca’, od caedere ‘zabić’.
Lophotes: od nazwy rodzajowej Falco lophotes Temminck, 1820 (= Aviceda leuphotes C. Dumont, 1820) (gr. λοφωτος lophōtos ‘czubaty’, od λοφος lophos ‘czub, grzebień’. Gatunek typowy (absolutna tautonimia): Falco lophotes Temminck, 1823 (= Falco leuphotes C. Dumont, 1820).
Baza: hindi Bāz ‘jastrząb’ (nazwa stosowana na określenie samicy jastrzębia zwyczajnego, samiec nazywany jest Jurra). Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Baza syama Hodgson, 1837 (= Falco leuphotes C. Dumont, 1820).
Lepidogenys: gr. λεπις lepis, λεπιδος lepidos ‘łuska’, od λεπω lepō ‘obierać, łuszczyć się’; γενυς genus, γενυος genuos ‘szczęka, policzek, broda’.
Hyptiopus: gr. ὑπτιος huptios ‘płaski’; πους pous, ποδος podos ‘stopa’.
Lophastur: gr. λοφος lophos ‘czub’; rodzaj Astur de Lacépède, 1801, (jastrząb). Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Pernis jerdoni Blyth, 1842.
Nesobaza: gr. νησος nēsos ‘wyspa’ (tj. Madagaskar); rodzaj Baza Hodgson, 1837. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Pernis madagascariensis A. Smith, 1834.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Aviceda cuculoides Swainson, 1837 – czubak afrykański
Aviceda madagascariensis (A. Smith, 1834) – czubak madagaskarski
Aviceda jerdoni (Blyth, 1842) – czubak brunatny
Aviceda subcristata (Gould, 1838) – czubak australijski
Aviceda leuphotes (C. Dumont, 1820) – czubak czarny

Uwagi

↑ Młodszy homonim Lophotes Giorna, 1809 (Actinopterygii).
↑ Nowa nazwa dla Lophotes Lesson, 1831.
↑ Niepoprawna późniejsza pisownia Aviceda Swainson, 1836.
↑ Nowa, klasyczna nazwa dla Baza Hodgson, 1837.

Przypisy

1 2 W. Swainson: On the natural history and classification of birds. Cz. 1. London: John Taylor, 1836, s. 300. (ang.).
↑ R.-P. Lesson: Traité d’ornithologie, ou, Tableau méthodique des ordres, sous-ordres, familles, tribus, genres, sous-genres et races d’oiseaux: ouvrage entièrement neuf, formant le catalogue le plus complet des espèces réunies dans les collections publiques de la France. Bruxelles: Chez F.G. Levrault, 1831, s. 96. (fr.).
↑ B.H. Hodgson. Additions to the Ornithology of Népal. „The Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 5, s. 777, 1836. (ang.).
↑ J. Gould: A synopsis of the birds of Australia, and the adjacent Islands. London: John Gould, 1838, s. ryc. 9 i tekst. (ang.).
↑ H.E. Strickland. Commentary. „The Annals and Magazine of Natural History”. 6, s. 416, 1841. (ang.).
↑ B.H. Hodgson. Classical terminology of Natural History. „The Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 10 (1), s. 27, 1841. (ang.).
↑ E. Blyth. Aves. „The Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 11. s. 463. (ang.).
↑ G.M. Mathews: The birds of Australia. Cz. 5. London: Witherby, s. 213. (ang.).
1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Aviceda, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2025-02-18] (ang.).
↑ W. Swainson: On the natural history and classification of birds. Cz. 2. London: John Taylor, 1837, s. 214. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Aviceda [dostęp 2025-02-18] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Lophotes [dostęp 2026-08-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Baza [dostęp 2025-02-18] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Lepidogenys [dostęp 2025-02-18] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Hyptiopus [dostęp 2025-02-18] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Lophastur [dostęp 2025-02-18] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Nesobaza [dostęp 2025-02-18] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Pernini Blyth, 1850 (wersja: 2024-04-07). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-02-18].

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[2] Młodszy homonim Lophotes Giorna, 1809 (Actinopterygii).

[5] Nowa nazwa dla Lophotes Lesson, 1831.

[7] Niepoprawna późniejsza pisownia Aviceda Swainson, 1836.

[9] Nowa, klasyczna nazwa dla Baza Hodgson, 1837.

[Swainson-1] 1 2 W. Swainson: On the natural history and classification of birds. Cz. 1. London: John Taylor, 1836, s. 300. (ang.).

[les-3] R.-P. Lesson: Traité d’ornithologie, ou, Tableau méthodique des ordres, sous-ordres, familles, tribus, genres, sous-genres et races d’oiseaux: ouvrage entièrement neuf, formant le catalogue le plus complet des espèces réunies dans les collections publiques de la France. Bruxelles: Chez F.G. Levrault, 1831, s. 96. (fr.).

[Hodgson-4] B.H. Hodgson. Additions to the Ornithology of Népal. „The Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 5, s. 777, 1836. (ang.).

[Gould-6] J. Gould: A synopsis of the birds of Australia, and the adjacent Islands. London: John Gould, 1838, s. ryc. 9 i tekst. (ang.).

[Strickland-8] H.E. Strickland. Commentary. „The Annals and Magazine of Natural History”. 6, s. 416, 1841. (ang.).

[Hodgson2-10] B.H. Hodgson. Classical terminology of Natural History. „The Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 10 (1), s. 27, 1841. (ang.).

[Blyth-11] E. Blyth. Aves. „The Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 11. s. 463. (ang.).

[Mathews-12] G.M. Mathews: The birds of Australia. Cz. 5. London: Witherby, s. 213. (ang.).

[Winkler&inni-13] 1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Aviceda, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2025-02-18] (ang.).

[swa-14] W. Swainson: On the natural history and classification of birds. Cz. 2. London: John Taylor, 1837, s. 214. (ang.).

[15] The Key to Scientific Names ↓, Aviceda [dostęp 2025-02-18] .

[16] The Key to Scientific Names ↓, Lophotes [dostęp 2026-08-14] .

[17] The Key to Scientific Names ↓, Baza [dostęp 2025-02-18] .

[18] The Key to Scientific Names ↓, Lepidogenys [dostęp 2025-02-18] .

[19] The Key to Scientific Names ↓, Hyptiopus [dostęp 2025-02-18] .

[20] The Key to Scientific Names ↓, Lophastur [dostęp 2025-02-18] .

[21] The Key to Scientific Names ↓, Nesobaza [dostęp 2025-02-18] .

[Mielczarek&Kuziemko-22] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Pernini Blyth, 1850 (wersja: 2024-04-07). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-02-18].