Oceania

Ten artykuł dotyczy wysp. Zobacz też: inne znaczenia słowa Oceania.

Oceania – nazwa zbiorowa wysp na Oceanie Spokojnym.

Sam termin Oceania jest pojęciem umownym, powstałym w I połowie XIX wieku. Jej obszar jest różnie interpretowany w wydawnictwach geograficznych, politycznych, historycznych i turystycznych. W najszerszym tego słowa znaczeniu obejmuje on obszar między Azją a Ameryką. Według innych definicji obszar ten jest ograniczony o Japonię (wraz z wyspami Riukiu), Wyspy Kurylskie i Aleuty, a także Indonezję, Tajwan i Filipiny, ponieważ zamieszkałe na tych wyspach ludy i kultury są historycznie powiązane z Azją. Internetowa Encyklopedia PWN opisuje Oceanię jako zbiór wysp w środkowej i południowo-zachodniej części Oceanu Spokojnego o powierzchni 1,2 mln km², obejmujący ok. 7,5 tys. wysp. Wraz z Australią tworzą one część świata. W innych źródłach Australia stanowi część Oceanii.

Z wyłączeniem Australii powierzchnia lądowa Oceanii wynosi ok. 1,2 mln km², z czego 80% zajmują Nowa Gwinea i Nowa Zelandia. Powierzchnia wodna wynosi ok. 70 mln km². Największe wyspy Oceanii to: Nowa Gwinea (785 tys. km²), Wyspa Południowa (151,2 tys. km²) i Wyspa Północna (115,8 tys. km²).

Podział Oceanii

W zależności od źródeł Oceania dzieli się na trzy lub cztery części. Są to:

• Melanezja o powierzchni lądowej ok. 980 tys. km², w skład której wchodzą m.in.: Archipelag Bismarcka, Nowa Gwinea, Nowa Kaledonia, Wyspy Salomona, Vanuatu;
• Mikronezja o powierzchni lądowej ok. 2,7 tys. km², w skład której wchodzą m.in.: Banaba, Karoliny, Mariany, Nauru, Wyspy Gilberta, Wyspy Marshalla;
• Polinezja o powierzchni lądowej ok. 26 tys. km², w skład której wchodzą m.in.: Feniks, Hawaje, Îles Australes, Line, Markizy, Pitcairn, Samoa, Tokelau, Tonga, Tuamotu, Tuvalu, Wallis i Futuna, Wyspy Cooka, Wyspy Gambiera, Wyspy Towarzystwa, Wyspa Wielkanocna.

Czwartą częścią stanowi Nowa Zelandia (o powierzchni 263,3 tys. km²), niekiedy uznawana za część Polinezji. W innych źródłach jako czwartą część wyróżnia się Australazję.

Melanezja obejmuje wyspy na północ i północno-wschód od Australii. Mikronezja mieści się w zachodniej części Oceanu Spokojnego, a Polinezja centralną i południową.

Geografia

Większość wysp Oceanii ma genezę wulkaniczną, mniejsze stanowią atole koralowe. Australia dzieli się na Wyżynę Zachodnioaustralijską, Wielki Basen Artezyjski i Wielkie Góry Wododziałowe. Na północny wschód od Australii rozciąga się Wielka Rafa Koralowa. Nowa Zelandia jest głównie wyżynna. Dominują tam lasy podzwrotnikowe i lasy strefy umiarkowanej.

Oceania leży w strefie klimatu równikowego wybitnie wilgotnego, zwrotnikowego wilgotnego, podzwrotnikowego morskiego, podzwrotnikowego pośredniego, umiarkowanego ciepłego morskiego, umiarkowanego ciepłego przejściowego i umiarkowanego chłodnego morskiego.

Podział polityczny

 Osobny artykuł: Lista państw Australii i Oceanii.

Uwzględniając Australię na obszarze Oceanii wraz z nią znajduje się jeszcze trzynaście niepodległych państw: Fidżi, Kiribati, Mikronezja, Nauru, Nowa Zelandia, Palau, Papua-Nowa Gwinea, Samoa, Tonga, Tuvalu, Vanuatu, Wyspy Marshalla, Wyspy Salomona. Ponadto częściowo leżą tu Stany Zjednoczone (Hawaje), Indonezja (zachodnia część wyspy Nowa Gwinea i wyspy przybrzeżne), Chile (integralnymi częściami państwa są Wyspa Wielkanocna oraz Sala y Gómez) i Japonia (wyspy Ogasawara zaliczane są do Mikronezji). Ponadto na tym obszarze znajdują się terytoria stowarzyszone, niesamodzielne i zależne należące do:

• Australii (Norfolk, Wyspy Morza Koralowego);
• Francji (Nowa Kaledonia, Polinezja Francuska, Wallis i Futuna, Wyspa Clippertona);
• Nowej Zelandii (Tokelau) i terytoria stowarzyszone Niue i Wyspy Cooka;
• Stanów Zjednoczonych (Baker, Guam, Howland, Jarvis, Johnston, Kingman, Mariany Północne, Midway, Palmyra, Samoa Amerykańskie, Wake);
• Wielkiej Brytanii (Pitcairn).

Demografia

Pierwsi ludzie dotarli do Australii ok. 65–80 tys. lat temu, zaś na wyspy Oceanu Spokojnego 40 tys. lat temu. Obszar Pacyfiku był stopniowo zaludniany przez różne fale migracyjne z Azji Południowo-Wschodniej. Podczas osiedlania Pacyfiku wykształciły się trzy grupy etniczne, różniące się kulturą, językiem i wyglądem zewnętrznym: Melanezyjczycy, Polinezyjczycy i Mikronezyjczycy. Rdzennymi mieszkańcami Nowej Zelandii są Maorysi, Australii Aborygeni. Nowa Zelandia została osiedlona między 925 a 1280 rokiem. Pierwsi Europejczycy przybyli do Oceanii na początku XVI wieku. Aż do przybycia Europejczyków ludy Oceanii nie znali narzędzi z metalu. Przedmioty codziennego użytku tworzyli z muszli, liści, żerdzi palmowych, skór zwierząt i innych nietrwałych materiałów. W 2018 roku liczba mieszkańców Oceanii wyniosła ok. 11,9 mln, z Australią i Nową Zelandią ok. 41 mln. Gęstość zaludnienia w 2018 roku wyniosła 4,9 osób na km², przyrost naturalny w latach 2010–2015 10,3‰.

Gospodarka

Oceania wyróżnia się dużymi dysproporcjami w poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego. W 2018 roku PKB na osobę wyniosło 38 579 USD, przy czym w Australazji wyniosła ona 51 424 USD, w Mikronezji 15 116 USD, w Polinezji 12 013 USD, a w Melanezji 5811 USD.

Zobacz też

Zobacz hasło Oceania w Wikisłowniku

• Odkrycia i badania Australii i Oceanii
• Wyspy Australii i Oceanii

Przypisy