Barbara Ptak

Barbara Ptak
Data i miejsce urodzenia

6 kwietnia 1930
Chorzów

Data śmierci

5 listopada 2025

Zawód

kostiumograf, scenograf

Współmałżonek

Stanisław Ptak

Lata aktywności

1950–2005

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Multimedia w Wikimedia Commons

Barbara Janina Boruszak-Ptak (ur. 6 kwietnia 1930 w Chorzowie, zm. 5 listopada 2025) – polska kostiumolożka teatralna i filmowa. Absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie i Warszawie. Autorka oprawy plastycznej do ponad dwustu przedstawień dramatycznych, oper, operetek, musicali i filmów.

Cztery filmy, do których zaprojektowała kostiumy, otrzymały nominacje do Oscara: Nóż w wodzie (1963), Faraon (1966), Ziemia obiecana (1975) oraz Noce i dnie (1975). Była też autorką kostiumów do serialu telewizyjnego Królowa Bona (1980).

Życiorys

W 1951 zdała maturę w Liceum Sztuk Plastycznych w Katowicach. Studia artystyczne rozpoczęła w Krakowie. Studiowała również w Katowicach na wydziale grafiki krakowskiej ASP. W 1963 uzyskała dyplom ukończenia Wydziału Grafiki Artystycznej ASP w Warszawie w pracowni prof. Józefa Mroszczaka. Teoretyczną pracę dyplomową wraz z projektem wystawy z okazji 75-lecia kina w Polsce przygotowała pod kierunkiem prof. Jerzego Toeplitza.

W 1960, jeszcze jako studentka, podjęła współpracę kostiumograficzną przy realizacji Waleta Pikowego w reżyserii Tadeusza Chmielewskiego, ze scenografią i kostiumami Bolesława Kamykowskiego. W tym czasie współpracowała też z wytwórniami filmowymi w Warszawie, Łodzi i Wrocławiu jako projektantka kostiumów.

W 1985 w teatrze w Wittenberdze wystawiono sztukę Planet der Verliebten (aut. H. Kahlow, Gerd Natschinski), do której stworzyła scenografię.

We wrześniu 2002 w holu głównym Biblioteki Śląskiej w Katowicach prezentowano wystawę pt. Barbara Ptak. Wizje plastyczne "Quo Vadis" Henryka Sienkiewicza. Z tej okazji ukazała się publikacja-katalog: Barbary Ptak wizje plastyczne powieści "Quo Vadis" Henryka Sienkiewicza (redakcja: Marek Palka; teksty: Jan Malicki, Andrzej Gwóźdź; Biblioteka Śląska w Katowicach, 2002, ISBN 83-87849-18-9).

W 2004, w związku ze śmiercią małżonka, ukazała się jej publikacja Stanisław Ptak. Wspomnienie (z podtytułem: Ostatnia wielka kreacja Stanisława Ptaka "Ballada o sześciu lustrach" czyli zwierzenia starego Pierrota... z ducha Aleksandra Wertyńskiego. Teatr Muzyczny w Gliwicach. Premiera - marzec 2001; na stronie tytułowej dodatkowy tytuł: Otwarcie małej prywatnej galerii wielkiego niezapomnianego aktora Stanisława Ptaka; Wydano staraniem Restauracji Labirynt w Katowicach; opracowanie: WiG s.c. Sosnowiec, ISBN 83-915443-4-6; zdjęcie na okładce: Juliusz Zakrzewski; ss. 28). Trzy lata później wydała publikację albumową pt. Stanisław Ptak. Jego... listy, Jego... miłość, Ich... twórczość (Triadapress Drukarnia, Katowice 2007, ISBN 83-904135-9-0).

W 2011 ukazała się poświęcona jej publikacja Ewy Moroń Barbara Ptak (album scenograficzny) (Wydawnictwo Naukowe "Śląsk" - Teatr Rozrywki, Katowice-Chorzów 2011, ISBN 978-83-61823-68-1, ISBN 978-83-7164-696-6).

W 2016 opublikowała w Katowicach wspomnienia Moje fascynacje filmem i teatrem (publikacja zawiera także filmografię i spis realizacji teatralnych; ISBN 978-83-943448-0-1).

Jest jedną z bohaterek publikacji albumowej "Noce i dnie". Opowieść o filmie Jerzego Antczaka (pod redakcją Grażyny M. Grabowskiej; Bosz Szymanik i wspólnicy - Filmoteka Polska-Instytut Audiowizualny, Olszanica-Warszawa 2017, ISBN 978-83-7576-315-7).

Była znana z wyjątkowej dbałości o detale, dokładność i wierność historyczną kostiumów, które zaprojektowała. Oznacza to m.in. szycie z naturalnych, bliskich oryginałowi materiałów, sposobie zapięcia, a nawet bielizny aktorów grających role z epoki.

Zmarła w Niemczech 5 listopada 2025. Została pochowana 21 marca 2026 na cmentarzu ewangelicki przy ul. Francuskiej w Katowicach. Jej pogrzeb miał charakter państwowy.

Teatr

Ptak była związana z teatrem – nie tylko zawodowo, ale też emocjonalnie i towarzysko – od 1957 roku. Debiutowała w 1966 na scenie Teatru Śląskiego w Katowicach projektami scenografii do sztuki Cezar i Kleopatra (aut. George Bernard Shaw, reż. Mieczysław Daszewski).

Makieta scenografii do spektaklu Bolesna Kreatywność Śmierci (2007)

W ciągu swej kilkudziesięcioletniej kariery artystka współpracowała z następującymi placówkami w Polsce: Operetką Śląską w Gliwicach, Teatrem Śląskim im. Wyspiańskiego w Katowicach, Operą Śląską w Bytomiu, Teatrem Bagatela w Krakowie, Teatrem Polskim w Bielsku-Białej, Teatrem Zagłębia w Sosnowcu, Teatrem na Woli w Warszawie, Teatrem Nowym w Zabrzu, Teatrem Powszechnym w Łodzi, Teatrem Wybrzeża w Gdańsku, Teatrem Rozrywki w Chorzowie, Teatrem im. Kochanowskiego w Opolu, Operą w Bydgoszczy, Teatrem Dzieci Zagłębia im. Dormana w Będzinie, Teatrem Syrena w Warszawie, Teatrem Satyry „Maszkaron” w Krakowie, Teatrem im. Jaracza w Olsztynie, Teatrem Muzycznym w Łodzi, Teatrem im. Mickiewicza w Częstochowie, Sceną 113 Górnośląskiego Centrum Kultury im. Bochenek w Katowicach, Teatrem Muzycznym im. Baduszkowej w Gdyni.

Wykonała również scenografie do około 130 produkcji teatralnych, również Teatru Telewizji. Ptak stworzyła kostiumy do dwóch spektakli operowych we Włoszech: L’Ape musicale i Don Giovanni.

Film

Kostiumy

Wyróżnienia

Odznaczenia

Muzeum Barbary i Stanisława Ptaków

Muzeum Barbary i Stanisława Ptaków to ekspozycja stała Działu Teatralno-Filmowego Muzeum Historii Katowic mieszcząca się w byłym mieszkaniu państwa Ptaków. W zbiorach znajdują się pamiątki oraz dokumentacja życia zarówno artystycznego, jak i prywatnego Barbary Ptak. Można tam oglądać fotografie, kostiumy sceniczne (m.in. dwie zbroje zaprojektowane do musicalu Człowiek z La Manchy, w którym wystąpił mąż Barbary, Stanisław Ptak), plakaty, nagrody, wyróżnienia oraz wiele innych ciekawostek zgromadzonych przez lata przez tę parę artystów.

Upamiętnienie

Przypisy

  1. ↑ Nie żyje Barbara Ptak. To ona stworzyła setki kostiumów, w tym do filmów z nominacjami do Oscara. Miała 95 lat (pol.) dziennikzachodni.pl [dostęp 2025-11-05]
  2. ↑ Barbara Ptak, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2019-08-18] [zarchiwizowane z adresu].
  3. ↑ Magdalena Idem: Fioletowe włosy, kolorowe rajstopy, wstążki w butach. „Nie wie pan, jak wyglądam? Zorientuje się pan”. weekend.gazeta.pl, 2025-06-18. [dostęp 2025-06-18]. (pol.).
  4. ↑ Magdalena Nowacka-Goik: Pożegnanie śp. Barbary Ptak. Znamy datę pogrzebu. Będzie miał charakter państwowy. dziennikzachodni.pl, 27 lutego 2026. [dostęp 2026-03-23].
  5. ↑ Karolina Bauszek-Żurek: Pożegnanie Barbary Ptak – wybitnej artystki polskiej sceny i kina. silesia.info.pl, 21 marca 2026. [dostęp 2026-03-23].
  6. 1 2 Barbara Ptak, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2012-01-26].
  7. ↑ W Katowicach otwarto muzeum Barbary i Stanisława Ptaków. dziennikzachodni.pl, 2011-11-19. [dostęp 2012-01-26].
  8. 1 2 3 4 Spotkanie z kostiumolożką Barbarą Ptak – Centrum Sztuki Filmowej, Katowice. dlastudenta.pl, 2010-03-26. [dostęp 2019-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-08-18)].
  9. ↑ Złote Maski 2014 – Województwo Śląskie. slaskie.pl. [dostęp 2019-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-08-18)].
  10. 1 2 Barbara Ptak. Encyklopedia teatru polskiego. encyklopediateatru.pl. [dostęp 2019-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-08-18)].
  11. ↑ Nagrody Marszałka Województwa Śląskiego w dziedzinie kultury | Uniwersytet Śląski w Katowicach. us.edu.pl, 2011-12-09. [dostęp 2019-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-08-18)].
  12. ↑ Teatralne Nagrody Muzyczne 2013. MTeatr – Mazowiecki Teatr Muzyczny. mteatr.pl. [dostęp 2019-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-08-18)].
  13. ↑ Zespół Pieśni i Tańca Śląsk im. Stanisława Hadyny. zespolslask.pl, 2014-04-12. [dostęp 2019-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-08-18)].
  14. ↑ Barbara Ptak. sfp.org.pl. [dostęp 2019-08-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-08-18)].
  15. ↑ M.P. z 2026 r. poz. 46 (ISAP)
  16. ↑ M.P. z 2004 r. Nr 48, poz. 813 (ISAP) – pkt 25.
  17. ↑ Lista laureatów Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis. gov.pl. [dostęp 2026-01-09].
  18. ↑ Galeria Artystyczna 2026. W Katowicach odsłonięto popiersie Barbary Ptak [online], wkatowicach.eu, 9 września 2026 [dostęp 2026-09-13] (pol.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne