Jerzy Toeplitz

Jerzy Toeplitz
Ilustracja
Imię i nazwisko

Jerzy Bonawentura Toeplitz

Data i miejsce urodzenia

24 listopada 1909
Charków

Data i miejsce śmierci

24 lipca 1995
Warszawa

Narodowość

polska

Dziedzina sztuki

filmoznawstwo

Ważne dzieła

Historia sztuki filmowej

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Srebrny Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej
Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” Honorowa Odznaka Miasta Łodzi
Barbara Drapińska i Jerzy Toeplitz podczas premiery filmu Ostatni etap w Paryżu
Gwiazda Toeplitza w Alei Gwiazd w Łodzi

Jerzy Bonawentura Toeplitz (ur. 11 listopada?/24 listopada 1909 w Charkowie, zm. 24 lipca 1995 w Warszawie) – polski historyk filmu, krytyk filmowy, współtwórca i w latach 1944–1952 i 1957–1968 rektor Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi, w latach 1960–1968 dyrektor Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk; redaktor naczelny „Kwartalnika Filmowego” (1951–1965) i miesięcznika „Kino” (1966–1968), autor monumentalnych monografii Historia sztuki filmowej (1955–1990) i Historia filmu polskiego (1966–1994).

Życiorys

Należał do zasłużonego warszawskiego rodu Toeplitzów żydowskiego pochodzenia. Syn Teodora i Haliny z Odrzywolskich. Jego bratankiem był znany publicysta, medioznawca i krytyk filmowy Krzysztof Teodor Toeplitz. Ojciec Zuzanny Toeplitz.

Ukończył gimnazjum w Warszawie i Wydział Prawa Uniwersytetu Warszawskiego (1933). Przed wojną związany z grupą lewicujących filmowców „Start”. Zasłynął po wojnie przede wszystkim jako autor pionierskiego dzieła – sześciotomowej Historii sztuki filmowej obejmującej lata 1895–1953; kolejne tomy ukazywały się w latach 1955–1990. Po wojnie, 18 listopada 1948 przed Sądem Okręgowym w Warszawie Toeplitz występował jako biegły razem z Dobiesławem Damięckim (ówczesny przewodniczący ZASP) w trwającym procesie przeciwko polskim aktorom występującym w filmie Heimkehr.

Od 1948 należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Po wydarzeniach marcowych 1968 roku został pozbawiony stanowiska w łódzkiej uczelni filmowej. W 1970 wyjechał do Australii, gdzie współtworzył Australijską Szkołę Filmową, Telewizyjną i Radiową (Australian Film, Television and Radio School) w Sydney. Był konsultantem Interim Council for the National Film & Television Training School. W latach 1972–1973 był profesorem na La Trobe University w Melbourne, a od 1973 do 1979 – dyrektorem Australian Film, Television and Radio School w Sydney(inne języki) (jego imieniem nazwano bibliotekę szkoły).

Zasiadał w jury konkursu głównego na 21. (1960) i 25. MFF w Wenecji (1964), 18. MFF w Cannes (1965) oraz na 36. MFF w Berlinie (1986).

Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A3 tuje-2-37).

Ordery i odznaczenia

Nagrody i wyróżnienia

Upamiętnienie

W 1997 jego nazwiskiem nazwano ulicę na łódzkim osiedlu Romanów. 16 października 1998 na ulicy Piotrkowskiej w Łodzi odsłonięto gwiazdę Toeplitza w nowo powstałej Alei Gwiazd (w okolicach Hotelu Grand i kina „Polonia”).