Barbara Smuts

Barbara Smuts
Państwo działania

 Stany Zjednoczone

Data urodzenia

1950

Pełne imię i nazwisko

Barbara Boardman Smuts

doktor
Specjalność: prymatologia, etologia
Alma Mater

Uniwersytet Harvarda

Doktorat

1982 – nauki neurobiologiczne i biobehawioralne
Uniwersytet Stanforda

Nauczyciel akademicki
Uczelnia

University of Michigan

Stanowisko

profesor psychologii

Okres zatrudn.

1983–2013

Barbara Boardman Smuts (ur. 1950) – amerykańska prymatolożka i antropolożka, badaczka zachowań zwierząt, emerytowana profesor psychologii na Uniwersytecie Michigan. Zajmowała się relacjami społecznymi szympansów, pawianów oliwkowych, butlonosów indyjskich i psów domowych. Jest autorką monografii Sex and Friendship in Baboons (1985) o „przyjaźniach” między samcami a samicami pawianów oraz współredaktorką pracy zbiorowej Primate Societies (1987). W 1975 roku, podczas badań szympansów w Parku Narodowym Gombe, została porwana przez zairskich partyzantów.

Życiorys

Młodość i wykształcenie

Urodziła się w 1950 roku. Jej ojcem był Robert W. Smuts (1920–2003), badacz historii pracy zawodowej kobiet, autor książki Women and Work in America (1959), z którym później współpracowała naukowo na Uniwersytecie Michigan. Rodzice zabierali ją w dzieciństwie na biwaki w Nowej Anglii i na zachodzie Stanów Zjednoczonych oraz wspierali jej marzenie o badaniu dzikich szympansów u boku Jane Goodall.

Studiowała antropologię na Uniwersytecie Harvarda, gdzie jej nauczycielami byli Irven DeVore i Robert Trivers. Stopień Bachelor of Arts uzyskała w 1972 roku. Następnie podjęła studia doktoranckie z biologii zachowania u Davida Hamburga w szkole medycznej Uniwersytetu Stanforda. W 1982 roku uzyskała tam doktorat z nauk neurobiologicznych i biobehawioralnych (ang. neuro- and biobehavioral sciences).

Porwanie w Gombe

Na początku 1975 roku wraz z innymi studentami Uniwersytetu Stanforda wyjechała do Parku Narodowego Gombe w Tanzanii, aby badać zachowania szympansów pod kierunkiem Jane Goodall. Wieczorem 19 maja 1975 roku około trzydziestu kilku uzbrojonych mężczyzn, którzy przypłynęli z Zairu przez jezioro Tanganika, napadło na ośrodek badawczy w Gombe i uprowadziło czworo młodych badaczy: troje studentów Stanforda, w tym Smuts, oraz holenderską asystentkę Goodall. Porywacze należeli do marksistowskiej Partii Rewolucji Ludowej (fr. Parti de la Révolution Populaire, PRP), walczącej z rządem Mobutu Sese Seko. Jej przywódcą był Laurent-Désiré Kabila.

Tydzień po napadzie partyzanci uwolnili Smuts, aby przekazała władzom Tanzanii listy z żądaniami: blisko 500 tysięcy dolarów okupu, dostawy broni oraz zwolnienia członków PRP z tanzańskich więzień. Rząd Tanzanii odrzucił te żądania. Dwoje z trojga pozostałych zakładników zwolniono po sześciu tygodniach, gdy rodziny studentów zapłaciły okup, a ostatniego po kolejnym miesiącu. Smuts wróciła do Stanów Zjednoczonych dziesięć dni po uwolnieniu.

Po przejęciu władzy przez Kabilę w 1997 roku i przemianowaniu Zairu na Demokratyczną Republikę Konga byli zakładnicy, w tym Smuts, apelowali do rządu Stanów Zjednoczonych, aby skonfrontował nowego prezydenta z jego przeszłością, w tym z porwaniem z 1975 roku.

Kariera naukowa

Następnie przez kilka lat badała relacje społeczne dzikich pawianów oliwkowych w Kenii i Tanzanii.

W 1983 roku rozpoczęła pracę na Uniwersytecie Michigan jako assistant professor. W 1988 roku awansowała na stanowisko associate professor, a w 1994 roku na stanowisko profesora psychologii. W latach 1990–1995 zajmowała dodatkowo stanowisko associate research scientist w uniwersyteckim Center for Human Growth and Development. W roku akademickim 1983/1984 była stypendystką Center for Advanced Study in the Behavioral Sciences na Uniwersytecie Stanforda. Z końcem 2013 roku przeszła na emeryturę i otrzymała tytuł profesora emeritus psychologii. Na emeryturze zajęła się badaniami psów, ich fotografowaniem oraz pracą nad książką o relacjach społecznych między psami.

Działalność naukowa

Szympansy i pawiany

W Gombe badała zachowania szympansów, zwłaszcza dorosłych samic. Wspólnie z Richardem Wranghamem opublikowała w 1980 roku pracę o różnicach między płciami w ekologii behawioralnej szympansów z Gombe.

Prowadziła pionierskie badania nad przyjaźniami między dorosłymi samcami i samicami pawianów. W monografii Sex and Friendship in Baboons (1985), opartej na dwuletnich obserwacjach stada pawianów oliwkowych w okolicach Gilgil w Kenii, analizowała relacje między samcami a samicami poza kontekstem kopulacji. Stwierdziła, że samice wybierają na partnerów seksualnych przede wszystkim samców, z którymi wcześniej utrzymywały przyjazne kontakty i którzy przyjaźnie odnosili się do ich potomstwa. Zasugerowała też, że wybór partnera przez samice może sprzyjać inwestycjom samców (ang. male investment) także u innych gatunków, i rozważała znaczenie tych wyników dla ewolucji relacji między kobietami a mężczyznami. Według Uniwersytetu Michigan jej wyniki ujawniły nieoczekiwaną złożoność relacji społecznych naczelnych i przygotowały grunt pod późniejsze badania innych naukowców nad więziami społecznymi zwierząt. W 2007 roku książka została wznowiona z nowym wstępem autorki.

Primate Societies

W 1987 roku ukazała się praca zbiorowa Primate Societies, której pierwszą redaktorką była Smuts, obok Dorothy L. Cheney, Roberta M. Seyfartha, Richarda W. Wranghama i Thomasa T. Struhsakera. Według Uniwersytetu Michigan książka przez całe pokolenie służyła badaczom jako standardowe źródło i pozostaje klasyczną pozycją w swojej dziedzinie.

Agresja samców i przymus seksualny

Prowadziła badania nad agresją samców wobec samic, które według Uniwersytetu Michigan zwróciły uwagę na mało znany aspekt zachowań zwierząt i zapoczątkowały nowy kierunek badań. W 1992 roku opublikowała w czasopiśmie Human Nature artykuł o męskiej agresji wobec kobiet z perspektywy ewolucyjnej. W 1993 roku wspólnie z ojcem ogłosiła obszerną pracę przeglądową o agresji samców i przymusie seksualnym (ang. sexual coercion) wobec samic u naczelnych i innych ssaków, określaną jako przełomowa praca na temat ewolucji przymusu seksualnego.

W artykule The evolutionary origins of patriarchy (1995) argumentowała, że feministyczne analizy patriarchatu powinny uwzględniać ewolucyjne podłoże dążenia mężczyzn do kontrolowania seksualności kobiet. Na podstawie danych o przymusie seksualnym stosowanym przez samce innych naczelnych i o oporze samic wskazywała, że konflikty interesów między płciami, leżące u podstaw patriarchatu, są starsze niż gatunek ludzki. Zauważała jednak, że mężczyźni dominują nad kobietami i kontrolują ich seksualność w większym stopniu, niż samce większości innych naczelnych dominują nad samicami. Zaproponowała sześć hipotez wyjaśniających, jak w toku ewolucji człowieka doszło do tak dużej nierówności płci.

Delfiny

Prowadziła również badania dzikich butlonosów w Australii Zachodniej, w Zatoce Rekina w rejonie Monkey Mia. Delfiny z Zatoki Rekina należą w większości do gatunku butlonos indyjski (Tursiops aduncus); w pracach Mann i Smuts określano je jako Tursiops sp.. Wspólnie z Janet Mann opisała m.in. rozwój behawioralny nowo narodzonych delfinów oraz relacje między matkami a młodymi w populacji wolno żyjącej, częściowo dokarmianej przez ludzi.

Psy i wilki

Na Uniwersytecie Michigan zajmowała się zachowaniami społecznymi zwierząt, zwłaszcza naczelnych, wilków i psów domowych. Badała zabawę, wzajemność, współpracę, powitania, rozwiązywanie konfliktów, emocje i nastrój, analizując nagrania wideo klatka po klatce i w zwolnionym tempie. Interesowało ją m.in., jak zwierzęta budują wzajemne zaufanie bez użycia języka i co rozumieją z przekonań i intencji swoich partnerów. W badaniach psów domowych skupiała się szczególnie na zabawie. Analizowała m.in. współpracę i rywalizację podczas zabawy psów w parach oraz przyjaźń i dominację w relacjach między psami.

Eseje

Publikowała także eseje o własnych relacjach z dzikimi zwierzętami i z psami, a w 2001 roku opublikowała w Journal of Consciousness Studies artykuł Encounters with Animal Minds. Była jedną z czworga autorów komentarzy zamieszczonych w tomie The Lives of Animals (1999), zawierającym wygłoszone w ramach Tanner Lectures w Princeton teksty J.M. Coetzeego. Pozostałymi komentatorami byli Marjorie Garber, Peter Singer i Wendy Doniger.

Nagrody i wyróżnienia

Wybrane publikacje

Przypisy

  1. ↑ Barbara B. Smuts, Dorothy L. Cheney, Robert M. Seyfarth, Richard W. Wrangham, Primate Societies: With 46 Contributors, University of Chicago Press, 3 czerwca 2008, ISBN 978-0-226-22046-8 (ang.).
  2. 1 2 3 4 Melissa Emery Thompson, Barbara Smuts and Robert Smuts, [w:] Todd K. Shackelford, Viviana A. Weekes-Shackelford (red.), Encyclopedia of Evolutionary Psychological Science, Cham: Springer, 2018, DOI: 10.1007/978-3-319-16999-6_2076-1, ISBN 978-3-319-16999-6 (ang.).
  3. ↑ Robert W. Smuts, Women and Work in America, Columbia University Press, 1959, ISBN 978-0-8052-0298-4 (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 Barbara Smuts. Center for Humans & Nature. [dostęp 2026-10-14]. (ang.).
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Report of Faculty Retirement: Barbara B. Smuts. University of Michigan, Board of Regents, 2013-12-19. [dostęp 2026-10-14]. (ang.).
  6. 1 2 3 4 5 6 7 Brian C. Aronstam: Out of Africa. Stanford Magazine, 1998-07. [dostęp 2026-10-14]. (ang.).
  7. ↑ Erika Milam: The Kidnapping at Gombe: Decolonization, Evolution, and Human Behavior. American Historical Association, 129th Annual Meeting, 2015-01-03. [dostęp 2026-10-14]. (ang.).
  8. 1 2 Progress reported in talks with guerrillas. „The Michigan Daily”. 85 (27-S), s. 2, 1975-06-13. [dostęp 2026-10-14]. (ang.).
  9. ↑ Barbara Boardman Smuts. Center for Advanced Study in the Behavioral Sciences, Stanford University. [dostęp 2026-10-14]. (ang.).
  10. ↑ Richard W. Wrangham, Barbara B. Smuts. Sex differences in the behavioural ecology of chimpanzees in the Gombe National Park, Tanzania. „Journal of Reproduction and Fertility. Supplement”, s. 13–31, 1980. PMID: 6934308. (ang.).
  11. 1 2 Sex and Friendship in Baboons. Center for Academic Research and Training in Anthropogeny (CARTA). [dostęp 2026-10-14]. (ang.).
  12. 1 2 Sex and Friendship in Baboons. Routledge. [dostęp 2026-10-14]. (ang.).
  13. ↑ Alan Dixson. Social business. „Nature”. 327 (6124), s. 668, 1987-06-25. DOI: 10.1038/327668b0. (ang.).
  14. ↑ Barbara B. Smuts. Male aggression against women: An evolutionary perspective. „Human Nature”. 3 (1), s. 1–44, 1992. DOI: 10.1007/BF02692265. (ang.).
  15. ↑ Barbara B. Smuts, Robert W. Smuts. Male aggression and sexual coercion of females in nonhuman primates and other mammals: evidence and theoretical implications. „Advances in the Study of Behavior”. 22, s. 1–63, 1993. DOI: 10.1016/S0065-3454(08)60404-0. (ang.).
  16. ↑ Barbara Smuts. The evolutionary origins of patriarchy. „Human Nature”. 6 (1), s. 1–32, 1995. DOI: 10.1007/BF02734133. (ang.).
  17. ↑ Janet Mann, Barbara B. Smuts. Natal attraction: allomaternal care and mother–infant separations in wild bottlenose dolphins. „Animal Behaviour”. 55 (5), s. 1097–1113, 1998. DOI: 10.1006/anbe.1997.0637. (ang.).
  18. ↑ Bottlenose dolphin. Fact sheet. Shark Bay World Heritage Area. [dostęp 2026-10-14]. (ang.).
  19. 1 2 Janet Mann, Barbara Smuts. Behavioral development in wild bottlenose dolphin newborns (Tursiops sp.). „Behaviour”. 136 (5), s. 529–566, 1999. DOI: 10.1163/156853999501469. (ang.).
  20. ↑ Barbara Smuts. University of Michigan, Department of Psychology. [dostęp 2026-10-14]. (ang.).
  21. ↑ E.B. Bauer, Barbara B. Smuts. Cooperation and competition during dyadic play in domestic dogs, Canis familiaris. „Animal Behaviour”. 73 (3), s. 489–499, 2007. DOI: 10.1016/j.anbehav.2006.09.006. (ang.).
  22. ↑ R.K. Trisko, A.A. Sandel, Barbara Smuts. Affiliation, dominance and friendship among companion dogs. „Behaviour”. 153, s. 693–725, 2016. DOI: 10.1163/1568539X-00003352. (ang.).
  23. ↑ Barbara Smuts. Encounters with Animal Minds. „Journal of Consciousness Studies”. 8 (5–7), s. 293–309, 2001. (ang.).
  24. ↑ The Lives of Animals. Publishers Weekly, 1999-02-01. [dostęp 2026-10-14]. (ang.).
  25. ↑ Henry Russel Award. Rackham Graduate School, University of Michigan. [dostęp 2026-10-14]. (ang.).
  26. ↑ APA Distinguished Scientific Awards for an Early Career Contribution to Psychology. American Psychological Association. [dostęp 2026-10-14]. (ang.).
  27. ↑ Barbara Boardman Smuts. American Academy of Arts & Sciences. [dostęp 2026-10-14]. (ang.).

Linki zewnętrzne