Beatbox
Beatbox – technika wokalna polegająca na naśladowaniu dźwięków instrumentów perkusyjnych, scratchu oraz innych instrumentów za pomocą aparatu mowy (usta, język, krtań, gardło i przepona). Współcześnie beatbox jest kojarzony głównie z kulturą hip-hopową, choć znajduje zastosowanie również w innych gatunkach muzycznych.
Początki i inspiracje
Początki beatboxu w formie zbliżonej do współczesnej datuje się na lata 80. XX wieku. W uboższych dzielnicach amerykańskich miast pojawiały się wówczas zespoły a cappella, które wzbogacały wokal rytmicznymi dźwiękami generowanymi ustami.
Za jednego z prekursorów technik beatboxowych uznaje się jazzmana Louisa Armstronga. Podczas nagrywania utworu „Heebie Jeebies” zapomniał on tekstu i zastąpił go rytmicznymi sylabami, co przyczyniło się do popularyzacji scatu. Technikę tę rozwijali później m.in. Ella Fitzgerald oraz Scatman John. Wielu współczesnych beatboxerów wykorzystuje elementy scatu w swojej twórczości.
Współcześni prekursorzy
Rozwój współczesnego beatboxu ukształtowali amerykańscy artyści hip-hopowi. Do kluczowych postaci wczesnej sceny należą:
- Darren „Buffy” Robinson – członek grupy „Disco Three” (później „Fat Boys”). W 1983 roku zaprezentował unikalną technikę naśladowania maszyn perkusyjnych. Charakterystycznym dla niego elementem był dźwięk ciężkiego oddychania (tzw. „hagga hagga sound”).
- Doug E. Fresh (znany jako „The Human Beatbox”) – popularyzował tę formę sztuki w filmach hip-hopowych lat 80.; ceniony za precyzyjne „click rolle”.
- Kenny Muhammad (znany jako „The Human Orchestra”) – wprowadził zaawansowane techniki oddechowe, werbel typu „Keh” oraz precyzyjne bity elektroniczne (np. „Wind technique”).
- Biz Markie – wprowadził do beatboxu elementy humorystyczne i autoironiczne. Znany z techniki wibracji gardłowych (ang. throat tapping) oraz łączenia beatboxu ze śmiechem.
- Rahzel – określany mianem „ojca chrzestnego beatboxu”[potrzebny przypis], przyczynił się do popularyzacji tej techniki w mediach głównego nurtu w latach 90. Autor albumów „Make The Music 2000” (1999) oraz „Rahzel's Greatest Knockouts” (2004). Specjalizuje się w głębokich basach gardłowych (ang. deep bass).
Wyróżnia się także nurt zwany „Nową Szkołą” (ang. New School), skupiający się na wysokim stopniu skomplikowania technicznego, szybkich, połamanych rytmach i dużej gęstości dźwięków. Przedstawicielami tego nurtu są m.in. Alem, Reeps One oraz Skiller.
Dźwięki podstawowe
Trzon beatboxu stanowią dźwięki naśladujące elementy zestawu perkusyjnego. Z tego względu technika ta bywa nazywana perkusją wokalną (ang. vocal percussion). Za podstawę uznaje się trzy dźwięki:
Częstym zabiegiem jest wypełnianie przestrzeni między uderzeniami stopy i werbla dźwiękami hi-hatu, co stwarza iluzję jednoczesnego brzmienia wielu instrumentów. Zaawansowani artyści nakładają na warstwę rytmiczną linię melodyczną (np. nucenie przez nos) lub śpiew gardłowy (inspirowany tuwińskim stylem Chöömej).
Scratche wokalne
Istotnym elementem beatboxu jest imitowanie gramofonowych scratchy. Pionierem tej techniki był Scratch (znany jako „The Human Turntable”) z grupy The Roots. Rozwinięcie tych metod nastąpiło m.in. dzięki francuskiej formacji Saïan Supa Crew, która wprowadzała zaawansowane techniki, takie jak wokalny odpowiednik „crab scratch”. W Polsce prekursorem budowania logicznych ciągów scratchowanych fraz wokalnych jest Andy z chełmskiej ekipy „The Elements”.
Mistrzostwa świata i zawody międzynarodowe
Od 2002 roku organizacja Beatbox Battle Networks, założona przez Alexandra „Bee Low” Buelowa, koordynuje mistrzostwa narodowe w ponad 40 krajach (Polska zrzeszona od 2004).
Pierwsze mistrzostwa świata odbyły się 9–10 września 2005 roku w Lipsku (Niemcy). Zwycięzcami zostali Joel Turner (Australia) oraz Butterscotch (USA), która w finale pokonała Polkę – Squeak.
Kolejne edycje odbywały się regularnie w Berlinie:
- 2009 (maj/czerwiec): Zwyciężyli Zede (Szwajcaria) oraz Bellatrix (Wielka Brytania). Polskę reprezentowali m.in. Zgas i Zorak.
- 2012 (30 marca): Tytuły zdobyli Skiller (Bułgaria) oraz Pe4enkata (Bułgaria).
- 2015 (29–30 maja): Zwyciężyli Alem (Francja) oraz Kaila Mullady (USA). Wprowadzono kategorię Tag Team, w której wygrał duet TwenTeam8 (Francja).
- 2018 (między 2 a 5 sierpnia): Tytuły zdobyli Alexinho (Francja) oraz ponownie Kaila Mullady. Polka Chiwawa zdobyła tytuł wicemistrzyni świata. Wprowadzono kategorię Loop Station, w której wygrał Saro (Francja).
- 2023 (między 2 a 6 sierpnia): Mistrzostwa powróciły po przerwie pandemicznej. Zwyciężyli FootboxG (Belgia) w kategorii solo oraz Pe4enkata (Bułgaria) wśród kobiet. Polak Xankish dotarł do czołowej szesnastki turnieju solo.
WBW Polish Beatbox Battle
Oficjalne Mistrzostwa Polski w beatboxie odbywają się od 2004 roku. Początkowo organizowane były w ramach turnieju WBW (Wielka Bitwa Warszawska) przez Microphone Masters przy wsparciu aktywisty beatboxowego TikTaka. Od 2018 roku zawody odbywają się jako niezależne wydarzenie pod nazwą Polish Beatbox Battle. Zwycięzca otrzymuje prawo reprezentowania kraju na mistrzostwach świata.
Mistrzowie Polski:
- 2004: Blady Kris
- 2005, 2006: Zgas
- 2007: Minix
- 2008: Zorak
- 2009: Pejot
- 2010, 2012: Crashu
- 2011: Hardmaniac
- 2013, 2016: MIC Bandit
- 2014: Gizmo
- 2015: CARLo
- 2017: Bobby
- 2018: Grooveson
- 2019: Filip
- 2021: Xankish
- 2022: Watome
- 2023: Sznajder
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Rahzel - Make the Music 2000 [online], Amazon.com Music [dostęp 2026-05-28] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-05] (ang.).
- ↑ Rahzel's Greatest Knockouts: Rahzel: Music [online], Amazon.com [dostęp 2026-05-28] [zarchiwizowane z adresu 2009-02-01].
Linki zewnętrzne
- Beatbox Guru (ang.)